Trong đó có 1265 m nhà kiên cố, 80 m nhà cấp1, 1400 m sân bãi và các thiết
bị máy móc và các tài sản có gía trị khác.
b. Thực trạng lao động.
Phần đông cán bộ công nhân viên phải kiêm nhiệm nhiều việc thực hiện
nhiều chức năng. Một số cán bộ khoa học vừa nghiên cứu thiết kế chế tạo vừa
lao động sản xuất thực hiện chức năng giảm bớt số lợng cán bộ trung cấp,
công nhân kĩ thuật
Công ty hiện nay có 63 cán bộ trong đó:
- Trên đại học 3
- Đại học cao đẳng 29
- Trung cấp 3
- Công nhân kĩ thuật 10
- Lao động trực tiếp 18
Về số lợng cán bộ khoa học quản lý nghiệp vụ tuy ít nhng có chất lợng
đúng ngành nghề, đợc tuyển chọn và sử dụng hợp lý phát huy tối đa năng lực
làm việc của mỗi ngời . Ngoài số cán bộ trong biên chế, công ty còn mạng lới
cộng tác viên là những cán bộ khoa học kĩ thuật chuyên ngành có trình độ cao
của Trung tâm khoa học tự nhiên và công nghệ quốc gia và một số trơng đại
học.
c. Tình hình về mặt hàng sản xuất kinh doanh.
Công ty tinh dầu đợc Liên hiệp quốc (UNDP) tài trợ các trang thiết bị nhập
từ các nớc Đức, Pháp, Nhật. Các chuyên viên kĩ thuật đợc đào tạo từ các nớc
và đợc chuyên gia Liên hiệp quốc hớng dẫn trực tiếp nên vận hành thành thạo
các trang thiết bị chng cất, chế biến, nâng cao chất lợng các loại tinh dầu, đơn
hơng và các dẫn xuất đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Công ty có phòng kiểm tra chất lợng đợc Nhà nớc cho phép cấp chứng chỉ chất
lợng tinh dầu xuất khẩu. Các mặt hàng kinh doanh chủ yếu của công ty bao
gồm.
1) Tinh dầu quế
2) Tinh dầu sả
3) Tinh dầu hơng nhu
4) Tinh dầu húng quế
5) Tinh dầu bạc hà
6) Tinh dầu hồi
7) Tinh dầu tràm
8) Tinh dầu màng tang
9) Tinh dầu pơ mu
10) Tinh dầu sả hoa hồng
11) Các đơn hơng
12) Tinh dầu xá xị
13) Dầu thực vật( dầu dừa, dầu đào lộn hột )
5
14) Hoa hồi
15) Cánh kiến
Hiện nay công ty nghiên cứu đa vào sản xuất thử một số mặt hàng tinh
dầu mới có gía trị nh: dầu hoa hồi, tinh dầu xá xị ấn Độ, nớc gội đầu, chất tẩy
rửa pha chế và tạo ra một số đơn chất hơng thơm nh hơng chanh táo. Năm
1999 công ty đã sử dụng hơng táo cho sản phẩm nớc rửa bát đạt chất lợng cao,
giá thành hạ so với mua hơng liệu táo từ nguồn nhập khẩu.
Để nâng cao chất lợng của sản phẩm tinh dầu xuất khẩu công ty tiến
hành nghiên cứu triển khai và tiến hành áp dụng vào sản xuất một số công
nghệ chiết suất bằng chng cất phân đoạn trong chân không và kết tinh có điều
khiển. Ngoài ra công ty còn tiến hành xây dựng phòng thí nghiệm kiểm tra
chất lợng áp dụng các phơng pháp phân tích hoá học , hoá lý hiện đại để đảm
bảo chất lợng các loại tinh dầu đang sản xuất và kinh doanh.
III. Môi trờng kinh doanh của công ty
1.Môi trờng bên ngoài
Các nhà cung cấp: Nguồn cung cấp hàng hoá cho công ty rất rộng có
thể nói là trên toàn quốc. Các nhà kinh tế thuộc mọi thành phần kinh tế từ
doanh nghiệp nhà nớc đến doanh nghiệp t nhân, các hợp tác xã và cả các hộ
sản xuất nhỏ. Trong nền kinh tế thị trờng ổn định thị trờng đầu vào là vấn đề
rất quan trọng. Công ty đã thiết lập đợc mối quan hệ tốt với các nhà cung cấp.
Do vậy, công ty đã ổn định đợc nguồn hàng ngay cả trong những thời điểm thị
trờng có nhu cầu đột biến, giá cả bấp bênh. Để có đợc điều đó phải nói đến
một số biện pháp hữu hiệu mà công ty đã áp dụng với các nhà cung cấp nh: Cử
các cán bộ kĩ thuật xuống các địa phơng hớng dẫn kĩ thuật sản xuất, trng cất
cho họ, chế tạo thiết bị sản xuất bán cho họ với giá u đãi, cấp giấy phép cho
các nhà cung cấp
Đối thủ cạnh tranh của công ty:Trong quá trình hoạt động sản xuất
kinh doanh, công ty đã vấp phải sự cạnh tranh mua, cạnh tranh bán và đơng
nhiên có cả cạnh tranh không lành mạnh làm cho hoạt động sản xuất kinh
doanh của công ty gặp phải những trở ngại đáng kể.Tuy nhiên, với u thế là
doanh nghiệp ra đời sớm trong lĩnh vực ngành nghề sản xuất kinh doanh cùng
với sự nỗ lực không ngừng nâng cao chất lợng sản phẩm, tạo uy tín trên thơng
trờng đồng thời quan hệ tốt với bạn hàng nên công ty vẫn giữ đợc tốc độ phát
triển. Hiện nay, có thể điểm qua một số đối thủ cạnh tranh trong nớc nh: Xí
nghiệp xuất nhập khẩu dợc Trung ơng, công ty dợc liệu - Viện dợc liệu Trung
ơng, công ty xuất khẩu tinh dầu Hà Nội, viện hoá công nghiệp Cầu Diễn
Môi trờng pháp luật : Là một doanh nghiệp doanh thu chủ yếu là
nguồn thu từ hàng hoá xuất khẩu nên sự thay đổi của tỷ giá hối đoái đồng
6
ngoại tệ, sự khủng hoảng kinh tế của các nớc trong khu vực phần nào ảnh h-
ởng đến hoạt động kinh doanh cuả xí nghiệp. Sự thay đổi chính sách của chính
phủ là một trong những nguyên nhân làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp.
Trớc đây công ty đợc tham gia trả nợ Nga theo nghị định th nhng từ khi có chủ
trơng đấu thâù mà qui chế đấu thầu lại không chặt chẽ nên công ty không
trúng thầu. Đây là một trong những nguyên nhân khách quan làm ảnh hởng
không nhỏ đến đầu ra và lợi nhuận cuả công ty.
Trong thời gian gần đây hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty đã
gặp phải một số những trở ngại có lúc làm chững lại hoạt động sản xuất kinh
doanh, do một số cơ chế chính sách thay đổi. Ví dụ nh chính sách về thuế, luật
bảo vệ rừng cấm khai thác tài nguyên.
Nguồn nguyên liệu đầu vào chủ yếu của công ty là các loại tinh dầu thô
đợc chế biến từ các loậi gốc dễ của một số cây gỗ: dẻ, bạch đàn , quế. Nhng
gần đây do tình hình khai thác tài nguyên rừng bừa bãi, đặc biệt ở một số tỉnh
có gốc dẻ nhiều nh Thái Nguyên, Khánh Hoà. Nhà nớc đã có lệnh cấm khai
thác.
Năm 1999 chính phủ đã quyết định cấm xuất khẩu mặt hàng tinh dầu xá
xỉ. Xá xỉ là sản phẩm xuất khẩu chính của công ty chiếm tỷ trọng lớn trong
kim ngạch xuất khẩu. Vì thế việc cấm này gây ảnh hởng trực tiếp đến hoạt
động kinh doanh xuất khẩu của công ty và làm giảm hẳn tổng kim ngạch xuất
khẩu năm 1999.
Thị trờng của công ty : Thị trờng của công ty là châu Âu, châu á và
châu Mĩ. Công ty đang cố gắng thâm nhập thu trờng các nớc Đông Âu và thị
trờng Mĩ. Đây là hai thị trờng rất khó khăn trong quá trình thâm nhập song
cuãng rất hấp dẫn đối với ngành hàng tinh dầu Việt Nam
2.Môi trờng bên trong của công ty
Xuất phát từ đặc điểm của công ty là một đơn vị thuộc trung tâm khoa
học tự nhiên và công nghệ quốc gia với đội ngũ cán bộ khoa học kĩ thuật và
chuyên gia thơng mại có trình độ cao. Từ khi ra đời đến nay công ty đã đặt
trọng tâm hoạt động của mình vào công tác nghiên cứu triẻn khai công nghệ
trên các hớng.
-Cải tiến công nghệ đang lu hành bao gồm khâu kĩ thuật giống, canh
tác, thu hái, chế biến thiết kế và chế tạo thiết bị cũng nh tối u hoá công nghệ
chiết suất tinh dầu đối với các cây sả, bạc hà, húng quế, quế các kết quả này
đã đợc chuyển giao và triển khai tại nhiều cơ sở sản xuất tinh dầu ở địa phơng
trong cả nớc góp phần ổn định và nâng cao hiệu quả sản xuất , nâng cao năng
suất và chất và chất lợng sản phẩm.
7
-Nghiên cứu triển khai và tiến hành áp dụng vào sản xuất một số công
nghệ chế biến tinh dầu nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu của một số mặt hàng
tinh dầu truyền thống. Đặc biệt là công nghệ chiết tách bằng chng cất phân
đoạn trong chân không và kết tinh có điều kiện.
-Xây dựng phòng thí nghiệm kiểm tra chất lợng, áp dụng phơng pháp
phan tích hoá học, hoá lý hiện đại để đảm bảo chất lợng các loại tinh dầu đang
sản xuất và kinhdoanh.Phòng kiểm tra chất lợng của công ty đợc đầu t trang
thiết bị tốt và hoạt động đều đặn nên đã đợc Uỷ ban khoa học kĩ thuật Nhà nớc
công nhận và cho phép cấp chứng chỉ chất lợng xuất khẩu đoói với các mặt
hàng tinh dầu và hơng liệu. Hàng năm, công ty thực hiện phân tích hàng ngàn
mẫu sản phẩm bao gồm cả hoạt động dịch vụ phân tích, cấp chứng chỉ chất l-
ợng cho các cơ sở nghiên cứu sản xuất tinh dầu hơng liệu cả nớc.
Nghiên cứu đa vào sản xuất một số tinh dầu có giá trị cao nh tinh dầu
hoa hồi ,bạc hà cao sản ấn Độ, tinh dầu lá quế, tinh dầu sả và đang tiến hành
nghiên cứu thử nghiệm chiết suất hơng liệu từ hoa nhài Việt Nam và khả năng
qngs dụng từnó, hoàn thiện các phơng pháp phân tích tổng hợp các chát chứa
nhóm carbolyl trong một số loại tinh dầu nh sả màng tang và tinh dầu quế.
Công ty thơng xuyên nghiên cứu thị trờng sản xuất và buôn bán tinh
dầu, hơng liệu trên thế giới nhằm đa ra sách lợc sản xuất và khai thác, mở rộng
thị trờng và sản phẩm mới.
Công ty tinh dầu và các sản phẩm tự nhiên là một doanh nghiệp Nhà n-
ớc có các đơn vịnghiên cứu khoa học và công nghệ, sản xuất kinh doanh trực
thuộc có t cách pháp nhân, hạch toán độc lập có tài khoản tiền và ngoại tệ tại
các ngân hàng Việt Nam, có con dấu riêng mang tên Công ty tinh dầu và các
sản phẩm tự nhiên - trung tâm khoa học tự nhiên và công nghệ Quốc gia để
hoạt động.
Công ty tinh dầu và các sản phẩm tự nhiên là đơn vị thuộc TTKHTN và
CNQGchịu sự quản lý toàn diện của trung tâm và chịu quản lý nhà nớc của Bộ
thơng mại về hoạt động xuất nhập khẩu.
Do hợp tác sản xuất, chế biến tinh dầu xuất khẩu với công ty nên một số
cơ sở sản cuất chế biến tinh dầu của các địa phơng đã tiêu thụ đợc sản phẩm
có điều kiện mở rộng sản xuất kinh doanh , giải quyết việc làm cho hàng ngàn
lao động. Nông trờng số 5 (ở Tây Nguyên ) thuộc tổng đội thanh niên xung
phong thành phố HCM có hàng ngàn ngời lao động chuyên sản xuất các loại
tinh dầu. Xí nghiệp chế biến lâm sản bộ nội vụ tận dụng lao động tù nhân sản
xuất tinh dầu cho công ty. Một số công ty ngoại thơng của các tỉnh Yên Bái,
Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, Thừa Thiên Huế, các cơ sở sản xuất tập thể cá nhân
ở các tỉnh Hải Dơng, Nhgệ An, Hà Tĩnh đã tận dụng đất hoang đồi trọc,
trồng cây tinh dầu giải quyết việc làm cho nhiều ngời lao động. Một số hợp tác
8
xã nông nghiệp ở Yên Bái chuyên sản xuất tinh dầu nhập cho côg ty hoặc nhờ
công ty nâng cấp và uỷ thác xuất khẩu .
IV.vài nét về thị trờng tinh dầu trên thế giới.
1.Thị trờng tinh dầu trên thế giới:
Tinh dầu là một chất lỏng đợc chiết suất từ những cây thảo mộc có mùi
thơm hay mùi hắc đặc trng cho loài cây mà ta chiết suất từ nó. Những vị thuốc
có tinh dầu khi ép giữa hai tờ giấy để lại một vết trong mờ, nhng để lâu hay hơ
nóng thì bay mất( lu ý phân biệt với chất béo. Vì chất béo khi ép giữa hai tờ
giấy cũng để lại một vết mờ, nhng để lâu hay hơ nóng vết mờ vẫm để lại hình
dáng ban đầu.)
Hàng năm, trên toàn thế giới tiêu thụ hàng vạn tấn nguyên liệu chứa
tinh dầu. Theo tài liẹu của GATT, hàng năm sản lợng tinh dầu đợc sản xuất
trên thế giới thay đổi từ 25000- 35000 tấn
Các nớc châu á chiếm khoảng 28%
Các nớc châu âu chiếmkhoảng 20%
Các nớc Bắc Mỹ chiếm khoảng 26%
Các nớc Nam Mĩ chiếm khoảng 14%
Các khu vực khác chiếm khoảng 12%
9
Những nớc cung cấp tinh dầu chủ yếu trên thế giới.
Bình quân hàng năm, đơn vị nghìn tấn
Trung Quốc
ấn Độ
Mĩ
Đài Loan
Inđônexia
Braxin
Malagas
Srilanca
Maroc
Paragoay
Ai Cập
Pê Ru
Thái Lan
Việt Nam( 1990 đến nay)
Tổng Cộng
3.350
3.065
2.400
2.300
2.400
1.970
1.000
450
388
316
300
150
100
650
18839
Nh vậy, mức tiêu dùng và cung cấp tinh dầu các nớc trên thế giới là t-
ơng đối lớncó khả năng đem lại thu nhập cao cho nền kinh tế quốc dân
3.Thị trờng nhập khẩu tinh dầu trên thế giới.
Một số cây dợc liệu để chiết suất tinh dầu do không thích nghi đợc với
khí hậu một số nớc trên thế giới, nên những nớc này không sản xuất đợc tinh
dầu và phải nhập một số lợng lớn tinh dầu để phục vụ cho nhu cầu phát triển
kinh tế trong nớc hoặc nhập gia công để tái xuất các sản phẩm chiết từ tinh
dầu.
10
Những nớc nhập kkhẩu tinh dầu chủ yếu là Mĩ, Anh, Pháp, Hà Lan,
Nhật Bản và một số nớc châu Âu khác.Trên thế giới nhiều nớc nhập khẩu tinh
dầu nh Trung Quốc, Braxin,
Hàng năm, Mĩ nhập khoảng 20 mặt hàng tinh dầu các loại .Những nớc
công nghiệp phát triển nh Đức, Anh Pháp, Nhật Bản cũng đều nhập khẩu
tinh dầu hàng năm với số lợng và giá trị lớn. Tuỳ theo tình hình phát triển
công nghiệp và nhu cầu của mình mà mỗi nớc nhập khẩu các loại tinh dầu với
số lợng khác nhau để phục vụ cho nền kinh tế.
Ví dụ Mĩ: -Tiêu dùng sả từ 476 tấn /năm(1983) tăng lên 853 tấn
/năm(1992)
-Tiêu dùng hồi từ 28 tấn /năm (1983) tăng lên 54 tấn
/năm(1992)
-Tiêu dùng tràm từ 271 tấn /năm tăng lên 392 tấn / năm
- Tiêu dùng xá xị bình quân 200 tấn /năm
Pháp:-Tiêu dùng sả từ 250 tấn /năm (1983)giảm còn 240
tấn/năm(1992)
-Tiêu dùng bạc hà từ 677 tấn /năm tăng lên 985 tấn /năm
-Tiêu dùng tràm từ 444tấn /năm tăng lên 721 tấn / năm
3.Thị trờng tinh dầu nội địa
ở Việt Nam tinh dầu sản xuất ra chủ yếu dành cho xuất khẩu, tiêu
dùng trong nớc không đáng kể. Để thực hiện chủ trơng của nhà nớc:gắn sản
xuất với thị trờng thế giới nhằm giảm bớt khâu trung gian làm cho hàng hoá
Việt Nam thích ứng với thị trờng thế giới. Các doanh nghiệp Nhà nớc, doanh
nghiệp t nhân và các nhà sản xuất rất chú ý đến việc sản xuất thu mua và xuất
khẩu tinh dầu. Một số doanh nghiệp chuyên kinh doanh hàng tinh dầu cũng
cạnh tranh nhau rất gay gắt trong việc xuất khẩu mặt hàng này. Lợng tinh dầu
trong mớc tăng lên không đáng kể trong khi đó số ngời đợc phép xuất khẩu rất
lớn nên xảy ra tình trạng cạnh tranh nhau để thu mua đợc tinh dầu làm cho giá
tinh dầu trong nớc mất ổn định. Mặt khác, khi có tình trạng cạnh tranh nh vậy
dẫn đến tình trạng ngời sản xuất không chú ý tới chất lợng của sản phẩm mà
chỉ chú ý đến số lợng của sản phẩm.
Thời gian gần đây, đã có tình trạng khan hiếmtinh dầu xả nên cha đến
ngày thu hoạch họ đã cắt để chng cất tinh dâù, kết quả là hàm lợngtinh dầu chỉ
đạt 28 đến 30 % Citronella mà đáng ra tinh dầu xả xuất khẩu phaỉ đạt hàm l-
ợng 35%. Do vậy, sẽ dẫn đến hiện tợng lộn xộn về chất lợng và giá bán làm
giảm uy tín tinh dầu Việt Nam trên thị trờng thế giới gây thiệt hại cho ngời
kinh doanh và ngời sản xuất.
11
Cạnh tranh trong việc tạo nguồn hàng cung ứng hàng tinh dầu xuất khẩu
rất gay gắt, việc cạnh tranh mua bán dẫn đến cung cấp hàng kém chất lợng.
Hàng xuất khẩu cha đáp ứng đợc nhu cầu của khách hàng ngoài nớc.
Sở dĩ, việc tạo nguồn hàng xuất khẩu còn non yếu là do các yếu tố đảm
bảo cuộc sống cho ngời sản xuất tinh dầu còn thấp, chính sách giá cả cho hợp
lý. Cuộc sống du canh du c cũng là một nguyên nhân tàn phá những cây trồng
để chiết suất tinh dầu.
Việc cung ứng tinh dầu xuất khẩu do t thơng nắm giữ là chủ yếu thông
qua các doanh nghiệp nhà nớc mua lại sản phẩm hoặc xuất khẩu uỷ thác, sự
cạnh tranh giữa ngời mua với ngời mua, ngời bán với ngời bán diễn ra gay gắt.
Bên cạnh đó cũng xuất hiện sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các
nhà xuất khẩu trong nớc đã đẩy giá tinh dầu nội địa lên cao.Mặt khác, các nhà
doanh nghiệp xuất khẩu tinh dầu lại tranh nhau chào bán cho khách hàng nớc
ngoài dẫn đến thơng nhân nóc ngoài có điều kiện ép giá tinh dầu xuất khẩu
của ta.
Ngoài ra các công ty nớc ngoài còn sử dụng ngời Việt Nam làm môi
giới đại lý. Vì vậy sự xâm nhập thị trờng tinh dầu Việt Nam của khách nớc
ngoài ngày càng tinh vi hơn, cạnh tranh ngày càng trở nên khốc lieetj hơn. Sự
cạnh tranh của các nớc xuất khẩu tinh dầu cũng ảnh hởng lớn đến khả năng
xâm nhập thị trờng thế giới của tinh dầu nớc ta.
Chính những nguyên nhân trên dẫn đến kim ngạch xuất khẩu tinh dầu
hàng năm của Việt Nam cha cao.Tỷ trọng mặt hàng tinh dầu của Việt Nam so
với khối lợng tinh dầu của các nớc xuất khẩu chủ yếu trên thế giới nh sau:
Nh vậy, khối lợng tinh dầu đợc sản xuất và xuất khẩu ở Việt Nam
chiếm một tỉ trọng rất nhỏ so với lợng tinh dầu đợc sản xuất và xuất khẩu trên
thế giới.Vì vậy, tình hình thay đổi giá cả, khối lợng của tinh dầu Việt Nam
trên thị trờng tinh dầu thế giới không ảnh hởng đến tình hình chung của thị tr-
ờng này. Hay nói cách khác,Việt Nam là nớc chấp nhận giá trong xuất khẩu
tinh dầu ra nớc ngoài do đặc điểm là một nớc xuất khẩu với khối lợng nhỏ.
Điều này cũng mở ra hớng phát triển cho ngành tinh dầu Việt Nam.
Nếu chúng ta biết tận dụng và khai thác tốt lợi thế có sẵn ,tổ chức tất hoạt
điịng sản xuất kinh doanh tranh thủ đợc những diều kiện có lợi thì sẽ có khả
năng khai thác tốt thị trờng này, đem lại một nguồn thu nhập không nhỏ cho
nền kinh tế quốc dân.Cầu trên thế giới của mặt hàng này là rất lớn so với khả
năng cung của Việt Nam.
12
Cần thiết phải có một sự đầu t thích đáng để phát triển ngành hàng xuất
khẩu còn non trẻ này.
Công ty tinh dầu và các sản phẩm tự nhiên là một trong những đơn vị
tiên phong trong lĩnh vực tinh dầu .Những năm qua công ty đã đơng đầu với
không ít khó khăn .Nhng với nỗ lực rất lớn , công ty đã thu đợc những thành
công bớc đầu đáng khích lệ.
Trên cơ sở nền tảng sẵn có , vẫn cần phải có một hớng đi đúng đắn để
sản phẩm tinh dầu của công ty xuất khẩu trên thị trờng thế giới ngày một
nhiều hơn và có chất lợng cao hơn, góp phần làm tăng kim ngạch xuất khẩu
của toàn ngành kinh tế .
V.tình hình hoạt dộng kinh doanh của công ty
trong giai đoạn 95-99
1.Tổ chức hoạt động xuất khẩu tinh dầu tại công ty
Tinh dầu là mặt hàng kinh doanh chủ yếu của công ty đồng thời là mặt
hàng mới ở Việt Nam.Do đó thị trờng nội địa nhỏ hẹp.Hoạt động kinh doanh
chủ yếu của doanh nghiệp là xuất khẩu tinh dầu .Thi trờng xuất khẩu của
công ty hầu hết là thị trơng khó tínhnh Anh , Pháp , Hà Lan, Vì thế việc tổ
chức hoạt động kinh doanh xuất khẩu phải đợc thực hiện một cách cẩn thận và
đúng trình tự.
Trơc hêt là nghiên cứu thị trờng . Do đăc điểm của măt hàng tinh dầu là
mặt hàng đặc biệt ít đợc tiêu dùng rộng rãi so với các mặt hàng khác nên chính
sách về thị trờng có một sồ khác biệt . Công ty phải tìm kiếm thị trờng và
khách hàng chứ không thể lựa chọn thị trờng nh các mặt hàng khác
Công ty tién hành quảng cáo , giới thiệu về công ty ( về lợi thế cạnh
tranh , về mặt hàng công ty cần xuất khẩu ) qua Fax gửi đến bạn hàng đồng
thời gửi các quyển quảng cáo về công ty cho các bạn hàng .Nếu trong trờng
hộp khách hàng yêu cầu công ty có thể gửi cả mẫu chào hàng qua đờng
chuyển phát nhanh .Công ty tiến hành quảng cáo rông rãi qua các tạp chí ,sách
báo giới thịệu về ngành hàng ,măt hàng của Việt Nam ( nh quảng cáo trên
quyển " Việt Nam Directory 97 - 98 ","Giới thiệu Việt Nam với toàn thế giới
" ,"Nông nghiêp Viêt Nam trên đờng hiện đại hoá " ,"Các doanh nghiệp xuất
nhập khẩu Việt Nam").
Tiếp theo là kí kết hợp đồng xuất khẩu .Sau khi đã chào hàng và nhận đ-
ợc đơn đặt hàng của bạn hàng ,công ty sẽ kí kết hợp đồng xuất khẩu . Thông
thờng bạn hàng của công ty là ngời nớc ngoài nên việc đàm phán trực tiếp trớc
khi kết hợp xuất khẩu là rất ít diễn ra . Công ty thờng phát hành các hợp đồng
xuất khẩu dới hình thức "Hợp đồnh mua bán hàng hoá "(sale contract ) hoặc
"Bản chào hàng kiêm hoá đơn" (offer Proforma invoi) qua Fax Có một số tr-
13
ờng hợp khách hàng tự phát hành hợp đồng Fax lại cho công ty qua đờng bu
điện hợp đồng gốc .
Một số hợp đồng và đơn chào hàng của công ty ( phần phụ lục )
Việc tạo nguồn hàng cũng hêt sức quan trọng .Đối với một số mật hàng
nhữại ,sả , có thể giữ đợc lâu và tích trữ trong kho . Còn một số loại khó bảo
quản và khó tìm đợc bạn hàng , công ty mới tiến hành thu mua .Công ty đặt
các trạm thu tại Vinh - Nghệ An ,các cơ sở chng cất chế biến tại các lò nấu ở
các huyện đợc vân chuyển và tập kết về trạm thu tại Vinh. Hàng tháng cán bộ
thu mua tại trạm tập hợp lại và hàng hoá đợc vận chuyển ra Hà Nội theo lệnh
điều đôngj của giám đốc công ty mà vấn đề chất lợng đợc đặt lên hàng đầu để
đảm bảo chất lợng xuất khẩu .Đối với tinh dầu xá xị, tinh dầu xả cán bộ thu
mua tại trạm tự kiểm tra chất lợng còn một số tinh dầu khcs nh tinh dầu quế
tinh dầu bạc hà đòi hỏi tính kĩ thuật cao nêm phải đa về công ty để kiểm tra
chất lợng bằng máy móc hiện đại . Ngoài ra công ty còn đặt các trạm thu mua
tinh dầu ở Phú Yên ở chi nhánh số 1 ở Khánh Hoà với hình thức thu mua tơng
tự.
2.Tình hình xuất khẩu tinh dầu tại công ty thời kì 95-99
Trớc năm 1991, khách hàng của công ty chủ yếu là Liên Xô và các nớc
Đông Âu.Xuất khẩu chủ yếu bằng nghị định th nên thị trờng giá cả, số lợng
của hàng hoá khá ổn định .Bớc sang năm 1991, khối các nớc xã hội chủ nghĩa
tan rã, bạn hàng lớn của công ty là Liên Xô cũng bị phá vỡ. Nền kinh tế nớc ta
chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nên kinh tế thụ trờng. Đối
mặt với tình hình mới công ty phải tự đi tìm bạn hàng tự hạch toán kinh doanh
để tồn tại và phát triển.
Năm 1999, Nhà nớc cấm xuất khẩu mặt hàng tinh dầu xá xị- mặt hàng
xuất khẩu chủ yếu của công ty. Công ty đứng trớc một khó khăn lớn. Ban lãnh
đạo cùng tập thể cán bộ công nhân viên phải cố gắng hết sức để duy trì nhịp
độ sản xuất kinh doanh nh bình thờng để có thể đứng vững trong tình hình
mới.Công ty đã quyết định đa dạng hoá kinh doanh .Nếu trớc đây công ty chủ
yếu là xuất khẩu tinh dầu thì từ năm 1999 ngoài xuất khẩu công ty còn nhập
khẩu và bán hàng nội địa . Mặt hàng nhập khẩu chủ yếu của công ty là hoá
chất và hơng liệu Những mặt hàng này vẫn thuộc lĩnh vực kinh doanh của
công ty. Đồng thời công ty cũng tiến hành nghiên cứu triển khai một số mặt
hàng mới da đi chào hàng (kể cả xuất khẩu và cho thị trờng nội địa) triển khai
kế hoạch pha hơng liệu.
Sau đây là số liệu về kim ngạch xuất khẩu của công ty trong giai đoạn
94-99 căn cứ từ báo cáo kết quả kinh doanh của công ty.
Bảng 3: kim ngạch xuất khẩu của công ty tinh dầu và các sản phẩm tự nhiên
giai đoạn 94-99
14
Thứ Hai, 20 tháng 1, 2014
Hoàn thiện một bước hệ thống tổ chức bộ máy văn phòng của Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam.doc.DOC
Mục lục
Lời mở đầu 1
Chơng I: Những khái quát chung về Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam 2
1. Lịch sử ra đời 2
2. Chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ 3
Chơng II: Thực trạng về hoạt động của bộ máy Ngân hàng
Ngoại thơng Việt Nam 7
1. Tổ chức hoạt động bộ máy Ngân hàng trong năm 2000
7
2. Những thành tựu đã đạt đợc 8
3. Đánh giá tài chính 10
Chơng III: Tổ chức bộ máy văn phòng Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam 11
1. Nguyên tắc tổ chức văn phòng 11
2. Mô hình công tác tổ chức văn phòng 13
3. Chức năng, nhiệm vụ của văn phòng 16
4. Vấn đề nhân sự của văn phòng 17
5. Trang thiết bị của văn phòng 17
Một số giải pháp nhằm thực hiện một bớc 17
Kết luận 19
Báo cáo thực tập
Lời mở đầu
Bớc vào thiên niên kỷ mới trong bầu không khí sôi động của quá
trình toàn cầu hoá và hội nhập. ở Việt Nam, tuy môi trờng đầu t còn
không ít trở ngại, thị trờng tiền tệ còn nhiều bất cập, cung cầu ngoại tệ cha
ổn định, đầu t nớc ngoài cha nh mong muốn. Ngân hàng Ngoại thơng Việt
Nam mong muốn đợc cùng bạn bè trong nớc và quốc tế chia sẻ những
thành tựu đã đạt đợc trong những năm qua. Đặc biệt trong công cuộc đổi
mới hiện nay, khi mà cả nớc đang bớc vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện
đại hoá thì việc xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy văn phòng là vấn đề hết
sức quan trọng và cần thiết.
Qua quá trình nghiên cứu thực tập tại Ngân hàng Ngoại thơng Việt
Nam đợc tiếp thu những ý kiến cơ bản và kết hợp với thực tế cho thấy tổ
chức bộ máy văn phòng hợp lý và chặt chẽ góp phần đem lại những thành
công lớn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chính vì vậy tôi đã
chọn đề tài: "Hoàn thiện một bớc hệ thống tổ chức bộ máy văn phòng của
Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam" cho báo cáo của mình.
2
Chơng I
những khái quát về Ngân hàng
Ngoại thơng Việt Nam
1. Lịch sử ra đời của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
* Thành lập ngày 01/4/1963, Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam liên
tục giữ vai trò chủ lực trong hệ thống Ngân hàng Việt Nam. Ngân hàng
Nhà nớc Việt Nam đợc Nhà nớc xếp hạng là 1 trong 23 doanh nghiệp đặc
biệt, là thành viên Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam thành viên Hiệp hội
Ngân hàng Châu á.
- Là Ngân hàng Thơng mại phục vụ đối ngoại lâu đời nhất ở Việt
Nam. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam luôn đợc biết đến nh là một Ngân
hàng có uy tín nhất trong các lĩnh vực tài trợ, thanh toán xuất nhập khẩu,
kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh Ngân hàng và các dịch vụ tài chính, Ngân
hàng Quốc tế, kể cả nghiệp vụ thẻ tín dụng Visa, Master Card.
- Đến cuối năm 2000, Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam đã phát
triển thành một hệ thống gồm 22 chi nhánh trong nớc, 1 Công ty tài chính
và 3 văn phòng đại diện ở nớc ngoài với tổng số 2800 cán bộ công nhân
viên: đầu t vốn cổ phần vào 14 doanh nghiệp: 3 liên doanh với nớc ngoài;
6 Ngân hàng Cổ phần; 2 Công ty bảo hiểm; 3 Công ty liên doanh bất động
sản. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam đã thiết lập quan hệ đại lý với hơn
1000 Ngân hàng tại 85 nớc trên Thế giới, đợc nối mạng Swift quốc tế, đợc
trang bị hệ thống vi tính hiện đại nhất trong các Ngân hàng Việt Nam. Và
nhất là một đội ngũ cán bộ năng động, nhiệt tình và đợc đào tạo lành nghề.
Với phơng châm luôn mang đến cho khách hàng sự thành đạt, mục
tiêu của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam là duy trì vai trò Ngân hàng
Thơng mại hàng đầu ở Việt Nam và trở thành một Ngân hàng Quốc tế ở
3
khu vực trong thập kỷ tới. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam cam kết xây
dựng mô hình tổ chức tiên tiến theo các chuẩn mực quốc tế, đa dạng hoá
hoạt động, đi đầu về ứng dụng công nghệ Ngân hàng hiện đại nhằm cung
cấp những dịch vụ tài chính Ngân hàng chất lợng cao cho mọi thành phần
kinh tế. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam sẽ giữ vững niềm tin của đông
đảo bạn hàng trong và ngoài nớc.
2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn
* Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam (gọi tắt là Ngân hàng Ngoại
thơng) là doanh nghiệp Nhà nớc hạng đặc biệt, bao gồm các đơn vị thành
viên có quan hệ gắn bó với nhau về lợi ích kinh tế, tài chính, công nghệ
thông tin, đào tạo nghiên cứu tiếp thị trong hoạt động kinh doanh. Ngân
hàng Ngoại thơng hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ
tín dụng và các hoạt động liên quan đến hoạt động tài chính tiền tệ, Ngân
hàng.
Ngân hàng Ngoại thơng đợc thành lập theo Nghị định số 115/CP
ngày 30/12/1962 của Hội đồng Chính phủ và đợc Thống đốc Ngân hàng
Nhà nớc ký quyết định số 286/QĐ-NH5 ngày 21/9/1996 thành lập lại theo
mô hình tổng Công ty Nhà nớc quy định tại quyết định số 90/TTg ngày
7/3/1994 theo uỷ quyền của Thủ tớng Chính phủ nhằm tăng cờng, tích tụ,
tập trung phân công chuyên môn hoá và hợp tác kinh doanh để thực hiện
nhiệm vụ Nhà nớc giao, nâng cao khả năng và hiệu quả kinh doanh của
các đơn vị thành viên và của toàn Ngân hàng Ngoại thơng, đáp ứng nhu
cầu kinh tế.
* Ngân hàng Ngoại thơng có:
- T cách pháp nhân theo pháp luật Việt Nam.
- Tên giao dịch Quốc tế bằng tiếng Anh: Bank for Foreign Trade of
Vietnam (Vietcombank).
- Trụ sở chính: Tại Hà Nội
4
* Trụ sở tổng hàng: 198 Trần Quang Khải - Hà Nội
Telex: 411209 VCB - Vietcombank
Swift: BFTVVNVX
Điện tín: VIETCOMBANK
* Văn phòng: 198 Trần Quang Khải - Hà Nội
Tel: 8.251322 - 8.240876
Fax: 8.269067
* Phòng quan hệ Quốc tế: 198 Trần Quang Khải - Hà Nội
Tel: 8.265503 - 8.266150
Fax: 8.265548
* Sở giao dịch: 23 Phan Chu Trinh - Hà Nội
Tel: 9.343137
Fax: 8.241395
- Điều lệ tổ chức và hoạt động, bộ máy quản lý điều hành.
- Vốn và tài sản trong đó vốn điều lệ đợc Chính phủ ấn định là:
1.100.000.000.000 (một nghìn một trăm tỷ đồng Việt Nam) và chịu trách
nhiệm đối với các khoản nợ trong phạm vi số vốn và tài sản thuộc sở hữu
của Nhà nớc do Ngân hàng Ngoại thơng quản lý.
- Con dấu riêng, tài khoản mở tại Ngân hàng Nhà nớc và tại các
Ngân hàng trong nớc và nớc ngoài.
- Bảng cân đối tài sản, các quỹ tập trung theo quy định của pháp luật.
* Ngân hàng Ngoại thơng có thời hạn hoạt động là 99 năm kể từ
ngày Thống đốc Ngân hàng Nhà nớc ký quyết định thành lập lại theo mô
hình Tổng Công ty Nhà nớc.
* Ngân hàng Ngoại thơng đợc quản lý bởi Hội đồng quản trị và đợc
điều hành bởi Tổng Giám đốc.
* Ngân hàng Ngoại thơng chịu sự quản lý Ngân hàng của Ngân
hàng Nhà nớc và qua các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ,
5
Uỷ ban nhân dân tỉnh và Thành phố trực thuộc Trung ơng theo chức năng
quy định, đồng thời chịu sự quản lý của các cơ quan này với t cách là cơ
quan thực hiện quyền chủ sở hữu đối với doanh nghiệp Nhà nớc theo quy
định tại Luật Doanh nghiệp Nhà nớc và các quy định khác của pháp luật.
* Tổ chức Đảng cộng sản Việt Nam trong Ngân hàng Ngoại thơng
hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật của Nhà nớc Cộng hoà xã hội chủ
nghĩa Việt Nam và quy định của Đảng cộng sản Việt Nam.
* Danh sách các đơn vị Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam liên
doanh hoặc có cổ phần:
1) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Xuất nhập khẩu.
2) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Sài Gòn Công thơng
3) Ngân hàng Thơng mại cổ phần Gia Định
4) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Quân đội
5) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Quốc tế
6) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Phơng Đông
7) Quỹ tín dụng nhân dân Trung ơng
8) Công ty bảo hiểm Xăng dầu
9) Công ty bảo hiểm Nhà Rồng
10) Công ty Cổ phần Đồng Xuân (kinh doanh Văn phòng)
11) Ngân hàng Chohung Vina bank
12) Công ty Vietcombank Tower (198 Trần Quang Khải)
13) Vinalease
14) Công ty Vietcombank Banday (kinh doanh Văn phòng)
6
Chơng II
Thực trạng của hệ thống tổ chức bộ máy
Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
I. Tổ chức hoạt động bộ máy của Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam
Sau năm 2000, thị trờng tiếp tục có nhiều bớc phát triển khả quan.
Bên cạnh sự hình thành một số thị trờng mới nh thị trờng chứng khoán, thị
trờng mở, các đề án tái cơ cấu hệ thống Ngân hàng Thơng mại Quốc doanh
và củng cố hệ thống Ngân hàng cổ phần đợc khẩn trơng xây dựng và thực
hiện, các chính sách tiền tệ đã tiếp tục đợc cải tiến để ngày càng gần hơn
với các tiêu chuẩn quốc tế.
Sau nhiều năm chuẩn bị, trung tâm giao dịch chứng khoán đầu tiên
của Việt Nam đợc đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh đã ra đời và đi vào hoạt
động. Tuy hàng hoá trên thị trờng chứng khoán cha nhiều, hoạt động mua
bán cha sôi động nhng đây sẽ là một kênh bổ sung vốn quan trọng cho nền
kinh tế. Cũng trong năm 2000 nghiệp vụ thị trờng mở đã đợc khai trơng.
Với t cách là một công cụ quan trọng của chính sách tiền tệ thị trờng này
sẽ góp phần điều hoà tiền tệ trên thị trờng và có tác động tích cực tới vốn
khả dụng của các tổ chức tín dụng, giúp các tổ chức này sử dụng vốn linh
hoạt và hiệu quả hơn.
Các Ngân hàng Thơng mại quốc doanh - bộ phận chủ đạo của hệ
thống Ngân hàng Việt Nam - đã tích cực xây dựng đề án tái cơ cấu để có
thể sớm triển khai năm 2001. Đề án tái cơ cấu các Ngân hàng Thơng mại
Quốc doanh sẽ tập trong giải quyết những khó khăn và điểm yếu về các
7
mặt tài chính, tổ chức, công nghệ và nhân lực v.v của các Ngân hàng
này.
Từng bớc đa hai bộ luật (có hiệu lực từ 01/10/19980 vào cuộc sống,
đề án thành lập các Ngân hàng chính sách nh Ngân hàng phục vụ ngời
nghèo và các đối tợng chính sách, quỹ tín dụng hỗ trợ xuất khẩu, cũng đợc
tích cực triển khai trong năm 2000. Ngoài ra, một số Công ty tài chính
thuộc các Tổng Công ty của Việt Nam đã đợc thành lập. Với phơng châm
ngày càng hoàn thiện hoạt động Ngân hàng năm 2000, Ngân hàng Nhà nớc
Việt Nam (Ngân hàng Trung ơng) đã ban hành nhiều chính sách tiền tệ
mới nh điều hành lãi suất theo cơ chế lãi suất cơ bản, điều hành tỷ giá hối
đoái chủ động linh hoạt, phù hợp với diễn biến vĩ mô của thị trờng tiền tệ
trong và ngoài nớc và đa thị trờng đấu thầu tín phiếu kho bạc vào hoạt
động thờng kỳ hơn nữa. Một bớc tiến đáng kể khác của hệ thống Ngân
hàng Việt Nam nhằm bảo vệ khách hàng là sự ra đời của bảo hiểm tiền gửi
Việt Nam vào tháng 7 năm 2000.
Trong năm 2000, Ngân hàng Nhà nớc cũng đã ban hành nhiều văn
bản pháp lý mới quan trọng về cho vay, thế chấp, tín chấp bảo lãnh, thanh
toán, ngoại tệ
Tất cả những diễn biến này đã làm cho môi trờng hoạt động của các
Ngân hàng ngày càng hoàn thiện và đa tiến trình cải cách hệ thống Ngân
hàng tài chính Việt Nam tiến thêm một bớc quan trọng.
2. Những thành tựu đã đạt đợc của Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam trong năm qua
- Hoà nhịp cùng đất nớc và thế giới bớc vào thiên niên kỷ thứ ba của
loài ngời. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam mong muốn đợc cùng bạn bè
trong nớc và quốc tế chia sẻ những thành tựu đã đạt đợc trong thời gian
8
qua cũng nh những thời cơ và thử thách trong năm 2001 - năm đầu của
Thiên niên kỷ mới.
* Năm 2000 tuy con đờng phát triển kinh tế còn gập ghềnh trắc trở,
song Việt Nam rất vui mừng trớc những thành tựu đáng khích lệ đã đạt đợc:
Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng 6,7%, xuất khẩu tăng 24%, nhập khẩu
tăng 27%, tổng d nợ tín dụng tăng 17% so với năm 1999.
Chung sức xây dựng đất nớc năm 2000 Ngân hàng Ngoại thơng
cũng đã gặt hái đợc những kết quả tích cực và đầy hứa hẹn. Tổng tài sản
tăng 45% đạt trên 65.600 tỷ VNĐ giữ vị trí hàng đầu trong hệ thống Ngân
hàng Việt Nam. Tín dụng tăng 54,70% so với năm trớc, thị phần thanh
toán xuất nhập khẩu chiếm 31%. Bên cạnh đó, Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam tiếp tục duy trì vai trò chủ đạo trên thị trờng liên Ngân hàng về
tiền tệ, vừa là ngời mua, ngời bán chính trên thị trờng vừa là trung tâm
thanh toán bù trừ cho các Ngân hàng Thơng mại Việt Nam. Ngân hàng
Ngoại thơng tiếp tục duy trì vai trò làm đầu mối thu xếp vốn đồng tài trợ
cho những dự án dài hạn có giá trị lơns và có ý nghĩa quan trọng đối với
Công ty cuộc phát triển kinh tế trong những năm tới.
Trong tiến trình hội nhập của khu vực và quốc tế, năm 2000 thị tr-
ờng tài chính Việt Nam đã có bớc phát triển mới. Cơ chế điều hành tiền tệ,
lãi suất đã đợc nới lỏng hơn nh việc áp dụng các nghiệp vụ thị trờng mở,
lãi suất cơ bản Trung tâm giao dịch chứng khoán đầu tiên tại Thành phố
Hồ Chí Minh đã đi vào hoạt động sau nhiều năm chuẩn bị và trung tâm thứ
hai tại Hà Nội dự tính sẽ khai trơng hoạt động trong thời gian tới.
Năm 2000 cũng là năm đề án tái cơ cấu hoạt động Ngân hàng Ngoại
thơng - đề án trong chơng trình tổng thể tái cơ cấu ngành Ngân hàng Tài
chính Việt Nam - đã đợc tích cực triển khai xây dựng.
3. Đánh giá tài chính kết quả hoạt động sản xuất kinh
doanh của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
9
Năm tài chính Năm 1998 Năm 1999 Năm 2000
Tổng thu nhập 2.221.064 2.023.959 2.429.871
Thu lãi 1.965.811 1.828.336 2.164.885
Trả lãi 1.245.163 1.452.018
Thu nhập ròng từ lãi 442.379 583.173 712.867
Lợi nhuận trớc thuế 186.592 187.480 212.385
Tổng tài sản có 33.682.728 45.269.564 65.633.108
D nợ tín dụng 9.464.955 9.322.018 14.421.355
Tiền gửi 26.197.354 33.213.221 43.748.348
Vốn chủ sở hữu 1.618.248 2.062.533 2.051.580
Lợi nhuận/Vốn chủ sở hữu 11,47% 9,09% 10,35%
Lợi nhuận/Tổng tài sản có 0,55% 0,41% 0,32%
Chênh lệch lãi suất ròng 1,55% 1,17%
10
Chơng III
Tổ chức bộ máy văn phòng
của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
1. Nguyên tắc tổ chức văn phòng
Văn phòng là bộ phận làm việc của cơ quan, giúp giải quyết công
việc thuộc chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của cơ quan, là địa điểm
giao tiếp đối nội và đối ngoại của cơ quan. Đó là nơi soạn thảo, sử dụng và
tổ chức các hồ sơ, công văn, giấy tờ nhằm mục đích thông tin sao cho có
hiệu quả. Tổ chức khoa học văn phòng là một trong các nhiệm vụ quan
trọng trong các cơ quan. Nếu tổ chức một cách khoa học, nó sẽ giúp thủ tr-
ởng cơ quan giải quyết công việc một cách nhanh chóng, chính xác, giúp
cho các bộ phận, phòng ban khác hoàn thành nhiệm vụ của mình. Hơn thế
nữa, việctổ chức khoa học văn phòng sẽ tránh đợc cách làm tuỳ tiện không
đúng thẩm quyền của cán bộ, nhân viên trong văn phòng nói riêng và trong
cơ quan nói chung.
Văn phòng có hai chức năng chính là tham mu tổng hợp chothủ tr-
ởng và đảm bảo cơ sở vật chất cho bộ máy làm việc. Chính vì vậy mà tổ
chức khoa học bộ máy văn phòng phải xuất phát từ hai chức năng nhiệm
vụ đó. Phải có qui định bằng văn bản về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn,
phạm vi công việc cụ thể rõ ràng cho từng bộ phận. Và để tổ chức tốt bộ
máy văn phòng, ngời ta cần phải thực hiện một số nguyên tắc nh sau:
- Nguyên tắc về mục tiêu: Phải xác định mục tiêu rõ ràng khi định ra
một bộ phận nào đó. Mục tiêu của hành chính văn phòng là hỗ trợ một cách
tiết kiệm và có hiệu quả để hoạt động của các bộ phận khác đợc dễ dàng.
- Nguyên tắc về chức năng: Mục tiêu quyết định chức năng. Chức
năng đợc xác định dựa trên nhu cầu và tầm quan trọng trong phân công để
11
thực hiện mục tiêu. Điều quan trọng và khó khăn nhất là giữ cho các bộ
phận chức năng cân bằng với nhau. Từng bộ phận phải phát triển theo tỷ lệ
với sự đóng góp của nó vào kết quả chung của tổ chức; nó phải thực hiện
chức năng củanó một cách thích hợp và không quá rộng. Nếu một bộ phận
chức năng phát triển quá mức hay quá kém so với bộ phận khác thì công
việc sẽ bị cản trở.
- Nguyên tắc về nhân viên: Chức năng trở thành trách nhiệm khi
công việc đợc ấn định cho từng nhân viên cá biệt. Nói cách khác, từng
nhân viên bảo đảm nghĩa vụ thực hiện những nhiệm vụ nào đó (tất nhiên
với phơng tiện vật chất nhất định).
- Nguyên tắc về trách nhiệm và quyền hạn: Trách nhiệm và quyền
hạn gắn liền với nhau. Có thể nói rằng nguyên tắc trách nhiệm xuất phát từ
quyền hạn. Trách nhiệm và quyền hạn bổ xung và tăng cờng lẫn cho nhau,
nhng không nên vợt qua nhau ở bất kỳ mức độ nào nhằm tránh hiện tợng:
có trách nhiệm mà không có quyền hạn hoặc ngợc lại. Trách nhiệm phải đ-
ợc quy định rõ ràng trớc khi phân công công việc và phải đợc phân công
cụ thể.
- Nguyên tắc về uỷ quyền: Thủ trởng bất kỳ một đơn vị tổ chức nào
không thể làm hết mọi việc trong đơn vị, nên điều quan trọng là phải biết
uỷ quyền chính xác trách nhiệm và quyền hạn cho các trợ lý của mình. Uỷ
quyền đúng đắn có hai điều lợi: ngời lãnh đạo dành nhiều thời gian cho
trách nhiệm quản lý, nhân viên có cơ hội suy nghĩ và phát triển.
- Nguyên tắc duy nhất của mệnh lệnh: Bất kỳ một cá nhân nào trong
một tổ chức chỉ nên nhận chỉ thị và chịu trách nhiệm từ một ngời cấp cao
duy nhất, nghĩa là mối quan hệ báo cáo nên đi theo chiều dọc nh một
chuỗi mệnh lệnh thứ bậc. Nguyên tắc này bảo đảm tất cả các nguồn lực
trong một tổ chức đợc hút theo một hớng, mọi sự tiết kiệm thu đợc là do
những thủ tục chung và tiêu chuẩn hoá. Các nhân viên cũng biết đợc vị trí
và quyền hạn của họ, vì họ chịu trách nhiệm về các mệnh lệnh duy nhất.
12
- Nguyên tắc về phạm vi kiểm soát: Phạm vi kiểm soát còn đợc gọi
là phạm vi quản lý là một trong các yếu tố chủ yếu đợc xem xét khi quyết
định cơ cấu tổ chức nên theo chiều dọc hay theo chiều ngang và nên phát
triển theo hớng nào. Muốn đảm bảo kiểm soát quản lý có hiệu quả, cần
hiểu biết nớc yếu tố ảnh hởng đến phạm vi kiểm soát. Những yếu tố đó
bao gồm: các hoạt động có liên quan, kỹ năng của ngời đợc kiểm soát, cấp
tổ chức liên quan, những nhiệm vụ của tổ chức.
- Nguyên tắc về tính linh hoạt của tổ chức: Tính linh hoạt của tổ
chức thể hiện ở chỗ: Thuê nhân viên tạm thời lúc bận rộn, huấn luyện chéo
nhân viên để họ cóthể thay đổi công việc, tổ chức các nhóm điều động khi
cần.
Nói tóm lại, các nguyên tắc trên giúp cho doanh nghiệp, cơ quan
xây dựng một cơ cấu tổ chức thích hợp, bảo đảm cho bộ máy văn phòng
tinh gọn, hiệu lực, đúng chất lợng.
2. Mô hình tổ chức công tác văn phòng, tổ chức làm việc
tại Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
Văn phòng của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam đợc bố trí theo
kiểu hiện đại. Các phòng đợc tách biệt với nhau bởi các phòng xây có tờng
khép kín. gồm các phòng sau:
+ Phòng kiểm tra nội bộ.
+ Phòng tổng hợp thanh toán
+ Phòng quản lý tín dụng
+ Phòng tổng hợp và phân tích kinh tế
+ Phòng thẩm định đầu t và chứng khoán
+ Phòng vốn
+ Phòng công nợ
+ Phòng quan hệ quốc tế
+ Phòng khách hàng
13
+ Phòng quản lý vốn và liên doanh cổ phần
+ Phòng kế toán tài chính
+ Phòng tín dụng quốc tế
+ Phòng tổ chức cán bộ và đào tạo
+ Phòng quản lý thẻ
+ Phòng quản trị
+ Phòng báo chí
+ Phòng pháp chế
+ Phòng quản lý các đề án công nghệ
+ Phòng thông tin tín dụng
+ Văn phòng
* Cách bố trí này cũng có nhiều u điểm cho công việc của Ngân hàng
- Mỗi văn phòng đều có chức năng, nhiệm vụ riêngbiệt, công việc
của từng ngời độc lập với nhau, do đó ít phải chịu sự tác động khách quan
từ các yếu tố bên ngoài.
- Do hoạt động của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam mang tính
đặc thù nên những thành viên trong Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam cần
phải tiếp xúc với lãnh đạo cơ quan và với những ngời đến quan hệ công tác
tại cơ quan cần phải bí mật.
* Ngoài những u điểm do cách tổ chức mô hình văn phòng kín thì
việc áp dụng mô hình văn phòng này cũng có một số hạn chế.
- Các phòng làm việc hầu hầu hết ở xa nhau, phải mất nhiều thời
gian di chuyển, dẫn đến việc giải quyết công việc không đợc nhanh
chóng.
* Hiện nay trên thế giớingi ta thờng tổ chức Văn phòng theo kiểu
mở, Văn phòng mở đợc bố trí thành một phòng lớn nhng đợc chia nhỏ
thành nhiều ngăn phù hợp với điều kiện làm việc của từng bộ phận, chỗ
làm việc đợc ngăn bằng nhôm vật liệu nhẹ cách âm có mối lắp ghép, các
14
Lời mở đầu 1
Chơng I: Những khái quát chung về Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam 2
1. Lịch sử ra đời 2
2. Chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ 3
Chơng II: Thực trạng về hoạt động của bộ máy Ngân hàng
Ngoại thơng Việt Nam 7
1. Tổ chức hoạt động bộ máy Ngân hàng trong năm 2000
7
2. Những thành tựu đã đạt đợc 8
3. Đánh giá tài chính 10
Chơng III: Tổ chức bộ máy văn phòng Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam 11
1. Nguyên tắc tổ chức văn phòng 11
2. Mô hình công tác tổ chức văn phòng 13
3. Chức năng, nhiệm vụ của văn phòng 16
4. Vấn đề nhân sự của văn phòng 17
5. Trang thiết bị của văn phòng 17
Một số giải pháp nhằm thực hiện một bớc 17
Kết luận 19
Báo cáo thực tập
Lời mở đầu
Bớc vào thiên niên kỷ mới trong bầu không khí sôi động của quá
trình toàn cầu hoá và hội nhập. ở Việt Nam, tuy môi trờng đầu t còn
không ít trở ngại, thị trờng tiền tệ còn nhiều bất cập, cung cầu ngoại tệ cha
ổn định, đầu t nớc ngoài cha nh mong muốn. Ngân hàng Ngoại thơng Việt
Nam mong muốn đợc cùng bạn bè trong nớc và quốc tế chia sẻ những
thành tựu đã đạt đợc trong những năm qua. Đặc biệt trong công cuộc đổi
mới hiện nay, khi mà cả nớc đang bớc vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện
đại hoá thì việc xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy văn phòng là vấn đề hết
sức quan trọng và cần thiết.
Qua quá trình nghiên cứu thực tập tại Ngân hàng Ngoại thơng Việt
Nam đợc tiếp thu những ý kiến cơ bản và kết hợp với thực tế cho thấy tổ
chức bộ máy văn phòng hợp lý và chặt chẽ góp phần đem lại những thành
công lớn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chính vì vậy tôi đã
chọn đề tài: "Hoàn thiện một bớc hệ thống tổ chức bộ máy văn phòng của
Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam" cho báo cáo của mình.
2
Chơng I
những khái quát về Ngân hàng
Ngoại thơng Việt Nam
1. Lịch sử ra đời của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
* Thành lập ngày 01/4/1963, Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam liên
tục giữ vai trò chủ lực trong hệ thống Ngân hàng Việt Nam. Ngân hàng
Nhà nớc Việt Nam đợc Nhà nớc xếp hạng là 1 trong 23 doanh nghiệp đặc
biệt, là thành viên Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam thành viên Hiệp hội
Ngân hàng Châu á.
- Là Ngân hàng Thơng mại phục vụ đối ngoại lâu đời nhất ở Việt
Nam. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam luôn đợc biết đến nh là một Ngân
hàng có uy tín nhất trong các lĩnh vực tài trợ, thanh toán xuất nhập khẩu,
kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh Ngân hàng và các dịch vụ tài chính, Ngân
hàng Quốc tế, kể cả nghiệp vụ thẻ tín dụng Visa, Master Card.
- Đến cuối năm 2000, Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam đã phát
triển thành một hệ thống gồm 22 chi nhánh trong nớc, 1 Công ty tài chính
và 3 văn phòng đại diện ở nớc ngoài với tổng số 2800 cán bộ công nhân
viên: đầu t vốn cổ phần vào 14 doanh nghiệp: 3 liên doanh với nớc ngoài;
6 Ngân hàng Cổ phần; 2 Công ty bảo hiểm; 3 Công ty liên doanh bất động
sản. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam đã thiết lập quan hệ đại lý với hơn
1000 Ngân hàng tại 85 nớc trên Thế giới, đợc nối mạng Swift quốc tế, đợc
trang bị hệ thống vi tính hiện đại nhất trong các Ngân hàng Việt Nam. Và
nhất là một đội ngũ cán bộ năng động, nhiệt tình và đợc đào tạo lành nghề.
Với phơng châm luôn mang đến cho khách hàng sự thành đạt, mục
tiêu của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam là duy trì vai trò Ngân hàng
Thơng mại hàng đầu ở Việt Nam và trở thành một Ngân hàng Quốc tế ở
3
khu vực trong thập kỷ tới. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam cam kết xây
dựng mô hình tổ chức tiên tiến theo các chuẩn mực quốc tế, đa dạng hoá
hoạt động, đi đầu về ứng dụng công nghệ Ngân hàng hiện đại nhằm cung
cấp những dịch vụ tài chính Ngân hàng chất lợng cao cho mọi thành phần
kinh tế. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam sẽ giữ vững niềm tin của đông
đảo bạn hàng trong và ngoài nớc.
2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn
* Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam (gọi tắt là Ngân hàng Ngoại
thơng) là doanh nghiệp Nhà nớc hạng đặc biệt, bao gồm các đơn vị thành
viên có quan hệ gắn bó với nhau về lợi ích kinh tế, tài chính, công nghệ
thông tin, đào tạo nghiên cứu tiếp thị trong hoạt động kinh doanh. Ngân
hàng Ngoại thơng hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ
tín dụng và các hoạt động liên quan đến hoạt động tài chính tiền tệ, Ngân
hàng.
Ngân hàng Ngoại thơng đợc thành lập theo Nghị định số 115/CP
ngày 30/12/1962 của Hội đồng Chính phủ và đợc Thống đốc Ngân hàng
Nhà nớc ký quyết định số 286/QĐ-NH5 ngày 21/9/1996 thành lập lại theo
mô hình tổng Công ty Nhà nớc quy định tại quyết định số 90/TTg ngày
7/3/1994 theo uỷ quyền của Thủ tớng Chính phủ nhằm tăng cờng, tích tụ,
tập trung phân công chuyên môn hoá và hợp tác kinh doanh để thực hiện
nhiệm vụ Nhà nớc giao, nâng cao khả năng và hiệu quả kinh doanh của
các đơn vị thành viên và của toàn Ngân hàng Ngoại thơng, đáp ứng nhu
cầu kinh tế.
* Ngân hàng Ngoại thơng có:
- T cách pháp nhân theo pháp luật Việt Nam.
- Tên giao dịch Quốc tế bằng tiếng Anh: Bank for Foreign Trade of
Vietnam (Vietcombank).
- Trụ sở chính: Tại Hà Nội
4
* Trụ sở tổng hàng: 198 Trần Quang Khải - Hà Nội
Telex: 411209 VCB - Vietcombank
Swift: BFTVVNVX
Điện tín: VIETCOMBANK
* Văn phòng: 198 Trần Quang Khải - Hà Nội
Tel: 8.251322 - 8.240876
Fax: 8.269067
* Phòng quan hệ Quốc tế: 198 Trần Quang Khải - Hà Nội
Tel: 8.265503 - 8.266150
Fax: 8.265548
* Sở giao dịch: 23 Phan Chu Trinh - Hà Nội
Tel: 9.343137
Fax: 8.241395
- Điều lệ tổ chức và hoạt động, bộ máy quản lý điều hành.
- Vốn và tài sản trong đó vốn điều lệ đợc Chính phủ ấn định là:
1.100.000.000.000 (một nghìn một trăm tỷ đồng Việt Nam) và chịu trách
nhiệm đối với các khoản nợ trong phạm vi số vốn và tài sản thuộc sở hữu
của Nhà nớc do Ngân hàng Ngoại thơng quản lý.
- Con dấu riêng, tài khoản mở tại Ngân hàng Nhà nớc và tại các
Ngân hàng trong nớc và nớc ngoài.
- Bảng cân đối tài sản, các quỹ tập trung theo quy định của pháp luật.
* Ngân hàng Ngoại thơng có thời hạn hoạt động là 99 năm kể từ
ngày Thống đốc Ngân hàng Nhà nớc ký quyết định thành lập lại theo mô
hình Tổng Công ty Nhà nớc.
* Ngân hàng Ngoại thơng đợc quản lý bởi Hội đồng quản trị và đợc
điều hành bởi Tổng Giám đốc.
* Ngân hàng Ngoại thơng chịu sự quản lý Ngân hàng của Ngân
hàng Nhà nớc và qua các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ,
5
Uỷ ban nhân dân tỉnh và Thành phố trực thuộc Trung ơng theo chức năng
quy định, đồng thời chịu sự quản lý của các cơ quan này với t cách là cơ
quan thực hiện quyền chủ sở hữu đối với doanh nghiệp Nhà nớc theo quy
định tại Luật Doanh nghiệp Nhà nớc và các quy định khác của pháp luật.
* Tổ chức Đảng cộng sản Việt Nam trong Ngân hàng Ngoại thơng
hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật của Nhà nớc Cộng hoà xã hội chủ
nghĩa Việt Nam và quy định của Đảng cộng sản Việt Nam.
* Danh sách các đơn vị Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam liên
doanh hoặc có cổ phần:
1) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Xuất nhập khẩu.
2) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Sài Gòn Công thơng
3) Ngân hàng Thơng mại cổ phần Gia Định
4) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Quân đội
5) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Quốc tế
6) Ngân hàng Thơng mại Cổ phần Phơng Đông
7) Quỹ tín dụng nhân dân Trung ơng
8) Công ty bảo hiểm Xăng dầu
9) Công ty bảo hiểm Nhà Rồng
10) Công ty Cổ phần Đồng Xuân (kinh doanh Văn phòng)
11) Ngân hàng Chohung Vina bank
12) Công ty Vietcombank Tower (198 Trần Quang Khải)
13) Vinalease
14) Công ty Vietcombank Banday (kinh doanh Văn phòng)
6
Chơng II
Thực trạng của hệ thống tổ chức bộ máy
Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
I. Tổ chức hoạt động bộ máy của Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam
Sau năm 2000, thị trờng tiếp tục có nhiều bớc phát triển khả quan.
Bên cạnh sự hình thành một số thị trờng mới nh thị trờng chứng khoán, thị
trờng mở, các đề án tái cơ cấu hệ thống Ngân hàng Thơng mại Quốc doanh
và củng cố hệ thống Ngân hàng cổ phần đợc khẩn trơng xây dựng và thực
hiện, các chính sách tiền tệ đã tiếp tục đợc cải tiến để ngày càng gần hơn
với các tiêu chuẩn quốc tế.
Sau nhiều năm chuẩn bị, trung tâm giao dịch chứng khoán đầu tiên
của Việt Nam đợc đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh đã ra đời và đi vào hoạt
động. Tuy hàng hoá trên thị trờng chứng khoán cha nhiều, hoạt động mua
bán cha sôi động nhng đây sẽ là một kênh bổ sung vốn quan trọng cho nền
kinh tế. Cũng trong năm 2000 nghiệp vụ thị trờng mở đã đợc khai trơng.
Với t cách là một công cụ quan trọng của chính sách tiền tệ thị trờng này
sẽ góp phần điều hoà tiền tệ trên thị trờng và có tác động tích cực tới vốn
khả dụng của các tổ chức tín dụng, giúp các tổ chức này sử dụng vốn linh
hoạt và hiệu quả hơn.
Các Ngân hàng Thơng mại quốc doanh - bộ phận chủ đạo của hệ
thống Ngân hàng Việt Nam - đã tích cực xây dựng đề án tái cơ cấu để có
thể sớm triển khai năm 2001. Đề án tái cơ cấu các Ngân hàng Thơng mại
Quốc doanh sẽ tập trong giải quyết những khó khăn và điểm yếu về các
7
mặt tài chính, tổ chức, công nghệ và nhân lực v.v của các Ngân hàng
này.
Từng bớc đa hai bộ luật (có hiệu lực từ 01/10/19980 vào cuộc sống,
đề án thành lập các Ngân hàng chính sách nh Ngân hàng phục vụ ngời
nghèo và các đối tợng chính sách, quỹ tín dụng hỗ trợ xuất khẩu, cũng đợc
tích cực triển khai trong năm 2000. Ngoài ra, một số Công ty tài chính
thuộc các Tổng Công ty của Việt Nam đã đợc thành lập. Với phơng châm
ngày càng hoàn thiện hoạt động Ngân hàng năm 2000, Ngân hàng Nhà nớc
Việt Nam (Ngân hàng Trung ơng) đã ban hành nhiều chính sách tiền tệ
mới nh điều hành lãi suất theo cơ chế lãi suất cơ bản, điều hành tỷ giá hối
đoái chủ động linh hoạt, phù hợp với diễn biến vĩ mô của thị trờng tiền tệ
trong và ngoài nớc và đa thị trờng đấu thầu tín phiếu kho bạc vào hoạt
động thờng kỳ hơn nữa. Một bớc tiến đáng kể khác của hệ thống Ngân
hàng Việt Nam nhằm bảo vệ khách hàng là sự ra đời của bảo hiểm tiền gửi
Việt Nam vào tháng 7 năm 2000.
Trong năm 2000, Ngân hàng Nhà nớc cũng đã ban hành nhiều văn
bản pháp lý mới quan trọng về cho vay, thế chấp, tín chấp bảo lãnh, thanh
toán, ngoại tệ
Tất cả những diễn biến này đã làm cho môi trờng hoạt động của các
Ngân hàng ngày càng hoàn thiện và đa tiến trình cải cách hệ thống Ngân
hàng tài chính Việt Nam tiến thêm một bớc quan trọng.
2. Những thành tựu đã đạt đợc của Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam trong năm qua
- Hoà nhịp cùng đất nớc và thế giới bớc vào thiên niên kỷ thứ ba của
loài ngời. Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam mong muốn đợc cùng bạn bè
trong nớc và quốc tế chia sẻ những thành tựu đã đạt đợc trong thời gian
8
qua cũng nh những thời cơ và thử thách trong năm 2001 - năm đầu của
Thiên niên kỷ mới.
* Năm 2000 tuy con đờng phát triển kinh tế còn gập ghềnh trắc trở,
song Việt Nam rất vui mừng trớc những thành tựu đáng khích lệ đã đạt đợc:
Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng 6,7%, xuất khẩu tăng 24%, nhập khẩu
tăng 27%, tổng d nợ tín dụng tăng 17% so với năm 1999.
Chung sức xây dựng đất nớc năm 2000 Ngân hàng Ngoại thơng
cũng đã gặt hái đợc những kết quả tích cực và đầy hứa hẹn. Tổng tài sản
tăng 45% đạt trên 65.600 tỷ VNĐ giữ vị trí hàng đầu trong hệ thống Ngân
hàng Việt Nam. Tín dụng tăng 54,70% so với năm trớc, thị phần thanh
toán xuất nhập khẩu chiếm 31%. Bên cạnh đó, Ngân hàng Ngoại thơng
Việt Nam tiếp tục duy trì vai trò chủ đạo trên thị trờng liên Ngân hàng về
tiền tệ, vừa là ngời mua, ngời bán chính trên thị trờng vừa là trung tâm
thanh toán bù trừ cho các Ngân hàng Thơng mại Việt Nam. Ngân hàng
Ngoại thơng tiếp tục duy trì vai trò làm đầu mối thu xếp vốn đồng tài trợ
cho những dự án dài hạn có giá trị lơns và có ý nghĩa quan trọng đối với
Công ty cuộc phát triển kinh tế trong những năm tới.
Trong tiến trình hội nhập của khu vực và quốc tế, năm 2000 thị tr-
ờng tài chính Việt Nam đã có bớc phát triển mới. Cơ chế điều hành tiền tệ,
lãi suất đã đợc nới lỏng hơn nh việc áp dụng các nghiệp vụ thị trờng mở,
lãi suất cơ bản Trung tâm giao dịch chứng khoán đầu tiên tại Thành phố
Hồ Chí Minh đã đi vào hoạt động sau nhiều năm chuẩn bị và trung tâm thứ
hai tại Hà Nội dự tính sẽ khai trơng hoạt động trong thời gian tới.
Năm 2000 cũng là năm đề án tái cơ cấu hoạt động Ngân hàng Ngoại
thơng - đề án trong chơng trình tổng thể tái cơ cấu ngành Ngân hàng Tài
chính Việt Nam - đã đợc tích cực triển khai xây dựng.
3. Đánh giá tài chính kết quả hoạt động sản xuất kinh
doanh của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
9
Năm tài chính Năm 1998 Năm 1999 Năm 2000
Tổng thu nhập 2.221.064 2.023.959 2.429.871
Thu lãi 1.965.811 1.828.336 2.164.885
Trả lãi 1.245.163 1.452.018
Thu nhập ròng từ lãi 442.379 583.173 712.867
Lợi nhuận trớc thuế 186.592 187.480 212.385
Tổng tài sản có 33.682.728 45.269.564 65.633.108
D nợ tín dụng 9.464.955 9.322.018 14.421.355
Tiền gửi 26.197.354 33.213.221 43.748.348
Vốn chủ sở hữu 1.618.248 2.062.533 2.051.580
Lợi nhuận/Vốn chủ sở hữu 11,47% 9,09% 10,35%
Lợi nhuận/Tổng tài sản có 0,55% 0,41% 0,32%
Chênh lệch lãi suất ròng 1,55% 1,17%
10
Chơng III
Tổ chức bộ máy văn phòng
của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
1. Nguyên tắc tổ chức văn phòng
Văn phòng là bộ phận làm việc của cơ quan, giúp giải quyết công
việc thuộc chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của cơ quan, là địa điểm
giao tiếp đối nội và đối ngoại của cơ quan. Đó là nơi soạn thảo, sử dụng và
tổ chức các hồ sơ, công văn, giấy tờ nhằm mục đích thông tin sao cho có
hiệu quả. Tổ chức khoa học văn phòng là một trong các nhiệm vụ quan
trọng trong các cơ quan. Nếu tổ chức một cách khoa học, nó sẽ giúp thủ tr-
ởng cơ quan giải quyết công việc một cách nhanh chóng, chính xác, giúp
cho các bộ phận, phòng ban khác hoàn thành nhiệm vụ của mình. Hơn thế
nữa, việctổ chức khoa học văn phòng sẽ tránh đợc cách làm tuỳ tiện không
đúng thẩm quyền của cán bộ, nhân viên trong văn phòng nói riêng và trong
cơ quan nói chung.
Văn phòng có hai chức năng chính là tham mu tổng hợp chothủ tr-
ởng và đảm bảo cơ sở vật chất cho bộ máy làm việc. Chính vì vậy mà tổ
chức khoa học bộ máy văn phòng phải xuất phát từ hai chức năng nhiệm
vụ đó. Phải có qui định bằng văn bản về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn,
phạm vi công việc cụ thể rõ ràng cho từng bộ phận. Và để tổ chức tốt bộ
máy văn phòng, ngời ta cần phải thực hiện một số nguyên tắc nh sau:
- Nguyên tắc về mục tiêu: Phải xác định mục tiêu rõ ràng khi định ra
một bộ phận nào đó. Mục tiêu của hành chính văn phòng là hỗ trợ một cách
tiết kiệm và có hiệu quả để hoạt động của các bộ phận khác đợc dễ dàng.
- Nguyên tắc về chức năng: Mục tiêu quyết định chức năng. Chức
năng đợc xác định dựa trên nhu cầu và tầm quan trọng trong phân công để
11
thực hiện mục tiêu. Điều quan trọng và khó khăn nhất là giữ cho các bộ
phận chức năng cân bằng với nhau. Từng bộ phận phải phát triển theo tỷ lệ
với sự đóng góp của nó vào kết quả chung của tổ chức; nó phải thực hiện
chức năng củanó một cách thích hợp và không quá rộng. Nếu một bộ phận
chức năng phát triển quá mức hay quá kém so với bộ phận khác thì công
việc sẽ bị cản trở.
- Nguyên tắc về nhân viên: Chức năng trở thành trách nhiệm khi
công việc đợc ấn định cho từng nhân viên cá biệt. Nói cách khác, từng
nhân viên bảo đảm nghĩa vụ thực hiện những nhiệm vụ nào đó (tất nhiên
với phơng tiện vật chất nhất định).
- Nguyên tắc về trách nhiệm và quyền hạn: Trách nhiệm và quyền
hạn gắn liền với nhau. Có thể nói rằng nguyên tắc trách nhiệm xuất phát từ
quyền hạn. Trách nhiệm và quyền hạn bổ xung và tăng cờng lẫn cho nhau,
nhng không nên vợt qua nhau ở bất kỳ mức độ nào nhằm tránh hiện tợng:
có trách nhiệm mà không có quyền hạn hoặc ngợc lại. Trách nhiệm phải đ-
ợc quy định rõ ràng trớc khi phân công công việc và phải đợc phân công
cụ thể.
- Nguyên tắc về uỷ quyền: Thủ trởng bất kỳ một đơn vị tổ chức nào
không thể làm hết mọi việc trong đơn vị, nên điều quan trọng là phải biết
uỷ quyền chính xác trách nhiệm và quyền hạn cho các trợ lý của mình. Uỷ
quyền đúng đắn có hai điều lợi: ngời lãnh đạo dành nhiều thời gian cho
trách nhiệm quản lý, nhân viên có cơ hội suy nghĩ và phát triển.
- Nguyên tắc duy nhất của mệnh lệnh: Bất kỳ một cá nhân nào trong
một tổ chức chỉ nên nhận chỉ thị và chịu trách nhiệm từ một ngời cấp cao
duy nhất, nghĩa là mối quan hệ báo cáo nên đi theo chiều dọc nh một
chuỗi mệnh lệnh thứ bậc. Nguyên tắc này bảo đảm tất cả các nguồn lực
trong một tổ chức đợc hút theo một hớng, mọi sự tiết kiệm thu đợc là do
những thủ tục chung và tiêu chuẩn hoá. Các nhân viên cũng biết đợc vị trí
và quyền hạn của họ, vì họ chịu trách nhiệm về các mệnh lệnh duy nhất.
12
- Nguyên tắc về phạm vi kiểm soát: Phạm vi kiểm soát còn đợc gọi
là phạm vi quản lý là một trong các yếu tố chủ yếu đợc xem xét khi quyết
định cơ cấu tổ chức nên theo chiều dọc hay theo chiều ngang và nên phát
triển theo hớng nào. Muốn đảm bảo kiểm soát quản lý có hiệu quả, cần
hiểu biết nớc yếu tố ảnh hởng đến phạm vi kiểm soát. Những yếu tố đó
bao gồm: các hoạt động có liên quan, kỹ năng của ngời đợc kiểm soát, cấp
tổ chức liên quan, những nhiệm vụ của tổ chức.
- Nguyên tắc về tính linh hoạt của tổ chức: Tính linh hoạt của tổ
chức thể hiện ở chỗ: Thuê nhân viên tạm thời lúc bận rộn, huấn luyện chéo
nhân viên để họ cóthể thay đổi công việc, tổ chức các nhóm điều động khi
cần.
Nói tóm lại, các nguyên tắc trên giúp cho doanh nghiệp, cơ quan
xây dựng một cơ cấu tổ chức thích hợp, bảo đảm cho bộ máy văn phòng
tinh gọn, hiệu lực, đúng chất lợng.
2. Mô hình tổ chức công tác văn phòng, tổ chức làm việc
tại Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam
Văn phòng của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam đợc bố trí theo
kiểu hiện đại. Các phòng đợc tách biệt với nhau bởi các phòng xây có tờng
khép kín. gồm các phòng sau:
+ Phòng kiểm tra nội bộ.
+ Phòng tổng hợp thanh toán
+ Phòng quản lý tín dụng
+ Phòng tổng hợp và phân tích kinh tế
+ Phòng thẩm định đầu t và chứng khoán
+ Phòng vốn
+ Phòng công nợ
+ Phòng quan hệ quốc tế
+ Phòng khách hàng
13
+ Phòng quản lý vốn và liên doanh cổ phần
+ Phòng kế toán tài chính
+ Phòng tín dụng quốc tế
+ Phòng tổ chức cán bộ và đào tạo
+ Phòng quản lý thẻ
+ Phòng quản trị
+ Phòng báo chí
+ Phòng pháp chế
+ Phòng quản lý các đề án công nghệ
+ Phòng thông tin tín dụng
+ Văn phòng
* Cách bố trí này cũng có nhiều u điểm cho công việc của Ngân hàng
- Mỗi văn phòng đều có chức năng, nhiệm vụ riêngbiệt, công việc
của từng ngời độc lập với nhau, do đó ít phải chịu sự tác động khách quan
từ các yếu tố bên ngoài.
- Do hoạt động của Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam mang tính
đặc thù nên những thành viên trong Ngân hàng Ngoại thơng Việt Nam cần
phải tiếp xúc với lãnh đạo cơ quan và với những ngời đến quan hệ công tác
tại cơ quan cần phải bí mật.
* Ngoài những u điểm do cách tổ chức mô hình văn phòng kín thì
việc áp dụng mô hình văn phòng này cũng có một số hạn chế.
- Các phòng làm việc hầu hầu hết ở xa nhau, phải mất nhiều thời
gian di chuyển, dẫn đến việc giải quyết công việc không đợc nhanh
chóng.
* Hiện nay trên thế giớingi ta thờng tổ chức Văn phòng theo kiểu
mở, Văn phòng mở đợc bố trí thành một phòng lớn nhng đợc chia nhỏ
thành nhiều ngăn phù hợp với điều kiện làm việc của từng bộ phận, chỗ
làm việc đợc ngăn bằng nhôm vật liệu nhẹ cách âm có mối lắp ghép, các
14
Một số biện pháp hoàn thiện thể thức thanh toán ko dùng tiền mặt tại chi nhánh ngân hàng công thương Hoàn Kiếm.doc
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
3.2.3. Đơn giản hoá thủ tục
44
3.2.4. Hợp lý hoá quá trình thanh toán không dùng tiền mặt theo hớng tiện
dụng cho khách hàng
44
3.2.5. Nghệ thuật kinh doanh (Marketing Ngân hàng)
45
3.3. Một số kiến nghị
45
3.3.1 Đối với Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam và Chính phủ
45
3.3.2 Đối với Ngân hàng Công thơng Việt nam
46
Kết luận
48
5
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Lời mở đầu
Sau 15 năm thực hiện công cuộc đổi mới của Đảng và Nhà nớc, nền
kinh tế nớc ta đã có những chuyển biến tích cực, tốc độ tăng trởng kinh tế
nhanh, sản xuất hàng hoá phát triển, đời sống nhân dân ngày một nâng cao,
lạm phát đợc kìm chế, nền kinh tế thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kéo
dài Góp phần trong thành quả đó có sự nỗ lực không nhỏ của ngành Ngân
hàng. Ngân hàng với chức năng đặc biệt quan trọng là trung tâm tiền tệ, tín
dụng và thanh toán đã tác động đến mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã
hội. Những đóng góp của Ngân hàng Việt Nam cho đất nớc có tầm quan trọng
đặc biệt và đợc mọi ngời nhìn nhận. Một trong những hoạt động của Ngân
hàng có tác động nhạy bén đối với nền kinh tế là hoạt động thanh toán qua
Ngân hàng (Thanh toán không dùng tiền mặt).
Do nhận thức đợc vị trí và tầm quan trọng của công tác thanh toán,
trong những năm qua Ngân hàng Nhà nớc đã ban hành nhiều chủ trơng, quy
chế mở rộng các quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần cải thiện
công tác thanh toán, ổn định lu thông tiền tệ, tạo dần thói quen sử dụng công
cụ thanh toán không dùng tiền mặt.
Việc thực hiện đẩy mạnh công tác thanh toán không dùng tiền mặt đã
đạt đợc nhiều kết quả khả quan.Tuy nhiên đây là nghiệp vụ đa dạng, phức tạp,
nhất là trong thời đại kinh tế thông tin và kinh tế tri thức đang dần chiếm u thế
nên nó còn có nhiều tồn tại cần phải sửa đổi,bổ sung kịp thời nhằm mang lại
hiệu quả ngày càng cao hơn. Do vậy trong quá trình học tập và nghiên cứu
trên thực tế tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa, nhận thức về tầm
quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, em đã lựa
chọn đề tài Giải pháp mở rộng và hoàn thiện công tác thanh toán không
dùng tiền mặt tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa.
Với nhận thức của bản thân còn nhiều hạn chế, kinh nghiệm thực tế
còn ít, thời gian thực tập và phạm vi nghiên cứu có hạn nên đề tài không
6
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
tránh khỏi những khiếm khuyết. Vì vậy em kính mong sự tham gia chỉ dẫn
của Thầy Đặng Ngọc Đức, các thầy cô giáo bộ môn và Ban lãnh đạo, tập thể
CBCNV chi nhánh NHCT Đống Đa giúp đỡ bổ sung những ý kiến quý báu
để đề tài của em đợc hoàn chỉnh hơn.
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài đợc chia làm 3 chơng:
Chơng I: Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt
trong nền kinh tế.
Chơng II: Thực trạng về công tác thanh toán không dùng tiền mặt tại
chi nhánh NHCT Đống Đa.
Chơng III: Giải pháp mở rộng và hoàn thiện các thể thức thanh toán
không dùng tiền mặt
7
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Chơng I
Những vấn đề cơ bản về thanh toán không
dùng tiền mặt trong nền kinh tế
1.1 Tổng quát về thanh toán không dùng tiền mặt
(Thanh toán qua Ngân hàng Kho bạc Nhà n ớc)
1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt
Thanh toán không dùng tiền mặt là việc thanh toán không có sự xuất
hiện của tiền mặt. Hay nói cách khác thanh toán không dùng tiền mặt là sự
vận động của tiền tệ thông qua chức năng chu chuyển thanh toán giữa các tổ
chức và cá nhân trong nền kinh tế bằng cách trích chuyển vốn tiền tệ từ tài
khoản ngời này sang tầi khoản ngời khác hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau
thông qua vai trò trung gian của ngân hàng thơng mại hoặc các tổ chức tín
dụng khác.
Các doanh nghiệp,cơ quan, tổ chức, đoàn thể, đơn vị vũ trang, công
dân Việt Nam và ngời nớc ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt nam gọi chung
là đơn vị và cá nhân đợc quyền lựa chọn Ngân hàng để mở tài khoản giao
dịch và thực hiện thanh toán.
Các đợn vị dự toán Ngân sách nhà nớc mở tài khoản tại Kho bạc Nhà
nớc.
Trong quá trình hoạt động các đơn vị và cá nhân có thể có quan hệ
thanh toán với các đơn vị dự toán Ngân sách Nhà nớc.
Các cá nhân và đơn vị có tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng gọi chung là
chủ tài khoản.
8
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Chủ thể tham gia trong quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt không
chỉ bao gồm ngời mua và ngời bán nh thanh toán bằng tiền mặt mà còn có cả
Ngân hàng hoặc Tổ chức tín dụng khác đóng vai trò trung gian thanh toán.
Do đó tốc độ thanh toán nhanh hay chậm phụ thuộc rất lớn vào hoạt động của
các tổ chức này.
1.1.2 ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt
Quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá gắn liền với sự ra đời và phát
triển của tiền tệ. Khi nền sản xuất hàng hoá cha phát triển, việc trao đổi với
số lợng nhỏ, trên một phạm vi hẹp thì tiền mặt đợc sử dụng hết sức tiện lợi
nhờ vào sự gọn nhẹ, dễ vận chuyển Khi nền sản xuất hàng hoá phát triển ở
trình độ cao, việc trao đổi hàng hoá đa dạng, với khối lợng lớn trên bình diện
rộng thì việc thanh toán bằng tiền mặt trở nên khồng còn phù hợp, đã bộc lộ
nhiều hạn chế. Nền kinh tế thị trờng đòi hỏi hoạt động thanh toán phải đảm
bảo hiệu quả cao thể hiện ở thời gian thanh toán nhanh, độ tin cậy cao, chi
phí giao dịch thấp, rủi ro ít nhất.
Tổ chức tốt việc thanh toán không dùng tiền mặt sẽ có tác dụng tích
cực về nhiều mặt:
Làm giảm đợc chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt.
Nhờ công tác thanh toán không dùng tiền mặt mà các khách hàng ở xa
nhau vẫn có thể thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ nhanh chóng thay vì phải
mất nhiều thời gian để vận chuyển tiền mặt. Có thể nói việc thanh toán không
dùng tiền mặt đã rút nhanh vòng quay vốn của khách hàng.
Đối với Ngân hàng thì thanh toán qua Ngân hàng làm tăng thêm nguồn
vốn tín dụng vì nó sử dụng đợc số tiền tạm thời nhàn rỗi của khách hàng gửi
vào để để đáp ứng nhu cầu thanh toán. Mặt khác ngân hàng thu đợc phí dịch
vụ do thực hiện nghiệp vụ thanh toán giữa các khách hàng.
9
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Thông qua công tác thanh toán không dùng tiền mặt, Ngân hàng có thể
biết đợc phần nào hoạt động thanh toán của khách hàng từ đó tổng hợp số
liệu để biết đợc hoạt động thanh toán vốn chung trong cả nền kinh tế.
1.1.3 Điều kiện để khách hàng tham gia thanh toán không dùng tiền mặt
Khách hàng muốn tham gia thanh toán không dùng tiền mặt phải thực
hiện đầy đủ các quy định của Ngân hàng về thủ tục giao dịch, giấy tờ thanh
toán. Các chứng từ thanh toán qua Ngân hàng, khách hàng nộp vào phải đúng
mẫu của Ngân hàng ấn hành nhợng bán, đầy đủ căn cứ pháp lý, viết rõ ràng
không tẩy xoá
Đối với khách hàng có quan hệ thanh toán qua Ngân hàng thờng
xuyên phải mở tài khoản tại Ngân hàng và trên tài khoản phải có số d để
thanh toán kịp thời cho bên thụ hởng.
1.1.4 Trách nhiệm của Ngân hàng trong công tác thanh toán không
dùng tiền mặt
Ngân hàng phải cung cấp kịp thời và đầy đủ các loại mẫu giấy tờ thanh
toán qua Ngân hàng theo yêu cầu của khách hàng phù hợp qui định.
Ngân hàng hỡng dẫn khách hàng lập thủ tục khi họ cha biết với thái độ
lịch sự. Mặt khác Ngân hàng cũng thờng xuyên kiểm tra, giám sát khả năng
chi trả của chủ tài khoản, phải thực hiện việc thanh toán nhanh chóng, chính
xác và an toàn.
Trờng hợp Ngân hàng vi phạm sai lầm nh chậm trả, thất lạc gây thiệt
hại cho khách hàng thì phải bồi thờng tơng ứng với sự thiệt hại đó.
1.1.5 Thủ tục mở và sử dụng tài khoản tiền gửi
Theo thông t số 08/TT-NH2, ngày 21/02/1994 của Ngân hàng Nhà nớc
Việt Nam, hớng dẫn thực hiện thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt thì việc
10
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
mở và sử dụng tài khoản tiền gửi phải chấp hành đúng những qui định sau
đây:
a/ Thủ tục mở Tài khoản tiền gửi:
Để mở tài khoản tiền gửi, khách hàng phải gửi đến Ngân hàng:
- Đối với khách hàng là các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, đoàn thể,
đơn vị vũ trang:
+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản (tổng giám đốc, giám
đốc, chủ doanh nghiệp, thủ trởng đơn vị) ký tên, đóng dấu trong đó phải ghi
rõ:
. Tên đơn vị
. Họ tên chủ tài khoản
. Địa chỉ giao dịch của đơn vị
. Số, ngày tháng năm, nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài
khoản.
. Tên ngân hàng nơi mở tài khoản.
+ Bảng đăng ký mẫu dấu và chữ ký để giao dịch với Ngân hàng.
. Chữ ký mẫu của chủ tài khoản và ngời đợc uỷ quyền.
. Chữ ký mẫu của kế toán trởng và ngời đợc uỷ quyền
. Mẫu dấu của đơn vị.
- Đối với khách hàng là cá nhân: Muốn mở tài khoản phải lập
+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản ký tên, trong đó phải
ghi rõ: Họ và tên chủ tài khoản, địa chỉ giao dịch của chủ tài khoản, số, ngày
11
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
tháng năm,nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài khoản, tên Ngân
hàng nơi mở tài khoản.
+ Bản đăng ký mẫu chữ ký của chủ tài khoản để giao dịch với Ngân
hàng. Đối với tài khoản đứng tên cá nhân không đợc thực hiện việc uỷ quyền
ngời ký thay chủ tài khoản, tất cả các giấy tờ thanh toán, giao dịch với ngân
hàng đều phải do chủ tài khoản ký.
Sau khi đã chấp nhận việc mở tài khoản, Ngân hàng thông báo cho
khách hàng biết số hiệu tài khoản, ngày bắt đầu hoạt động của tài khoản.
b) Sử dụng tài khoản tiền gửi:
Chủ tài khoản có toàn quyền sử dụng số tiền trên tài khoản tiền gửi tuỳ
theo yêu cầu chi trả có thể thanh toán chuyển khoản hoặc rút tiền mật. Nếu
chủ tài khoản chi vợt quá số d trên tài khoản thì chịu phạt theo qui định hiện
hành của Ngân hàng. Chủ tài khoản phải tổ chức hạch toán theo dõi và đối
chiếu thờng xuyên số d trên tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng và sổ sách của
mình để điều chỉnh chênh lệch kịp thời.
Đối với Ngân hàng trích trả tiền trên tài khoản phải đúng lệnh của chủ
tài khoản, kiểm soát các giấy tờ do chủ tài khoản lập hoặc nơi khác gửi đến
phải chính xác và thông báo kịp thời cho chủ tài khoản biết khi có các nghiệp
vụ kinh tế phát sinh có liên quan.
1.2 Các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt
1.2.1 Thanh toán bằng Séc:
Séc là một hình thức thanh toán lâu đời, phổ biến ở hầu hết các Ngân
hàng trên thế giới với tiêu đề: Cheque (tiếng Anh), Chèque (tiếng Pháp) mà
ngời ta thờng dịch sang tiếng Việt Nam là Chi phiếu. Riêng ở Việt Nam
chúng ta không dùng tiêu đề là Chi phiếu mà dùng tiêu đề Séc.
12
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Có thể hiểu Séc là chứng từ đặc biệt có giá trị nh tiền do khách hàng
hay Ngân hàng phát hành theo mẫu in sẫn nhằm thanh toán tiền hàng hoá,
dịch vụ. Ngời thụ hởng nộp Séc vào Ngân hàng trong một khoảng thời gian
nhất định sẽ đợc thanh toán.
Khách hàng mở tài khoản tiền gửi ở Ngân hàng nào đợc Ngân hàng đó
nhợng séc lại để sử dụng. Các Ngân hàng thì chọn mẫu séc riêng của hệ
thống Ngân hàng mình và đăng ký với nhà in của Ngân hàng Nhà nớc. Ngời
phát hành scs và ngời thụ hởng séc có trách nhiệm bảo quản chặt chẽ các tờ
séc đã phát hành và cha phát hành.
Theo thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt hiện nay có nhiều loại séc
nh séc chuyển khoản, séc bảo chi
A/ Séc chuyển khoản:
a) Khái niệm:
Séc chuyển khoản là loại séc do chủ tài khoản phát hành trực tiếp cho
ngời thụ hởng nhng khả năng thanh toán của nó phụ thuộc vào số d trên tài
khoản tiền gửi của ngời phát hành.
b) Qui định về séc chuyển khoản:
Séc chuyển khoản chỉ đợc dùng trong thanh toán chuyển khoản giữa
các khách hàng mở tại khoản tại một Ngân hàng hoặc hai Ngân hàng khác
nhau nhng phải cùng tham gia thanh toán bù trừ.
Chủ tài khoản muốn phát hành séc chuyển khoản phải ghi bằng mực
không phai, không nhoè, không đợc viết bút chì, bút đỏ. Không đợc ký tên,
đóng dấu vào các tờ séc mà trên đó không ghi đủ các yếu tố (séc khống).
Thời gian hiệu lực của séc chuyển khoản là 15 ngày làm việc kể từ
ngày ngời phát hành séc ghi vaò tờ séc đến ngày ngời thụ hởng nộp séc vào
Ngân hàng.
13
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
c/ Sơ đồ quá trình thanh toán séc chuyển khoản:
- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng:
(2)
(1)
(3) (5) (4)
(1): Đơn vị bán cung cấp hàng hoá cho đơn vị mua theo hợp đồng đã
ký kết trớc đó.
(2): Đơn vị mua phát hành séc chuyển khoản trả trực tiếp cho đơn vị
bán.
(3): Đơn vị bán tiếp nhận séc,trớc tiên phải kiểm tra séc còn thời gian
hiệu lực? Đầy đủ căn cứ pháp lý? Có tẩy xoá sửa chữa? Nếu tất cả đều hợp lệ
thì đơn vị bán nộp séc vào Ngân hàng.
(4): Ngân hàng lại một lần nữa kiểm tra tính hợp lệ của tờ séc, sau đó
kiểm tra số d trên tài khoản tiền gửi của ngời phát hành, nếu đủ thanh toán thì
Ngân hàng ghi giảm tài khoản tiền gửi ngời phát hành và báo cho họ biết
(báo nợ)
(5): Ngân hàng ghi tăng tài khoản ngời bán và báo cho họ biết (báo có)
14
Đơn vị bán Đơn vị mua
Ngân hàng
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
3.2.3. Đơn giản hoá thủ tục
44
3.2.4. Hợp lý hoá quá trình thanh toán không dùng tiền mặt theo hớng tiện
dụng cho khách hàng
44
3.2.5. Nghệ thuật kinh doanh (Marketing Ngân hàng)
45
3.3. Một số kiến nghị
45
3.3.1 Đối với Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam và Chính phủ
45
3.3.2 Đối với Ngân hàng Công thơng Việt nam
46
Kết luận
48
5
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Lời mở đầu
Sau 15 năm thực hiện công cuộc đổi mới của Đảng và Nhà nớc, nền
kinh tế nớc ta đã có những chuyển biến tích cực, tốc độ tăng trởng kinh tế
nhanh, sản xuất hàng hoá phát triển, đời sống nhân dân ngày một nâng cao,
lạm phát đợc kìm chế, nền kinh tế thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kéo
dài Góp phần trong thành quả đó có sự nỗ lực không nhỏ của ngành Ngân
hàng. Ngân hàng với chức năng đặc biệt quan trọng là trung tâm tiền tệ, tín
dụng và thanh toán đã tác động đến mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã
hội. Những đóng góp của Ngân hàng Việt Nam cho đất nớc có tầm quan trọng
đặc biệt và đợc mọi ngời nhìn nhận. Một trong những hoạt động của Ngân
hàng có tác động nhạy bén đối với nền kinh tế là hoạt động thanh toán qua
Ngân hàng (Thanh toán không dùng tiền mặt).
Do nhận thức đợc vị trí và tầm quan trọng của công tác thanh toán,
trong những năm qua Ngân hàng Nhà nớc đã ban hành nhiều chủ trơng, quy
chế mở rộng các quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần cải thiện
công tác thanh toán, ổn định lu thông tiền tệ, tạo dần thói quen sử dụng công
cụ thanh toán không dùng tiền mặt.
Việc thực hiện đẩy mạnh công tác thanh toán không dùng tiền mặt đã
đạt đợc nhiều kết quả khả quan.Tuy nhiên đây là nghiệp vụ đa dạng, phức tạp,
nhất là trong thời đại kinh tế thông tin và kinh tế tri thức đang dần chiếm u thế
nên nó còn có nhiều tồn tại cần phải sửa đổi,bổ sung kịp thời nhằm mang lại
hiệu quả ngày càng cao hơn. Do vậy trong quá trình học tập và nghiên cứu
trên thực tế tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa, nhận thức về tầm
quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, em đã lựa
chọn đề tài Giải pháp mở rộng và hoàn thiện công tác thanh toán không
dùng tiền mặt tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa.
Với nhận thức của bản thân còn nhiều hạn chế, kinh nghiệm thực tế
còn ít, thời gian thực tập và phạm vi nghiên cứu có hạn nên đề tài không
6
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
tránh khỏi những khiếm khuyết. Vì vậy em kính mong sự tham gia chỉ dẫn
của Thầy Đặng Ngọc Đức, các thầy cô giáo bộ môn và Ban lãnh đạo, tập thể
CBCNV chi nhánh NHCT Đống Đa giúp đỡ bổ sung những ý kiến quý báu
để đề tài của em đợc hoàn chỉnh hơn.
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài đợc chia làm 3 chơng:
Chơng I: Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt
trong nền kinh tế.
Chơng II: Thực trạng về công tác thanh toán không dùng tiền mặt tại
chi nhánh NHCT Đống Đa.
Chơng III: Giải pháp mở rộng và hoàn thiện các thể thức thanh toán
không dùng tiền mặt
7
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Chơng I
Những vấn đề cơ bản về thanh toán không
dùng tiền mặt trong nền kinh tế
1.1 Tổng quát về thanh toán không dùng tiền mặt
(Thanh toán qua Ngân hàng Kho bạc Nhà n ớc)
1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt
Thanh toán không dùng tiền mặt là việc thanh toán không có sự xuất
hiện của tiền mặt. Hay nói cách khác thanh toán không dùng tiền mặt là sự
vận động của tiền tệ thông qua chức năng chu chuyển thanh toán giữa các tổ
chức và cá nhân trong nền kinh tế bằng cách trích chuyển vốn tiền tệ từ tài
khoản ngời này sang tầi khoản ngời khác hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau
thông qua vai trò trung gian của ngân hàng thơng mại hoặc các tổ chức tín
dụng khác.
Các doanh nghiệp,cơ quan, tổ chức, đoàn thể, đơn vị vũ trang, công
dân Việt Nam và ngời nớc ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt nam gọi chung
là đơn vị và cá nhân đợc quyền lựa chọn Ngân hàng để mở tài khoản giao
dịch và thực hiện thanh toán.
Các đợn vị dự toán Ngân sách nhà nớc mở tài khoản tại Kho bạc Nhà
nớc.
Trong quá trình hoạt động các đơn vị và cá nhân có thể có quan hệ
thanh toán với các đơn vị dự toán Ngân sách Nhà nớc.
Các cá nhân và đơn vị có tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng gọi chung là
chủ tài khoản.
8
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Chủ thể tham gia trong quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt không
chỉ bao gồm ngời mua và ngời bán nh thanh toán bằng tiền mặt mà còn có cả
Ngân hàng hoặc Tổ chức tín dụng khác đóng vai trò trung gian thanh toán.
Do đó tốc độ thanh toán nhanh hay chậm phụ thuộc rất lớn vào hoạt động của
các tổ chức này.
1.1.2 ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt
Quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá gắn liền với sự ra đời và phát
triển của tiền tệ. Khi nền sản xuất hàng hoá cha phát triển, việc trao đổi với
số lợng nhỏ, trên một phạm vi hẹp thì tiền mặt đợc sử dụng hết sức tiện lợi
nhờ vào sự gọn nhẹ, dễ vận chuyển Khi nền sản xuất hàng hoá phát triển ở
trình độ cao, việc trao đổi hàng hoá đa dạng, với khối lợng lớn trên bình diện
rộng thì việc thanh toán bằng tiền mặt trở nên khồng còn phù hợp, đã bộc lộ
nhiều hạn chế. Nền kinh tế thị trờng đòi hỏi hoạt động thanh toán phải đảm
bảo hiệu quả cao thể hiện ở thời gian thanh toán nhanh, độ tin cậy cao, chi
phí giao dịch thấp, rủi ro ít nhất.
Tổ chức tốt việc thanh toán không dùng tiền mặt sẽ có tác dụng tích
cực về nhiều mặt:
Làm giảm đợc chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt.
Nhờ công tác thanh toán không dùng tiền mặt mà các khách hàng ở xa
nhau vẫn có thể thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ nhanh chóng thay vì phải
mất nhiều thời gian để vận chuyển tiền mặt. Có thể nói việc thanh toán không
dùng tiền mặt đã rút nhanh vòng quay vốn của khách hàng.
Đối với Ngân hàng thì thanh toán qua Ngân hàng làm tăng thêm nguồn
vốn tín dụng vì nó sử dụng đợc số tiền tạm thời nhàn rỗi của khách hàng gửi
vào để để đáp ứng nhu cầu thanh toán. Mặt khác ngân hàng thu đợc phí dịch
vụ do thực hiện nghiệp vụ thanh toán giữa các khách hàng.
9
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Thông qua công tác thanh toán không dùng tiền mặt, Ngân hàng có thể
biết đợc phần nào hoạt động thanh toán của khách hàng từ đó tổng hợp số
liệu để biết đợc hoạt động thanh toán vốn chung trong cả nền kinh tế.
1.1.3 Điều kiện để khách hàng tham gia thanh toán không dùng tiền mặt
Khách hàng muốn tham gia thanh toán không dùng tiền mặt phải thực
hiện đầy đủ các quy định của Ngân hàng về thủ tục giao dịch, giấy tờ thanh
toán. Các chứng từ thanh toán qua Ngân hàng, khách hàng nộp vào phải đúng
mẫu của Ngân hàng ấn hành nhợng bán, đầy đủ căn cứ pháp lý, viết rõ ràng
không tẩy xoá
Đối với khách hàng có quan hệ thanh toán qua Ngân hàng thờng
xuyên phải mở tài khoản tại Ngân hàng và trên tài khoản phải có số d để
thanh toán kịp thời cho bên thụ hởng.
1.1.4 Trách nhiệm của Ngân hàng trong công tác thanh toán không
dùng tiền mặt
Ngân hàng phải cung cấp kịp thời và đầy đủ các loại mẫu giấy tờ thanh
toán qua Ngân hàng theo yêu cầu của khách hàng phù hợp qui định.
Ngân hàng hỡng dẫn khách hàng lập thủ tục khi họ cha biết với thái độ
lịch sự. Mặt khác Ngân hàng cũng thờng xuyên kiểm tra, giám sát khả năng
chi trả của chủ tài khoản, phải thực hiện việc thanh toán nhanh chóng, chính
xác và an toàn.
Trờng hợp Ngân hàng vi phạm sai lầm nh chậm trả, thất lạc gây thiệt
hại cho khách hàng thì phải bồi thờng tơng ứng với sự thiệt hại đó.
1.1.5 Thủ tục mở và sử dụng tài khoản tiền gửi
Theo thông t số 08/TT-NH2, ngày 21/02/1994 của Ngân hàng Nhà nớc
Việt Nam, hớng dẫn thực hiện thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt thì việc
10
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
mở và sử dụng tài khoản tiền gửi phải chấp hành đúng những qui định sau
đây:
a/ Thủ tục mở Tài khoản tiền gửi:
Để mở tài khoản tiền gửi, khách hàng phải gửi đến Ngân hàng:
- Đối với khách hàng là các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, đoàn thể,
đơn vị vũ trang:
+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản (tổng giám đốc, giám
đốc, chủ doanh nghiệp, thủ trởng đơn vị) ký tên, đóng dấu trong đó phải ghi
rõ:
. Tên đơn vị
. Họ tên chủ tài khoản
. Địa chỉ giao dịch của đơn vị
. Số, ngày tháng năm, nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài
khoản.
. Tên ngân hàng nơi mở tài khoản.
+ Bảng đăng ký mẫu dấu và chữ ký để giao dịch với Ngân hàng.
. Chữ ký mẫu của chủ tài khoản và ngời đợc uỷ quyền.
. Chữ ký mẫu của kế toán trởng và ngời đợc uỷ quyền
. Mẫu dấu của đơn vị.
- Đối với khách hàng là cá nhân: Muốn mở tài khoản phải lập
+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản ký tên, trong đó phải
ghi rõ: Họ và tên chủ tài khoản, địa chỉ giao dịch của chủ tài khoản, số, ngày
11
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
tháng năm,nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài khoản, tên Ngân
hàng nơi mở tài khoản.
+ Bản đăng ký mẫu chữ ký của chủ tài khoản để giao dịch với Ngân
hàng. Đối với tài khoản đứng tên cá nhân không đợc thực hiện việc uỷ quyền
ngời ký thay chủ tài khoản, tất cả các giấy tờ thanh toán, giao dịch với ngân
hàng đều phải do chủ tài khoản ký.
Sau khi đã chấp nhận việc mở tài khoản, Ngân hàng thông báo cho
khách hàng biết số hiệu tài khoản, ngày bắt đầu hoạt động của tài khoản.
b) Sử dụng tài khoản tiền gửi:
Chủ tài khoản có toàn quyền sử dụng số tiền trên tài khoản tiền gửi tuỳ
theo yêu cầu chi trả có thể thanh toán chuyển khoản hoặc rút tiền mật. Nếu
chủ tài khoản chi vợt quá số d trên tài khoản thì chịu phạt theo qui định hiện
hành của Ngân hàng. Chủ tài khoản phải tổ chức hạch toán theo dõi và đối
chiếu thờng xuyên số d trên tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng và sổ sách của
mình để điều chỉnh chênh lệch kịp thời.
Đối với Ngân hàng trích trả tiền trên tài khoản phải đúng lệnh của chủ
tài khoản, kiểm soát các giấy tờ do chủ tài khoản lập hoặc nơi khác gửi đến
phải chính xác và thông báo kịp thời cho chủ tài khoản biết khi có các nghiệp
vụ kinh tế phát sinh có liên quan.
1.2 Các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt
1.2.1 Thanh toán bằng Séc:
Séc là một hình thức thanh toán lâu đời, phổ biến ở hầu hết các Ngân
hàng trên thế giới với tiêu đề: Cheque (tiếng Anh), Chèque (tiếng Pháp) mà
ngời ta thờng dịch sang tiếng Việt Nam là Chi phiếu. Riêng ở Việt Nam
chúng ta không dùng tiêu đề là Chi phiếu mà dùng tiêu đề Séc.
12
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Có thể hiểu Séc là chứng từ đặc biệt có giá trị nh tiền do khách hàng
hay Ngân hàng phát hành theo mẫu in sẫn nhằm thanh toán tiền hàng hoá,
dịch vụ. Ngời thụ hởng nộp Séc vào Ngân hàng trong một khoảng thời gian
nhất định sẽ đợc thanh toán.
Khách hàng mở tài khoản tiền gửi ở Ngân hàng nào đợc Ngân hàng đó
nhợng séc lại để sử dụng. Các Ngân hàng thì chọn mẫu séc riêng của hệ
thống Ngân hàng mình và đăng ký với nhà in của Ngân hàng Nhà nớc. Ngời
phát hành scs và ngời thụ hởng séc có trách nhiệm bảo quản chặt chẽ các tờ
séc đã phát hành và cha phát hành.
Theo thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt hiện nay có nhiều loại séc
nh séc chuyển khoản, séc bảo chi
A/ Séc chuyển khoản:
a) Khái niệm:
Séc chuyển khoản là loại séc do chủ tài khoản phát hành trực tiếp cho
ngời thụ hởng nhng khả năng thanh toán của nó phụ thuộc vào số d trên tài
khoản tiền gửi của ngời phát hành.
b) Qui định về séc chuyển khoản:
Séc chuyển khoản chỉ đợc dùng trong thanh toán chuyển khoản giữa
các khách hàng mở tại khoản tại một Ngân hàng hoặc hai Ngân hàng khác
nhau nhng phải cùng tham gia thanh toán bù trừ.
Chủ tài khoản muốn phát hành séc chuyển khoản phải ghi bằng mực
không phai, không nhoè, không đợc viết bút chì, bút đỏ. Không đợc ký tên,
đóng dấu vào các tờ séc mà trên đó không ghi đủ các yếu tố (séc khống).
Thời gian hiệu lực của séc chuyển khoản là 15 ngày làm việc kể từ
ngày ngời phát hành séc ghi vaò tờ séc đến ngày ngời thụ hởng nộp séc vào
Ngân hàng.
13
Website: http://www.docs.vn Email :
lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
c/ Sơ đồ quá trình thanh toán séc chuyển khoản:
- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng:
(2)
(1)
(3) (5) (4)
(1): Đơn vị bán cung cấp hàng hoá cho đơn vị mua theo hợp đồng đã
ký kết trớc đó.
(2): Đơn vị mua phát hành séc chuyển khoản trả trực tiếp cho đơn vị
bán.
(3): Đơn vị bán tiếp nhận séc,trớc tiên phải kiểm tra séc còn thời gian
hiệu lực? Đầy đủ căn cứ pháp lý? Có tẩy xoá sửa chữa? Nếu tất cả đều hợp lệ
thì đơn vị bán nộp séc vào Ngân hàng.
(4): Ngân hàng lại một lần nữa kiểm tra tính hợp lệ của tờ séc, sau đó
kiểm tra số d trên tài khoản tiền gửi của ngời phát hành, nếu đủ thanh toán thì
Ngân hàng ghi giảm tài khoản tiền gửi ngời phát hành và báo cho họ biết
(báo nợ)
(5): Ngân hàng ghi tăng tài khoản ngời bán và báo cho họ biết (báo có)
14
Đơn vị bán Đơn vị mua
Ngân hàng
Một số biện pháp thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm tại công ty Dệt 8.3.doc.DOC
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
- Thị trờng là nơi gặp gỡ giữa ngời mua và ngời bán thông qua đó để xác
định giá cả và sản lợng của hàng hoá.
- Thị trờng là tập hợp các thỏa thuận thông qua đó mà ngời mua và ngời
bán tiếp xúc nhau để trao đổi hàng hoá và dịch vụ.
- Thị trờng là tập hợp của tổng cầu và tổng cung, là nơi diễn ra các hoạt
động mua bán hàng hoá bằng tiền tệ.
Sự hình thành của thị trờng bao gồm 3 yếu tố:
- Đối tợng trao đổi: Đó là sản phẩm, hàng hoá hay dịch vụ.
- Đối tợng tham gia trao đổi: Đó là ngời mua và ngời bán.
- Điều kiện thực hiện trao đổi: Tiền tệ, khả năng thanh toán.
Nh vậy, trên thị trờng điều quan tâm nhất của doanh nghiệp là tìm ra nơi
trao đổi, tìm hiểu nhu cầu và khả năng thanh toán của khách hàng. Còn đối với
ngời tiêu dùng, họ quan tâm đến việc so sánh những sản phẩm dịch vụ mà nhà
sản xuất cung ứng thỏa mãn đúng nhu cầu và thích hợp với khả năng thanh toán
của mình đến đâu?
Vậy thị trờng có thể định nghĩa tổng quát nh sau:
Thị trờng là nơi tổng hòa các mối quan hệ giữa nhà sản xuất và ngời tiêu
dùng để trao đổi hàng hoá dịch vụ thông qua quan hệ tiền - hàng.
* Vai trò của thị trờng.
Thị trờng có vai trò rất quan trọng đối với sản xuất hàng hoá, vai trò đó đợc
thể hiện trên các mặt sau:
Nhờ có thị trờng mà ngời ngời bán mới biết đợc nhu cầu của ngời mua, từ
đó mới có biện pháp thích hợp để ngày càng đáp ứng lợi ích cao hơn của ngời
tiêu dùng, thông qua đó thu đợc lợi nhuận lớn nhất trong quá trình sản xuất hàng
hoá. Quá trình tái sản xuất hàng hoá đợc thể hiện qua 4 khâu:: sản xuất -
phân phối - trao đổi và tiêu dùng. Nh vậy, thị trờng nằm trong khu vực lu thông
và trao đổi nên giữ vị trí trung tâm của tái sản xuất hàng hoá. Nói cách khác, thị
trờng là một khâu tất yếu của quá trình tái sản xuất hàng hoá, nó luôn luôn tồn
tại và không phụ thuộc vào bất kỳ một chế độ chính trị nào.
Thị trờng là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng. Để sản xuất, doanh nghiệp
phải bỏ ra nhiều loại chi phí khác nhau. Thị trờng chính là nơi kiểm nghiệm
những chi phí đó, là nơi đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Thị trờng không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động mua bán mà nó còn là nơi
thể hiện mối quan hệ giữa hàng hoá và tiền tệ. Do đó, thị trờng còn đợc coi là
môi trờng kinh doanh mà các doanh nghiệp không có khả năng làm thay đổi thị
trờng. Ngợc lại, họ phải hớng các hoạt động của doanh nghiệp mình cho phù
hợp với thị trờng.
Thị trờng trong quản lý kinh doanh là nơi Nhà nớc có thể tác động vào để
điều chỉnh các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể tham gia thị trờng, đồng thời là
nơi kiểm nghiệm các chính sách vĩ mô của Nhà nớc để xem những chính sách
đó có phù hợp với thực tế không?
* Chức năng của thị trờng
Thị trờng gắn liền với hoạt động trao đổi hàng hoá, các hoạt động của các
chủ thể kinh tế trên thị trờng. Các hoạt động đó chính là thực hiện các chức năng
khác nhau của thị trờng: Chức năng thừa nhận và thực hiện.
Hàng hoá của các doanh nghiệp sản xuất ra nhằm mục đích trao đổi hoặc
bán trên thị trờng. Việc mua bán đó đợc thực hiện thông qua chức năng thừa
nhận tổng cung, tổng cầu, thừa nhận giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá, thừa
nhận cơ cấu của cung, cầu, thừa nhận sự chuyển dịch giá trị cá biệt thành giá trị
xã hội. Tuy nhiên, thị trờng không chỉ thừa nhận một cách thụ động những hàng
hoá do các doanh nghiệp sản xuất ra. Điều đó có nghĩa là hàng hoá đợc chuyển
đến tay ngời tiêu dùng và trong quá trình trao đổi nếu hàng hoá đó phù hợp với
nhu cầu của ngời tiêu dùng, phù hợp với khả năng thanh toán của họ thì họ sẽ
mua. Đồng thời quá trình sản xuất của doanh nghiệp cũng đợc thừa nhận là có
ích cho xã hội. Khi đó chi phí để sản xuất và tiêu thụ hàng hoá đợc xã hội thừa
nhận và bù đắp, nhờ vậy mà quá trình tái sản xuất mới liên tục diễn ra.
+ Chức năng điều tiết và kích thích.
Thông qua nhu cầu của thị trờng, ngời sử dụng đợc quyền chủ động trong
việc di chuyển nguồn lực của mình từ ngành này sang ngành khác, từ vùng này
sang vùng khác để có thể thu đợc nhiều lợi nhuận hơn. Điều đó cho thấy, thị tr-
ờng có thể khuyến khích hay hạn chế sự phát triển của một ngành hay một lĩnh
vực.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Thông qua sự hoạt động của các quy luật kinh tế trên thị trờng, những ngời
sản xuất có lợi thế trong cạnh tranh sẽ tận dụng tối đa lợi thế đó để phát triển.
Ngợc lại, những doanh nghiệp cha tạo ra lợi thế trên thị trờng cũng tìm mọi
cách, mọi biện pháp để thoát khỏi nguy cơ phá sản.
Thông qua sự hoạt động của các quy luật kinh tế trên thị trờng, ngời tiêu
dùng buộc phải cần nhắc, tính toán, lựa chọn, quyết định hành vi tiêu dùng của
mình. Điều đó cũng có nghĩa là thông qua chức năng điều tiết và kích thích của
thị trờng có thể khuyến khích hoặc hạn chế việc tiêu dùng một loại sản phẩm
nào đó. Nó có thể làm thay đổi cơ cấu tiêu dùng, loại bỏ việc tiêu dùng mặt
hàng này và tạo sự tiêu dùng các mặt hàng mới. Do vậy, thị trờng giữ vai trò
quan trọng đối với việc hớng dẫn ngời tiêu dùng trong việc lựa chọn, sử dụng
tiết kiệm và hiệu quả các sản phẩm xã hội.
+ Chức năng thông tin.
Trong tất cả các khâu, các giai đoạn của quá trình tái sản xuất hàng hoá, thì
chỉ có thị trờng mới có thể cung cấp những thông tin cho doanh nghiệp. Bởi, đó
là nơi chứa đựng đầy đủ các loại thông tin nh: Tổng số cung, cầu, cơ cấu cung
cầu, quan hệ cung - cầu đối với từng loại hàng hoá, giá cả các yếu tố ảnh hởng
tới thị trờng chất lợng hàng hoá.
Những thông tin về thị trờng sẽ giúp cho các doanh nghiệp không chỉ biết
đợc tình hình thị trờng mà nó còn phản ánh đời sống kinh tế - xã hội nói chung.
Trên cơ sở đó các doanh nghiệp mới xây dựng cho mình chiến lợc kinh doanh
phù hợp. Việc lựa chọn và nắm bắt xử lý các thông tin thị trờng có vai trò quan
trọng đối với mọi doanh nghiệp.
1.2. Phân loại và phân đoạn thị trờng
1.2.1.Phân loại thị trờng.
Thị trờng là tổng thể các mối quan hệ hết sức phức tạp. Vì vậy để dễ dàng
tiếp cận và tìm hiểu cặn kẽ tính chất của thị trờng, ta có thể phân loại thị trờng
theo các tiêu thức sau:
- Phân loại theo tính chất của thị trờng : Theo cách phân loại này thị trờng
đợc chia thành: Thị trờng thành thị và thị trờng nông thôn. Hình thức phân loại
này dựa vào sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn về các mặt c dân, thu
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
nhập, địa lý Tuy thị trờng thành thị là trọng điểm và sôi động, song thị trờng
nông thôn lại rất rộng lớn và có nhiều tiềm năng.
- Phân loại thị trờng dựa theo đối tợng mua bán: Theo cách phân loại này
thị trờng đợc chia thành :
+ Thị trờng hàng hoá : là loại thị trờng có quy mô lớn, phức tạp, tinh vi.
Trong thị trờng này diễn ra các hoạt động mua bán với mục tiêu thỏa mãn nhu
cầu tiêu dùng về vật chất.
+ Thị trờng tiền tệ - tín dụng : là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi tiền tệ,
trái phiếu, cổ phiếu Với sự phát triển của nền kinh tế thì đây là loại thị tr ờng
rất quan trọng, giữ vai trò quyết định đến sự phát triển của xã hội.
+ Thị trờng lao động: là nơi diễn ra các hoạt động mua bán sức lao động và
lao động.Thị trờng này gắn bó chặt chẽ với nhân tố con ngời nh: nhân cách, tâm
lý, thị hiếu và chịu ảnh h ởng của các quy luật đặc thù.
- Phân loại theo phạm vị hoạt động của thị trờng: theo cách phân chia này
thị trờng đợc chia thành:
+ Thị trờng thế giới: Là nơi diễn ra các hoạt động mua bán giữa các quốc
gia với nhau. Do đó, ngoài các quy luật của thị trờng trong nớc, thị trờng thế
giới còn chịu sự tác động của các thông lệ quốc tế và biến đổi theo đặc thù từng
quốc gia, khu vực.
+ Thị trờng quốc gia: Là nơi diễn ra mọi hoạt động mua bán trong phạm vi
trong nớc của một quốc gia. Nó là một phần của thị trờng quốc tế, chịu sự biến
động cũng nh sự chi phối của tình hình mỗi quốc gia.
1.2.2. Phân đoạn thị trờng
Phân đoạn thị trờng là một hoạt động nhằm chia thị trờng thành các bộ
phận khác nhau gọi là các đoạn thị trờng bằng các phơng pháp phân đoạn lựa
chọn.
Mỗi một doanh nghiệp có một lợi thế riêng trong kinh doanh với lợi thế đó,
doanh nghiệp cần phân đoạn thị trờng để xác định những khách hàng thích hợp
nhất nhằm phát huy lợi thế, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Tuỳ vào
điều kiện thực tế của doanh nghiệp mà ta có thể phân đoạn thị trờng theo hai ph-
ơng pháp :
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
- Phơng pháp chia cắt thị trờng: là phơng pháp xuất phát từ toàn bộ khách
hàng trong thị trờng sản phẩm, bằng các tiêu chuẩn đặc điểm dân c nh: tuổi tác,
giới tính, nghề nghiệp, thu nhập, môi trờng sống để chia thành các đoạn thị tr -
ờng khác nhau.
- Phơng pháp tập hợp: Xuất phát từ từng cá nhân ngời tiêu dùng. Đó là sự
tập hợp những cá nhân có cùng đặc điểm tâm lý, quan điểm về giá, về mầu sắc
hay về lợi ích sản phẩm vào cùng một nhóm, tạo nên một đoạn thị tr ờng
1.3. Nghiên cứu thị trờng
Nghiên cứu thị trờng là sự nhận thức một cách khoa học, có hệ thống mọi
nhân tố tác động của thị trờng mà doanh nghiệp phải tính tới khi ra các quyết
định điều chỉnh theo sự thay đổi của thị trờng.
Nghiên cứu thị trờng phải đợc hiểu đầy đủ là nghiên cứu cả ở hai thị trờng
mua sắm các yếu tố đầu vào và tiêu thụ các sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ tạo ra.
ở đây, ta chỉ giới hạn ở việc nghiên cứu thị trờng tiêu thụ sản phẩm hàng hoá,
dịch vụ của doanh nghiệp.
1.3.1. Vai trò, tác dụng của nghiên cứu thị trờng
Nghiên cứu thị trờng tạo ra các thông tin cần thiết về thị trờng với các tác
động của nó tới việc tiêu thụ sản phẩm hàng hoá dịch vụ, làm cơ sở cho việc ra
các quyết định về chính sách tiêu thụ.
Để hiểu đợc khách hàng, hiểu đợc các đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp
thì phải tiến hành nghiên cứu thị trờng. Cũng thông qua nghiên cứu thị trờng mà
ba vấn đề cơ bản của một doanh nghiệp đợc tháo gỡ đó là : sản xuất cái gì? sản
xuất nh thế nào? sản xuất cho ai?
Nghiên cứu thị trờng cho phép ta nắm bắt đợc nhu cầu của khách hàng để
tạo ra mặt hàng phù hợp với thị hiếu nhu cầu và với giá cả hợp lý
Tất cả những công việc đó nếu thiếu sự nghiên cứu thị trờng thì tức là đã
thiếu bàn tay hỗ trợ đắc lực cho công tác tiêu thụ, thiếu tính khoa học làm cơ sở
cho việc ra quyết định. Chẳng thể nào có cung nếu không xuất phát từ cầu, đặc
biệt là trong một môi trờng đầy biến động và cạnh tranh khốc liệt nh hiện nay.
1.3.2. Nội dung nghiên cứu thị trờng.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
* Phân tích Cầu: Cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán trên thị trờng về
một loại sản phẩm hàng hoá hay dịch vụ trong hiện tại hoặc tơng lai. Trong đó
phải nghiên cứu các vấn đề sau:
- Ai sẽ trở thành ngời mua? Những ngời có khả năng mua đợc phân nhóm
theo các độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp, mức thu nhập.
- Phân chia theo khu vực tiêu thụ: mật độ, cơ cấu dân c, giao thông, thói
quen tiêu dùng, tính mùa vụ của tiêu dùng
- Nghiên cứu sản phẩm thay thế.
- Các khả năng ảnh hởng tới cầu: Hành vi tiêu dùng, quảng cáo, tiềm năng
và đặc tính của thị trờng
* Phân tích cạnh tranh : Doanh nghiệp cần phải tìm hiểu các đối thủ cạnh
tranh của mình bởi nó tác động không nhỏ đến hoạt động sản xuất kinh doanh
của doanh nghiệp. Chẳng hạn, nó góp phần tạo ra số lợng sản phẩm, thị phần,
hình thức, giá cả, chất lợng sản phẩm, quảng cáo, phơng thức bán hàng Mỗi
một chiến lợc đối thủ cạnh tranh đa ra là nhằm dành đợc chiến lợc trên thơng tr-
ờng. Do vậy, tất cả những ai tham gia thị trờng phải hiểu biết đối thủ của mình
để không bị thất bại và hơn nữa là dành đợc mục đích tối đa hóa lợi nhuận.
+ Phân tích mạng lới tiêu thụ.
Mạng lới tiêu thụ có ảnh hởng lớn đến kết quả tiêu thụ sản phẩm. Mặt
khác, mạng lới tiêu thụ đợc tổ chức cụ thể nh thế nào lại phụ thuộc rất lớn vào
đặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này phải thông qua
nghiên cứu thị trờng, về đặc điểm của doanh nghiệp, của sản phẩm, của nguồn
cung cấp, của đối thủ cạnh tranh để đ a ra quyết định hợp lý và thực thi.
1.3.3. Phơng pháp nghiên cứu thị trờng
Nếu cần thu thập tài liệu thứ cấp là những thông tin đã thu thập và thu thập
trớc đây thì có thể dùng nguồn tài liệu bên trong: báo cáo về lãi lỗ, báo cáo của
các cuộc nghiên cứu trớc hoặc tài liệu bên ngoài: ấn phẩm của các cơ quan
Nhà nớc, sách báo thờng kỳ, sách chuyên ngành, dịch vụ của tổ chức thơng
mại
Tài liệu thứ cấp có thể bị cũ, không chính xác, không đầy đủ và độ tin cậy
thấp nên có thể phải tốn kém để thu thập tài liệu sơ cấp.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Nếu tài liệu sơ cấp là thông tin đợc thu thập lần đầu thì có thể sử dụng một
số phơng pháp chẳng hạn nh: Quan sát, thực nghiệm hay thăm dò ý kiến của d
luận
+ Quan sát: là việc theo dõi, quan sát mọi ngời và hoàn cảnh. Trờng hợp
này, ngời quan sát có thể ở đâu đó xem, nghe mọi ngời nói gì về hãng mình, về
hàng của đối thủ cạnh tranh.
+ Thực nghiệm: mục tiêu là khám phá mối quan hệ nhân quả bằng cách
tuyển chọn, sàng lọc những lời giải thích đối lập nhau của các kết quả theo dõi.
+ Thăm dò: Tiến hành thăm dò để nhận thông tin về sự am hiểu, lòng tin
và sự a thích, về mức độ thỏa mãn của họ cũng nh đo lờng sự bền vững về vị trí
của công ty trong con mắt của công chúng.
Ví dụ: Bao nhiêu ngời biết về công ty, về việc sử dụng hàng hoá của công
ty, bao nhiêu ngời a thích công ty khác?
Trên đây chỉ là một số phơng pháp thờng dùng đợc sử dụng trong nghiên
cứu thị trờng. Vậy chúng ta có thể sử dụng những công cụ nào để nghiên cứu?
Có hai loại công cụ cơ bản là: Phiếu điều tra và thiết bị máy móc Với các ph-
ơng pháp liên hệ với công chúng nh: Phỏng vấn qua điện thoại, phỏng vấn trực
tiếp, và qua bu điện
Sau khi đã thu thập đợc các tài liệu cần thiết thì phải tiến hành phân tích và
xử lý các thông tin này để đa ra kết quả nghiên cứu.
1.3.4. ý nghĩa của nghiên cứu thị trờng
Nghiên cứu thị trờng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trớc hết thị trờng là
đối tợng chủ yếu của hoạt động Marketing, hơn nữa chính thị trờng là nhân tố
quan trọng có ảnh hởng quyết định đến hiệu quả của hoạt động Marketing. Vì
vậy, nghiên cứu thị trờng luôn là việc cần thiết, đầu tiên đối với các cơ sở sản
xuất kinh doanh của công ty, xí nghiệp.
Mục đích chủ yếu của nghiên cứu thị trờng là xác định khả năng tiêu thụ
hay bán 1 sản phẩm hoặc 1 nhóm sản phẩm nào đó của doanh nghiệp. Trên cơ
sở nghiên cứu thị trờng, doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng với thị trờng
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
của các sản phẩm sản xuất ra và tiến hành tổ chức sản xuất, tiêu thụ những sản
phẩm hàng hoá mà thị trờng đòi hỏi.
Vì vậy, việc nghiên cứu thị trờng có ý nghĩa rất quan trọng:
- Giúp doanh nghiệp xác định khả năng tiêu thụ sản phẩm của doanh
nghiệp trên thị trờng là bao nhiêu?
- Doanh nghiệp dự đoán đợc thị trờng tiềm năng của mình để có chính sách
đáp ứng phù hợp.
- Doanh nghiệp xác định đợc các đối thủ cạnh tranh và điểm mạnh, điểm
yếu của họ.
Thông qua các ý nghĩa của việc nghiên cứu thị trờng mà các doanh nghiệp
có cho mình các kế hoạch về sản xuất sản phẩm kịp thời cả về số lợng, chất l-
ợng, kiểu dáng kích thớc và mẫu mã để đáp ứng tốt nhu cầu thị trờng và chiến l-
ợc cạnh tranh trên mọi phơng diện.
2. Lập kế hoạch tiêu thụ sản phẩm
2.1. Chính sách sản phẩm
Hàng hoá dịch vụ cung cấp ra thị trờng phải đáp ứng nhu cầu thị trờng, có
cách khác là phải thích ứng với nhu cầu thị trờng. Quá trình làm cho sản phẩm
thích ứng với thị trờng là quá trình phát triển sản phẩm. Toàn bộ các biện pháp
phát triển sản phẩm làm cho sản phẩm luôn luôn thích ứng với thị trờng đợc gọi
là chính sách sản phẩm.
Chính sách sản phẩm liên quan đến:
- Các quyết định về nhãn hiệu sản phẩm hàng hoá.
- Quyết định về bao gói và dịch vụ đối với sản phẩm hàng hoá.
- Quyết định về danh mục và chủng loại hàng hoá.
- Quyết định về thiết kế và Marketing sản phẩm mới.
- Quyết định đối với từng giai đoạn của chu kỳ sống của sản phẩm : hình
thành, phát triển, chín muồi và loại bỏ sản phẩm khỏi thị trờng (suy thoái).
Giữa chính sách sản phẩm và chính sách giá cả có mối quan hệ lẫn nhau.
Nếu doanh nghiệp nhận đợc phản ứng của các đối thủ cạnh tranh trớc sự thay
đổi giá cả của mình thì thay vì thay đổi giá cả, doanh nghiệp có thể thay đổi sản
phẩm. Do đó, chính sách sản phẩm phải phát huy tác dụng, vai trò của nó. Khi
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
quyết định nhãn hiệu hàng hoá, chính sách giá cả liên quan trực tiếp đến ý đồ
định vị hàng hoá của doanh nghiệp trên thị trờng. Điều này thể hiện rõ hơn nữa
lòng tin của ngời mua đối với nhà sản xuất khi họ dám khẳng định sự hiện diện
của mình qua nhãn hiệu. Tiếp đến là quyết định về bao gói một số hàng hoá
không cần bao gói, song nói chung khi đã sử dụng bao gói phải giúp doanh
nghiệp đa ra ấn tợng về hàng hoá để hấp dẫn khách hàng. Đa ra các thông tin
cần thiết về sản phẩm.
Tiếp theo là tùy vào từng loại sản phẩm mà tầm quan trọng của dịch vụ
khách hàng sẽ khác nhau. Đồng thời doanh nghiệp phải quan tâm tới chơng
trình phát triển sản xuất trớc sự thay đổi nhanh chóng về thị hiếu, công nghệ,
tình hình cạnh tranh để luôn giữ vững và tăng uy tín cho doanh nghiệp. Hơn
nữa, chính sách sản phẩm cũng phải phụ thuộc vào chu kỳ sống của sản phẩm
đang ở giai đoạn nào?
2.2. Chính sách giá cả
Giá chỉ là một công cụ thuộc Marketing - mix mà công ty sử dụng để đạt
mục tiêu của mình. Do vậy, nó phải nhất quán với các quyết định về sản phẩm,
loại hình phân phối và xúc tiến bán hàng.
Có nhiều đặc tính của sản phẩm ảnh hởng đến giá. Nhng có 3 vấn đề quan
trọng nhất đó là: Tính dễ hỏng, tính dễ phân biệt và tính giai đoạn trong chu kỳ
sống của sản phẩm.
- Đối với những sản phẩm có tính dễ hỏng hoặc theo mùa vụ. Ví dụ: quần
áo, hàng nông sản thì giá bán với bất kể chi phí bỏ ra và thờng xuyên phải đợc
điều chỉnh cho phù hợp với thời gian sản xuất, tiêu dùng.
- Đối với những sản phẩm có tính dễ phân biệt: Những hàng hoá có tính
phân biệt cao (những hàng hoá mà ngời tiêu dùng không thích thay thế hoặc
không thể thay thế) thì nó có đặc quyền về giá bán cao so với các nhãn hiệu
cạnh tranh và ngợc lại.
- Chu kỳ sống của sản phẩm: Mỗi giai đoạn của chu kỳ sống của sản phẩm
lại tác động đến giá cả sản phẩm theo mức độ khác nhau. Nhìn chung chu kỳ
sống của sản phẩm có 4 pha:
+ Pha triển khai: Sản phẩm đợc vào thị trờng nhng tiêu thụ đang rất chậm,
sản phẩm có ít ngời biết đến, chi phí tính cho một đơn vị sản phẩm lớn, chi phí
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người bán lẻ
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
quảng cáo rất cao. Doanh nghiệp còn bị thua lỗ hoặc cha có lãi. Nhiệm vụ kinh
doanh của thời kỳ này là tăng cờng quảng cáo, giao tiếp, giữ bí mật công nghệ,
thiết bị, thiết lập các kênh phân phối, tiếp tục thăm dò thị trờng, linh hoạt trong
phơng thức bán hàng.
+ Pha tăng trởng: Tiêu thụ sản phẩm tăng nhanh do thị trờng đã chấp nhận,
khả năng xâm nhập thị trờng lớn. Chi phí kinh doanh và chi phí quảng cáo tính
cho một đơn vị sản phẩm giảm nhanh. Tuy nhiên, các chi phí thị trờng nh: triển
khai, phát triển và hoàn thiện sản phẩm còn lớn. Trong giai đoạn này, cần phải
tăng cờng hơn lợng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trờng.
+ Pha chín muồi (bão hòa): Pha này đợc gọi là pha hoàng kim của doanh
nghiệp. ở cuối pha, hàng hoá khó khăn và khối lợng bán ra bắt đầu giảm Trong
pha này, chi phí kinh doanh tính cho 1 đơn vị sản phẩm thấp nhất, nên tổng lợi
nhận thu đợc cao nhất. Quá trình sản xuất sản phẩm tơng đối ổn định. Tuy
nhiên, khi thấy việc tiêu thụ hàng hoá chững lại, các nhà kinh doanh phải có
ngay các biện pháp và chính sách để triển khai và khai thác thị trờng ở các giai
đoạn sau.
+ Pha suy thoái: Tiêu thụ sản phẩm giảm sút. Nếu không giảm mức sản
xuất thì khối lợng hàng tồn đọng lớn, chi phí kinh doanh cho một đơn vị sản
phẩm tăng nhanh và lợi nhuận giảm. Kéo dài pha này doanh nghiệp sẽ bị lỗ vốn
và dễ bị phá sản. Bằng các biện pháp giảm hẳn khối lợng sản xuất, hạ giá, tăng
cờng quảng cáo, thay đổi địa điểm, phơng thức bán, từ đó doanh nghiệp có thể
tạo ra bớc nhảy trong kinh doanh.
Nghiên cứu, phân tích, đánh giá chu kỳ sống của sản phẩm, hiểu biết tỉ mỉ
vấn đề này có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà kinh doanh, vì nó giúp cho các
nhà kinh doanh hiểu biết đợc cốt lõi của vấn đề phát triển sản phẩm mới, từ đó
tìm mọi cách kéo dài pha tăng trởng đẩy lùi pha suy thoái, đa ra mức giá hợp lý
trong từng thời điểm, từng giai đoạn.
Nói cách khác, chính sách giá cả của một sản phẩm không đợc quy định
một cách dứt khoát khi tung sản phẩm ra thị trờng mà nó đợc xem xét lại định
kỳ trong suốt vòng đời sản phẩm.
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người bán lẻ
Đại lý
Người bán lẻ
- Thị trờng là nơi gặp gỡ giữa ngời mua và ngời bán thông qua đó để xác
định giá cả và sản lợng của hàng hoá.
- Thị trờng là tập hợp các thỏa thuận thông qua đó mà ngời mua và ngời
bán tiếp xúc nhau để trao đổi hàng hoá và dịch vụ.
- Thị trờng là tập hợp của tổng cầu và tổng cung, là nơi diễn ra các hoạt
động mua bán hàng hoá bằng tiền tệ.
Sự hình thành của thị trờng bao gồm 3 yếu tố:
- Đối tợng trao đổi: Đó là sản phẩm, hàng hoá hay dịch vụ.
- Đối tợng tham gia trao đổi: Đó là ngời mua và ngời bán.
- Điều kiện thực hiện trao đổi: Tiền tệ, khả năng thanh toán.
Nh vậy, trên thị trờng điều quan tâm nhất của doanh nghiệp là tìm ra nơi
trao đổi, tìm hiểu nhu cầu và khả năng thanh toán của khách hàng. Còn đối với
ngời tiêu dùng, họ quan tâm đến việc so sánh những sản phẩm dịch vụ mà nhà
sản xuất cung ứng thỏa mãn đúng nhu cầu và thích hợp với khả năng thanh toán
của mình đến đâu?
Vậy thị trờng có thể định nghĩa tổng quát nh sau:
Thị trờng là nơi tổng hòa các mối quan hệ giữa nhà sản xuất và ngời tiêu
dùng để trao đổi hàng hoá dịch vụ thông qua quan hệ tiền - hàng.
* Vai trò của thị trờng.
Thị trờng có vai trò rất quan trọng đối với sản xuất hàng hoá, vai trò đó đợc
thể hiện trên các mặt sau:
Nhờ có thị trờng mà ngời ngời bán mới biết đợc nhu cầu của ngời mua, từ
đó mới có biện pháp thích hợp để ngày càng đáp ứng lợi ích cao hơn của ngời
tiêu dùng, thông qua đó thu đợc lợi nhuận lớn nhất trong quá trình sản xuất hàng
hoá. Quá trình tái sản xuất hàng hoá đợc thể hiện qua 4 khâu:: sản xuất -
phân phối - trao đổi và tiêu dùng. Nh vậy, thị trờng nằm trong khu vực lu thông
và trao đổi nên giữ vị trí trung tâm của tái sản xuất hàng hoá. Nói cách khác, thị
trờng là một khâu tất yếu của quá trình tái sản xuất hàng hoá, nó luôn luôn tồn
tại và không phụ thuộc vào bất kỳ một chế độ chính trị nào.
Thị trờng là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng. Để sản xuất, doanh nghiệp
phải bỏ ra nhiều loại chi phí khác nhau. Thị trờng chính là nơi kiểm nghiệm
những chi phí đó, là nơi đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Thị trờng không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động mua bán mà nó còn là nơi
thể hiện mối quan hệ giữa hàng hoá và tiền tệ. Do đó, thị trờng còn đợc coi là
môi trờng kinh doanh mà các doanh nghiệp không có khả năng làm thay đổi thị
trờng. Ngợc lại, họ phải hớng các hoạt động của doanh nghiệp mình cho phù
hợp với thị trờng.
Thị trờng trong quản lý kinh doanh là nơi Nhà nớc có thể tác động vào để
điều chỉnh các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể tham gia thị trờng, đồng thời là
nơi kiểm nghiệm các chính sách vĩ mô của Nhà nớc để xem những chính sách
đó có phù hợp với thực tế không?
* Chức năng của thị trờng
Thị trờng gắn liền với hoạt động trao đổi hàng hoá, các hoạt động của các
chủ thể kinh tế trên thị trờng. Các hoạt động đó chính là thực hiện các chức năng
khác nhau của thị trờng: Chức năng thừa nhận và thực hiện.
Hàng hoá của các doanh nghiệp sản xuất ra nhằm mục đích trao đổi hoặc
bán trên thị trờng. Việc mua bán đó đợc thực hiện thông qua chức năng thừa
nhận tổng cung, tổng cầu, thừa nhận giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá, thừa
nhận cơ cấu của cung, cầu, thừa nhận sự chuyển dịch giá trị cá biệt thành giá trị
xã hội. Tuy nhiên, thị trờng không chỉ thừa nhận một cách thụ động những hàng
hoá do các doanh nghiệp sản xuất ra. Điều đó có nghĩa là hàng hoá đợc chuyển
đến tay ngời tiêu dùng và trong quá trình trao đổi nếu hàng hoá đó phù hợp với
nhu cầu của ngời tiêu dùng, phù hợp với khả năng thanh toán của họ thì họ sẽ
mua. Đồng thời quá trình sản xuất của doanh nghiệp cũng đợc thừa nhận là có
ích cho xã hội. Khi đó chi phí để sản xuất và tiêu thụ hàng hoá đợc xã hội thừa
nhận và bù đắp, nhờ vậy mà quá trình tái sản xuất mới liên tục diễn ra.
+ Chức năng điều tiết và kích thích.
Thông qua nhu cầu của thị trờng, ngời sử dụng đợc quyền chủ động trong
việc di chuyển nguồn lực của mình từ ngành này sang ngành khác, từ vùng này
sang vùng khác để có thể thu đợc nhiều lợi nhuận hơn. Điều đó cho thấy, thị tr-
ờng có thể khuyến khích hay hạn chế sự phát triển của một ngành hay một lĩnh
vực.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Thông qua sự hoạt động của các quy luật kinh tế trên thị trờng, những ngời
sản xuất có lợi thế trong cạnh tranh sẽ tận dụng tối đa lợi thế đó để phát triển.
Ngợc lại, những doanh nghiệp cha tạo ra lợi thế trên thị trờng cũng tìm mọi
cách, mọi biện pháp để thoát khỏi nguy cơ phá sản.
Thông qua sự hoạt động của các quy luật kinh tế trên thị trờng, ngời tiêu
dùng buộc phải cần nhắc, tính toán, lựa chọn, quyết định hành vi tiêu dùng của
mình. Điều đó cũng có nghĩa là thông qua chức năng điều tiết và kích thích của
thị trờng có thể khuyến khích hoặc hạn chế việc tiêu dùng một loại sản phẩm
nào đó. Nó có thể làm thay đổi cơ cấu tiêu dùng, loại bỏ việc tiêu dùng mặt
hàng này và tạo sự tiêu dùng các mặt hàng mới. Do vậy, thị trờng giữ vai trò
quan trọng đối với việc hớng dẫn ngời tiêu dùng trong việc lựa chọn, sử dụng
tiết kiệm và hiệu quả các sản phẩm xã hội.
+ Chức năng thông tin.
Trong tất cả các khâu, các giai đoạn của quá trình tái sản xuất hàng hoá, thì
chỉ có thị trờng mới có thể cung cấp những thông tin cho doanh nghiệp. Bởi, đó
là nơi chứa đựng đầy đủ các loại thông tin nh: Tổng số cung, cầu, cơ cấu cung
cầu, quan hệ cung - cầu đối với từng loại hàng hoá, giá cả các yếu tố ảnh hởng
tới thị trờng chất lợng hàng hoá.
Những thông tin về thị trờng sẽ giúp cho các doanh nghiệp không chỉ biết
đợc tình hình thị trờng mà nó còn phản ánh đời sống kinh tế - xã hội nói chung.
Trên cơ sở đó các doanh nghiệp mới xây dựng cho mình chiến lợc kinh doanh
phù hợp. Việc lựa chọn và nắm bắt xử lý các thông tin thị trờng có vai trò quan
trọng đối với mọi doanh nghiệp.
1.2. Phân loại và phân đoạn thị trờng
1.2.1.Phân loại thị trờng.
Thị trờng là tổng thể các mối quan hệ hết sức phức tạp. Vì vậy để dễ dàng
tiếp cận và tìm hiểu cặn kẽ tính chất của thị trờng, ta có thể phân loại thị trờng
theo các tiêu thức sau:
- Phân loại theo tính chất của thị trờng : Theo cách phân loại này thị trờng
đợc chia thành: Thị trờng thành thị và thị trờng nông thôn. Hình thức phân loại
này dựa vào sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn về các mặt c dân, thu
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
nhập, địa lý Tuy thị trờng thành thị là trọng điểm và sôi động, song thị trờng
nông thôn lại rất rộng lớn và có nhiều tiềm năng.
- Phân loại thị trờng dựa theo đối tợng mua bán: Theo cách phân loại này
thị trờng đợc chia thành :
+ Thị trờng hàng hoá : là loại thị trờng có quy mô lớn, phức tạp, tinh vi.
Trong thị trờng này diễn ra các hoạt động mua bán với mục tiêu thỏa mãn nhu
cầu tiêu dùng về vật chất.
+ Thị trờng tiền tệ - tín dụng : là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi tiền tệ,
trái phiếu, cổ phiếu Với sự phát triển của nền kinh tế thì đây là loại thị tr ờng
rất quan trọng, giữ vai trò quyết định đến sự phát triển của xã hội.
+ Thị trờng lao động: là nơi diễn ra các hoạt động mua bán sức lao động và
lao động.Thị trờng này gắn bó chặt chẽ với nhân tố con ngời nh: nhân cách, tâm
lý, thị hiếu và chịu ảnh h ởng của các quy luật đặc thù.
- Phân loại theo phạm vị hoạt động của thị trờng: theo cách phân chia này
thị trờng đợc chia thành:
+ Thị trờng thế giới: Là nơi diễn ra các hoạt động mua bán giữa các quốc
gia với nhau. Do đó, ngoài các quy luật của thị trờng trong nớc, thị trờng thế
giới còn chịu sự tác động của các thông lệ quốc tế và biến đổi theo đặc thù từng
quốc gia, khu vực.
+ Thị trờng quốc gia: Là nơi diễn ra mọi hoạt động mua bán trong phạm vi
trong nớc của một quốc gia. Nó là một phần của thị trờng quốc tế, chịu sự biến
động cũng nh sự chi phối của tình hình mỗi quốc gia.
1.2.2. Phân đoạn thị trờng
Phân đoạn thị trờng là một hoạt động nhằm chia thị trờng thành các bộ
phận khác nhau gọi là các đoạn thị trờng bằng các phơng pháp phân đoạn lựa
chọn.
Mỗi một doanh nghiệp có một lợi thế riêng trong kinh doanh với lợi thế đó,
doanh nghiệp cần phân đoạn thị trờng để xác định những khách hàng thích hợp
nhất nhằm phát huy lợi thế, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Tuỳ vào
điều kiện thực tế của doanh nghiệp mà ta có thể phân đoạn thị trờng theo hai ph-
ơng pháp :
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
- Phơng pháp chia cắt thị trờng: là phơng pháp xuất phát từ toàn bộ khách
hàng trong thị trờng sản phẩm, bằng các tiêu chuẩn đặc điểm dân c nh: tuổi tác,
giới tính, nghề nghiệp, thu nhập, môi trờng sống để chia thành các đoạn thị tr -
ờng khác nhau.
- Phơng pháp tập hợp: Xuất phát từ từng cá nhân ngời tiêu dùng. Đó là sự
tập hợp những cá nhân có cùng đặc điểm tâm lý, quan điểm về giá, về mầu sắc
hay về lợi ích sản phẩm vào cùng một nhóm, tạo nên một đoạn thị tr ờng
1.3. Nghiên cứu thị trờng
Nghiên cứu thị trờng là sự nhận thức một cách khoa học, có hệ thống mọi
nhân tố tác động của thị trờng mà doanh nghiệp phải tính tới khi ra các quyết
định điều chỉnh theo sự thay đổi của thị trờng.
Nghiên cứu thị trờng phải đợc hiểu đầy đủ là nghiên cứu cả ở hai thị trờng
mua sắm các yếu tố đầu vào và tiêu thụ các sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ tạo ra.
ở đây, ta chỉ giới hạn ở việc nghiên cứu thị trờng tiêu thụ sản phẩm hàng hoá,
dịch vụ của doanh nghiệp.
1.3.1. Vai trò, tác dụng của nghiên cứu thị trờng
Nghiên cứu thị trờng tạo ra các thông tin cần thiết về thị trờng với các tác
động của nó tới việc tiêu thụ sản phẩm hàng hoá dịch vụ, làm cơ sở cho việc ra
các quyết định về chính sách tiêu thụ.
Để hiểu đợc khách hàng, hiểu đợc các đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp
thì phải tiến hành nghiên cứu thị trờng. Cũng thông qua nghiên cứu thị trờng mà
ba vấn đề cơ bản của một doanh nghiệp đợc tháo gỡ đó là : sản xuất cái gì? sản
xuất nh thế nào? sản xuất cho ai?
Nghiên cứu thị trờng cho phép ta nắm bắt đợc nhu cầu của khách hàng để
tạo ra mặt hàng phù hợp với thị hiếu nhu cầu và với giá cả hợp lý
Tất cả những công việc đó nếu thiếu sự nghiên cứu thị trờng thì tức là đã
thiếu bàn tay hỗ trợ đắc lực cho công tác tiêu thụ, thiếu tính khoa học làm cơ sở
cho việc ra quyết định. Chẳng thể nào có cung nếu không xuất phát từ cầu, đặc
biệt là trong một môi trờng đầy biến động và cạnh tranh khốc liệt nh hiện nay.
1.3.2. Nội dung nghiên cứu thị trờng.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
* Phân tích Cầu: Cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán trên thị trờng về
một loại sản phẩm hàng hoá hay dịch vụ trong hiện tại hoặc tơng lai. Trong đó
phải nghiên cứu các vấn đề sau:
- Ai sẽ trở thành ngời mua? Những ngời có khả năng mua đợc phân nhóm
theo các độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp, mức thu nhập.
- Phân chia theo khu vực tiêu thụ: mật độ, cơ cấu dân c, giao thông, thói
quen tiêu dùng, tính mùa vụ của tiêu dùng
- Nghiên cứu sản phẩm thay thế.
- Các khả năng ảnh hởng tới cầu: Hành vi tiêu dùng, quảng cáo, tiềm năng
và đặc tính của thị trờng
* Phân tích cạnh tranh : Doanh nghiệp cần phải tìm hiểu các đối thủ cạnh
tranh của mình bởi nó tác động không nhỏ đến hoạt động sản xuất kinh doanh
của doanh nghiệp. Chẳng hạn, nó góp phần tạo ra số lợng sản phẩm, thị phần,
hình thức, giá cả, chất lợng sản phẩm, quảng cáo, phơng thức bán hàng Mỗi
một chiến lợc đối thủ cạnh tranh đa ra là nhằm dành đợc chiến lợc trên thơng tr-
ờng. Do vậy, tất cả những ai tham gia thị trờng phải hiểu biết đối thủ của mình
để không bị thất bại và hơn nữa là dành đợc mục đích tối đa hóa lợi nhuận.
+ Phân tích mạng lới tiêu thụ.
Mạng lới tiêu thụ có ảnh hởng lớn đến kết quả tiêu thụ sản phẩm. Mặt
khác, mạng lới tiêu thụ đợc tổ chức cụ thể nh thế nào lại phụ thuộc rất lớn vào
đặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này phải thông qua
nghiên cứu thị trờng, về đặc điểm của doanh nghiệp, của sản phẩm, của nguồn
cung cấp, của đối thủ cạnh tranh để đ a ra quyết định hợp lý và thực thi.
1.3.3. Phơng pháp nghiên cứu thị trờng
Nếu cần thu thập tài liệu thứ cấp là những thông tin đã thu thập và thu thập
trớc đây thì có thể dùng nguồn tài liệu bên trong: báo cáo về lãi lỗ, báo cáo của
các cuộc nghiên cứu trớc hoặc tài liệu bên ngoài: ấn phẩm của các cơ quan
Nhà nớc, sách báo thờng kỳ, sách chuyên ngành, dịch vụ của tổ chức thơng
mại
Tài liệu thứ cấp có thể bị cũ, không chính xác, không đầy đủ và độ tin cậy
thấp nên có thể phải tốn kém để thu thập tài liệu sơ cấp.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Nếu tài liệu sơ cấp là thông tin đợc thu thập lần đầu thì có thể sử dụng một
số phơng pháp chẳng hạn nh: Quan sát, thực nghiệm hay thăm dò ý kiến của d
luận
+ Quan sát: là việc theo dõi, quan sát mọi ngời và hoàn cảnh. Trờng hợp
này, ngời quan sát có thể ở đâu đó xem, nghe mọi ngời nói gì về hãng mình, về
hàng của đối thủ cạnh tranh.
+ Thực nghiệm: mục tiêu là khám phá mối quan hệ nhân quả bằng cách
tuyển chọn, sàng lọc những lời giải thích đối lập nhau của các kết quả theo dõi.
+ Thăm dò: Tiến hành thăm dò để nhận thông tin về sự am hiểu, lòng tin
và sự a thích, về mức độ thỏa mãn của họ cũng nh đo lờng sự bền vững về vị trí
của công ty trong con mắt của công chúng.
Ví dụ: Bao nhiêu ngời biết về công ty, về việc sử dụng hàng hoá của công
ty, bao nhiêu ngời a thích công ty khác?
Trên đây chỉ là một số phơng pháp thờng dùng đợc sử dụng trong nghiên
cứu thị trờng. Vậy chúng ta có thể sử dụng những công cụ nào để nghiên cứu?
Có hai loại công cụ cơ bản là: Phiếu điều tra và thiết bị máy móc Với các ph-
ơng pháp liên hệ với công chúng nh: Phỏng vấn qua điện thoại, phỏng vấn trực
tiếp, và qua bu điện
Sau khi đã thu thập đợc các tài liệu cần thiết thì phải tiến hành phân tích và
xử lý các thông tin này để đa ra kết quả nghiên cứu.
1.3.4. ý nghĩa của nghiên cứu thị trờng
Nghiên cứu thị trờng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trớc hết thị trờng là
đối tợng chủ yếu của hoạt động Marketing, hơn nữa chính thị trờng là nhân tố
quan trọng có ảnh hởng quyết định đến hiệu quả của hoạt động Marketing. Vì
vậy, nghiên cứu thị trờng luôn là việc cần thiết, đầu tiên đối với các cơ sở sản
xuất kinh doanh của công ty, xí nghiệp.
Mục đích chủ yếu của nghiên cứu thị trờng là xác định khả năng tiêu thụ
hay bán 1 sản phẩm hoặc 1 nhóm sản phẩm nào đó của doanh nghiệp. Trên cơ
sở nghiên cứu thị trờng, doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng với thị trờng
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
của các sản phẩm sản xuất ra và tiến hành tổ chức sản xuất, tiêu thụ những sản
phẩm hàng hoá mà thị trờng đòi hỏi.
Vì vậy, việc nghiên cứu thị trờng có ý nghĩa rất quan trọng:
- Giúp doanh nghiệp xác định khả năng tiêu thụ sản phẩm của doanh
nghiệp trên thị trờng là bao nhiêu?
- Doanh nghiệp dự đoán đợc thị trờng tiềm năng của mình để có chính sách
đáp ứng phù hợp.
- Doanh nghiệp xác định đợc các đối thủ cạnh tranh và điểm mạnh, điểm
yếu của họ.
Thông qua các ý nghĩa của việc nghiên cứu thị trờng mà các doanh nghiệp
có cho mình các kế hoạch về sản xuất sản phẩm kịp thời cả về số lợng, chất l-
ợng, kiểu dáng kích thớc và mẫu mã để đáp ứng tốt nhu cầu thị trờng và chiến l-
ợc cạnh tranh trên mọi phơng diện.
2. Lập kế hoạch tiêu thụ sản phẩm
2.1. Chính sách sản phẩm
Hàng hoá dịch vụ cung cấp ra thị trờng phải đáp ứng nhu cầu thị trờng, có
cách khác là phải thích ứng với nhu cầu thị trờng. Quá trình làm cho sản phẩm
thích ứng với thị trờng là quá trình phát triển sản phẩm. Toàn bộ các biện pháp
phát triển sản phẩm làm cho sản phẩm luôn luôn thích ứng với thị trờng đợc gọi
là chính sách sản phẩm.
Chính sách sản phẩm liên quan đến:
- Các quyết định về nhãn hiệu sản phẩm hàng hoá.
- Quyết định về bao gói và dịch vụ đối với sản phẩm hàng hoá.
- Quyết định về danh mục và chủng loại hàng hoá.
- Quyết định về thiết kế và Marketing sản phẩm mới.
- Quyết định đối với từng giai đoạn của chu kỳ sống của sản phẩm : hình
thành, phát triển, chín muồi và loại bỏ sản phẩm khỏi thị trờng (suy thoái).
Giữa chính sách sản phẩm và chính sách giá cả có mối quan hệ lẫn nhau.
Nếu doanh nghiệp nhận đợc phản ứng của các đối thủ cạnh tranh trớc sự thay
đổi giá cả của mình thì thay vì thay đổi giá cả, doanh nghiệp có thể thay đổi sản
phẩm. Do đó, chính sách sản phẩm phải phát huy tác dụng, vai trò của nó. Khi
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
quyết định nhãn hiệu hàng hoá, chính sách giá cả liên quan trực tiếp đến ý đồ
định vị hàng hoá của doanh nghiệp trên thị trờng. Điều này thể hiện rõ hơn nữa
lòng tin của ngời mua đối với nhà sản xuất khi họ dám khẳng định sự hiện diện
của mình qua nhãn hiệu. Tiếp đến là quyết định về bao gói một số hàng hoá
không cần bao gói, song nói chung khi đã sử dụng bao gói phải giúp doanh
nghiệp đa ra ấn tợng về hàng hoá để hấp dẫn khách hàng. Đa ra các thông tin
cần thiết về sản phẩm.
Tiếp theo là tùy vào từng loại sản phẩm mà tầm quan trọng của dịch vụ
khách hàng sẽ khác nhau. Đồng thời doanh nghiệp phải quan tâm tới chơng
trình phát triển sản xuất trớc sự thay đổi nhanh chóng về thị hiếu, công nghệ,
tình hình cạnh tranh để luôn giữ vững và tăng uy tín cho doanh nghiệp. Hơn
nữa, chính sách sản phẩm cũng phải phụ thuộc vào chu kỳ sống của sản phẩm
đang ở giai đoạn nào?
2.2. Chính sách giá cả
Giá chỉ là một công cụ thuộc Marketing - mix mà công ty sử dụng để đạt
mục tiêu của mình. Do vậy, nó phải nhất quán với các quyết định về sản phẩm,
loại hình phân phối và xúc tiến bán hàng.
Có nhiều đặc tính của sản phẩm ảnh hởng đến giá. Nhng có 3 vấn đề quan
trọng nhất đó là: Tính dễ hỏng, tính dễ phân biệt và tính giai đoạn trong chu kỳ
sống của sản phẩm.
- Đối với những sản phẩm có tính dễ hỏng hoặc theo mùa vụ. Ví dụ: quần
áo, hàng nông sản thì giá bán với bất kể chi phí bỏ ra và thờng xuyên phải đợc
điều chỉnh cho phù hợp với thời gian sản xuất, tiêu dùng.
- Đối với những sản phẩm có tính dễ phân biệt: Những hàng hoá có tính
phân biệt cao (những hàng hoá mà ngời tiêu dùng không thích thay thế hoặc
không thể thay thế) thì nó có đặc quyền về giá bán cao so với các nhãn hiệu
cạnh tranh và ngợc lại.
- Chu kỳ sống của sản phẩm: Mỗi giai đoạn của chu kỳ sống của sản phẩm
lại tác động đến giá cả sản phẩm theo mức độ khác nhau. Nhìn chung chu kỳ
sống của sản phẩm có 4 pha:
+ Pha triển khai: Sản phẩm đợc vào thị trờng nhng tiêu thụ đang rất chậm,
sản phẩm có ít ngời biết đến, chi phí tính cho một đơn vị sản phẩm lớn, chi phí
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người bán lẻ
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
quảng cáo rất cao. Doanh nghiệp còn bị thua lỗ hoặc cha có lãi. Nhiệm vụ kinh
doanh của thời kỳ này là tăng cờng quảng cáo, giao tiếp, giữ bí mật công nghệ,
thiết bị, thiết lập các kênh phân phối, tiếp tục thăm dò thị trờng, linh hoạt trong
phơng thức bán hàng.
+ Pha tăng trởng: Tiêu thụ sản phẩm tăng nhanh do thị trờng đã chấp nhận,
khả năng xâm nhập thị trờng lớn. Chi phí kinh doanh và chi phí quảng cáo tính
cho một đơn vị sản phẩm giảm nhanh. Tuy nhiên, các chi phí thị trờng nh: triển
khai, phát triển và hoàn thiện sản phẩm còn lớn. Trong giai đoạn này, cần phải
tăng cờng hơn lợng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trờng.
+ Pha chín muồi (bão hòa): Pha này đợc gọi là pha hoàng kim của doanh
nghiệp. ở cuối pha, hàng hoá khó khăn và khối lợng bán ra bắt đầu giảm Trong
pha này, chi phí kinh doanh tính cho 1 đơn vị sản phẩm thấp nhất, nên tổng lợi
nhận thu đợc cao nhất. Quá trình sản xuất sản phẩm tơng đối ổn định. Tuy
nhiên, khi thấy việc tiêu thụ hàng hoá chững lại, các nhà kinh doanh phải có
ngay các biện pháp và chính sách để triển khai và khai thác thị trờng ở các giai
đoạn sau.
+ Pha suy thoái: Tiêu thụ sản phẩm giảm sút. Nếu không giảm mức sản
xuất thì khối lợng hàng tồn đọng lớn, chi phí kinh doanh cho một đơn vị sản
phẩm tăng nhanh và lợi nhuận giảm. Kéo dài pha này doanh nghiệp sẽ bị lỗ vốn
và dễ bị phá sản. Bằng các biện pháp giảm hẳn khối lợng sản xuất, hạ giá, tăng
cờng quảng cáo, thay đổi địa điểm, phơng thức bán, từ đó doanh nghiệp có thể
tạo ra bớc nhảy trong kinh doanh.
Nghiên cứu, phân tích, đánh giá chu kỳ sống của sản phẩm, hiểu biết tỉ mỉ
vấn đề này có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà kinh doanh, vì nó giúp cho các
nhà kinh doanh hiểu biết đợc cốt lõi của vấn đề phát triển sản phẩm mới, từ đó
tìm mọi cách kéo dài pha tăng trởng đẩy lùi pha suy thoái, đa ra mức giá hợp lý
trong từng thời điểm, từng giai đoạn.
Nói cách khác, chính sách giá cả của một sản phẩm không đợc quy định
một cách dứt khoát khi tung sản phẩm ra thị trờng mà nó đợc xem xét lại định
kỳ trong suốt vòng đời sản phẩm.
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người tiêu dùng
Người bán lẻ
Đại lý
Người bán lẻ
Thất nghiệp và việc làm ở VN
hơn 1 triệu ngời bớc vào độ tuổi lao động và tỷ lệ tăng của lực lợng lao động
sẽ cao hơn so với tỷ lệ tăng dân số. Một vài năm trở lại đây, lực lợng lao động
đã tăng 3,43 - 3,5% mỗi năm so với mức tăng dân số là 2,2 - 2,4%.
Bảng số ngời TN theo độ tuổi
(Đơn vị: ngời)
Tuổi Số lợng Tỷ lệ số với
tổng số N%
Tỷ lệ so với dố ngời
cùng độ tuổi%
Số lợng Tỷ lệ so với
tổng số TN%
Tỷ lệ so với số
ngời tuổi%
TS 1350035 100,0 4,17 661664 100,0 9,1
16-19 652261 48,3 12,43 283460 12,8 25,5
20-24 376951 27,9 6,74 198037 29,9 16,4
25-29 167640 12,4 3,06 94386 14,3 7,5
30-39 114655 8,5 1,47 64595 9,8 3,3
40-49 27432 2,0 0,66 15467 2,3 1,5
50-hết 11093 0,8 0,35 5719 0,9 0,8
TLĐ
Nguồn: PTS Nguyễn Quan Hiển: Thị trờng lao động. Thực trạng và giải
pháp. Nhà xuất bản thống kê, Hà Nội 1996, trang 67.
1.3: Tác động thất nghiệp và việc làm.
Số ngời tăng thêm trong lực lợng lao động hàng năm và số ngời đợc giải
quyết việc làm hàng năm.
Trong những năm gần đây, nhờ đờng lối đổi mới của Đảng mà nhiều
lao động đã và đang đợc thu hút vào các ngành nghề, các lĩnh vực, ở mỗi địa
5
bàn, trong nhiều thành phần kinh tế trên phạm vi quốc gia và từng bớc hoà
nhập vào cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, do điểm xuất phát thấp nên Việt Nam
vẫn là nớc nghèo, còn thiếu việc làm hoặc việc làm không ổn định việc chăm
lo giải quyết việc làm đã trở thành nhiệm vụ cơ bản và cấp bách đòi hỏi các
ngành các cấp, mối gia đình và toàn xã hội phải quan tâm. Từ cơ cấu dân số,
ta thấy số ngời dới 15 tuổi chiếm 40% trong khi đó tỷ lệ gia tăng tự nhiên cao
(2,2%) vì vậy, nẩy sinh một vấn đề là một lao động bình quân phải nuôi dỡng
nhiều ngời. Nếu lao động không có việc hoặc số ngày công trong năm thấp, số
giờ làm việc trong 1 ngày, năng suất lao động 1giờ làm việc kém thì mỗi gia
đình và toàn xã hội sẽ rất khó khăn.
Hiện nay, nguồn lao động hàng năm tăng 3,2 - 3,5%, năm 2001 là
2,7%/năm. Bối cảnh kinh tế xã hội sinh ra nhiều mâu thuẫn giữa khả năng tạo
việc làm còn hạn chế trong khi đó nhu cầu giải quyết việc làm ngày càng tăng,
tất yếu dẫn đến tình hình một bộ phận lao động cha có việc làm nhất là đối với
thanh niên ở thành thị, khu công nghiệp, khu tập trung, vùng ven biển. Tổng
điều tra dân số ngày 01/04/1989 cho thấy hiện có khoảng 1,7 triệu ngời không
có việc làm. Ngời lao động nớc ta có đặc điểm:
- 80% sống ở nông thôn
- 70% đang làm trong lĩnh vực nhà nớc
- 14% sống lao động làm việc trong khu vực nhà nớc
- 10% trong lao động tiểu thủ công nghiệp
- 90% lao động thủ công.
Năng xuất lao động và hiệu quả làm việc rất thấp dẫn đến tình trạng
thiếu việc làm rất phổ biến và nghiêm trọng. ở nông thôn 1/3 quỹ thời gian
lao động cha đợc sử dụng tốt bằng 5 triệu ngời lao động. Trong khu vực nhà n-
ớc, số lao động không có nhu cầu sử dụng lên tới 25 - 30% có nơi lên tới 40 -
6
50%. Đây là điều làm cho đời sống kinh tế xã hội khó khăn của đất nớc ta
những năm 1986 - 1991.
Với tốc độ phát triển dân số và lao động nh hiện nay hàng năm chúng ta
phải tạo ra hơn 1 triệu chỗ làm việc mới cho số ngời bớc vào độ tuổi lao động,
1,7 triệu ngời cha có việc làm, hàng chục cán bộ, bộ đội phục viên, xuất ngũ,
học sinh
Những số liệu dới đây sự giúp ta hiểu rõ hơn:
Nhịp độ tăng bình quân hàng năm.
1987-1991 1992-1996 1997-2001
Tốc độ tăng dân số (%) 2,15 2,1 1,8
Tốc độ tăng nguồn LĐ (%) 3,05 2,75 2,55
Về số lợng tuyệt đối 1985 1991 1996 2001
Tổng dân số vào tuổi LĐ 30,3 35,6 16,7 46,1
(Triệu ngời)%so với dân số 19,2 50,2 53,3 55
Mức tăng bình quân (ngàn ngời) 900 1060 1023 1090
Số thanh niên vào tuổi lao động và số lao động tăng thêm trong 5 năm
1992 - 1996 và 1992 - 2005.
5 năm 1992-1996 15 năm 1992 - 2005
Số TN
vào
Số LĐ tăng thêm Số TN vào Số LĐ tăng thêm
tuổi LD Số l-
ợng
Nhịp độ
tăng
BQ
tuổi LĐ Số l-
ợng
Nhịp độ
tăng BQ
7
Cả nớc
7562 5150 2,75 23550 15700 2,45
Miền núi và
Trung Du Bắc
Bộ
1197 720 2,55 3800 2460 2,55
Đồng Bằng
Sông Hồng
1480 960 2,45 4730 3000 2,30
Khu 4 cũ duyên
hải Trung Bộ
870 580 3,00 2600 1760 2,70
Đông nam bộ
1915 1510 3,35 5762 5762 2,70
Tây nguyên
240 160 2,35 850 420 2,95
Theo thống kê 1996 dân số nớc ta khoảng 74 triệu ngời, số ngời trong
độ tuổi lao động là 38 triệu chiếm 53% dân số, tốc độ tăng dân số là 2,2%,
mỗi năm có khoảng 0,9-1 triệu ngời đợc tiếp nhận và giải quyết việc làm.
Theo tính toán của tổ chức lao động quốc tế (ILO) với tốc độ tăng
nguồn lao động trên 3% nh hiện nay ở Việt nam thì dù cho hệ số co dãn về
việc làm có thể tăng từ mức 0,25 lên 0,33, trong vài năm tới cũng cần có mức
tăng GDP trên 10%/ năm mới có thể ổn định đợc tình hình việc làm ở mức
hiện tại. Vì vậy, dự báo sau năm 2001 nớc ta vẫn sẽ trong tình trạnh d thừa lao
động. Sự lệch pha giữa cung và cầu về lao động là một hiện tợng đáng chú ý
trong quan hệ cung cầu lao động ở nớc ta hiện nay. Trong khi nguồn cung về
lao động của ta chủ yếu là lao động phổ thông, lao động nhàn rỗi trong nông
nghiệp, bộ đội xuất ngũ, công nhân giảm biến chế thì cần về lao động lại
đang đòi hỏi chủ yếu lao động lành nghề, lao động có trình độ, chuyên môn
kỹ thuật cao, các nhà quản lý am hiểu cơ chế thị trờng Chính sự khác biệt
này làm cho quan hệ cung cầu về lao động vốn đã mất cân đối lại càng gay gắt
hơn trớc yêu cầu công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc.
Trong toàn bộ nền kinh tế, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo hiện nay còn
rất thấp, khoảng 4 triệu ngời, chỉ chiếm 10,5% lực lợng lao động. Điều này
8
cho thấy lực lợng lao động hiện nay cha có thể đáp ứng nhu cầu phát triển
kinh tế xã hội trong giai đoạn này. Trong số lao động đã qua đào tạo cơ cấu
trình độ và ngành nghề còn nhiều bất cập trớc yêu cầu của quá trình công
nghiệp hoá hiện đại hoá Số ngời có trình độ trên đại học chỉ chiếm khoảng
1,2% trong tổng số ngời có trình độ đại học. Về cơ cấu ngành nghề, lao động
đã qua đào tạo đợc tập trung chủ yếu ở các cơ quan nghiên cứu, các đơn vị
hành chính sự nghiệp và ngành giáo dục, lĩnh vực sản xuất vật chất có tỷ lệ lao
động đã qua đào tạo còn thấp, đặc biệt trong nông nghiệp, ngành sản suất lớn
nhất cũng chỉ 9,15% lao động đợc đào tạo. Có vùng nh Tây Nguyên chỉ có
3,51% nhiều lĩnh vực rất thiếu những cán bộ giỏi, cán bộ quản lý, cán bộ am
hiểm công nghệ cao Điều đó đã đẫn đến một thực trạng hiện nay là: Trong
khi có hàng triệu ngời không tìm đợc việc làm, thì ở một số ngành nghề và rất
nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh thiếu lao động kỹ thuật, lao động có nghề
nghiệp và trình độ phù hợp với yêu cầu của công nghệ sản xuất.
2/ Thực trạng, nguyên nhân, giải pháp.
2.1: Thực trạng thất nhiệp ở Việt Nam
Việt nam là một trong những nớc kinh tế đang phát triển, quy mô dân
số và mật độ dân c tơng đối lớn so với các nớc trên thế giới và tốc độ phát
triển nhanh, trong lúc đó việc mở rộng và phát triển kinh tế, giải quyết việc
làm gặp nhiều hạn chế, nh thiếu vốn sản xuất, lao động phân bổ cha hợp lý, tài
nguyên khác cha đợc khai thác hợp lý Càng làm cho chênh lệch giữa cung và
cầu về lao động rất lớn, gây ra sức ép về vấn đề giải quyết việc làm trong toàn
quốc.
Tính bình quân từ 1976 - 1980 mỗi năm tăng 75 - 80 vạn lao động từ
1981 - 1985 mỗi năm 60-90 vạn lao động và từ năm 1986 - 1991 mỗi năm là
1,06 triệu lao động. Từ năm 1996 đến năm 2001 tăng 1,2 triệu lao động. Bảng
9
dới đây cho ta thấy mối quan hệ giữa sự gia tăng dân số và nguồn lao động.
Do điều kiện kinh tế xã hội điều kiện tự nhiên tài nguyên và trình độ phát triển
kinh tế khác nhau giữa các vùng đất nớc, nguồn lao động ở các vùng đó có
mức tăng và tỉ lệ khác nhau.
Bảng Mối quan hệ dân số và nguồn lao động :
(Đơn vị tính : triệu ngời )
Năm Dân số
Số ngời trong độ
tuổi lao động
% trong dân số
Tốc độ tăng
nguồn lao động
1978 49 21,1 45 3,5
1980 54 25,5 47 3,8
1985 60 30 50 3,2
1991 67 35,4 52,8 2,9
1996 71 40,1 54,2 2,3
2001 81 45,1 55,6 2,2
Nguồn : Thông tin thị trờng lao động. Tập tham luận trung tâm thông
tin khoa học và lao động xã hội.
Quan hệ cung - cầu trên thị trờng lao động ngày càng căng thẳng, thất
nghiệp và nhu cầu việc làm đang trở thành sức ép nặng nề cho nền kinh tế.
Số ngời thất nghiệp là số chênh lệch giữa toàn bộ lực lợng lao động và
số ngời có việc làm. Tỉ lệ thất nghiệp đợc tính bằng tỉ số giữa ngời thất nghiệp
với lực lợng lao động. Thất nghiệp ở Việt Nam mang những nét đặc trng riêng.
Khi nền kinh tế chuyển sang nền kinh tế thị trờng, khởi điểm từ năm 1986 đến
nay, tỉ lệ ngời thất nghiệp tăng lên. Theo số liệu bảng tổng điều tra dân số năm
1989 thì ngời lao động ở lứa tuổi 16- 19 chiếm 48,3%, lứa tuổi từ 16-24 tuổi
chiếm 71,2%. Năm 1995, số ngời thất nghiệp toàn phần trong độ tuổi cả nớc
đã lên tới con số 2,6 triệu và năm 1996 là 2,5 triệu ngời. Tỉ lệ ngời thất nghiệp
10
hữu hình ở các đô thị chiếm từ 9 - 12% nguồn nhân lực trong đó 85%ở lứa
tuổi thanh niên và đại bộ phận cha có nghề. Đây là những tỉ lệ vợt quá giới
hạn để đảm bảo an toàn xã hội.
Từ 1991 đến nay, nớc ta đạt mức tăng trởng kinh tế khá, tổng sản phẩm
quốc nội (GDP) thời kỳ 1992 - 1996 tăng bình quân 7,9%/năm, lạm phát đợc
ngăn chặn lại, duy trì ở mức 1 con số, năm 1997 lạm phát là 4,5%/năm và năm
1998 là 3,6%/năm. Sức mua của đồng tiền đã đợc tăng lên, giá cả ổn định.
Từ năm 1998 là năm tình trạng thất nghiệp ở các thành phố tăng mạnh
hơn so với các vùng lãnh thổ.
11
Bảng: Tỉ lệ thất nghiệp của dân số trong độ tuổi lao động, hoạt động
kinh tế ở thành phố và các khu vực lãnh thổ.
( đơn vị: % )
Năm
Tỉ lệ TN
1995 1997 1998
Cả nớc 6.08 5,88 6,01
Hà Nội 7,62 7,71 8,56
Hải Phòng 7,87 8,11 8,09
Đà Nẵng 5,81 5,53 5,42
TPHCM 6,39 5,68 6,13
Miền núi trung du Bắc Bộ 6,85 6,42 6,34
Đồng bằng Sông Hồng 7,46 7,57 7,56
Bắc Trung Bộ 6,60 6,96 6,69
Duyên hải miền Trung 4,97 5,57 5,42
Tây Nguyên 2,79 4,24 4,99
Đông Nam Bộ 6,35 5,43 5,81
Nguồn: Thời báo kinh tế Việt nam. Kinh tế Việt nam và thế giới 97 - 98
trang 23.
Số ngời thất nghiệp ở các đô thị chiếm tỷ lệ cao hơn thất nghiệp ở nông
thôn - Năm 1989 tỷ lệ thất nghiệp ở thành phố là 13,2% và nông thôn là 4%
thì tới năm 1996 đã có sự thay đổi: ở thành phố con số này là 8% và ở nông
thôn là 4,8%. Trong mấy năm qua, tỷ lệ thất nghiệp cao ở lứa tuổi thanh niên
(từ 15 đến 30 tuổi), chiếm 85% tổng số ngời thất nghiệp và tăng dần.
12
Năm 1989 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 1,2 triệu ngời.
Năm 1991 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 1,4 triệu ngời.
Năm 1993 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 2 triệu ngời.
Năm 1994 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 2,3 triệu ngời.
Năm 1995 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 2,21 triệu ngời.
Lao động thất nghiệp cao ở nhóm ngời có trình độ văn hoá thấp, trong
nhóm ngời cha tốt nghiệp phổ thông cơ sở. Lao động thất nghiệp chiếm
6,12%; số tốt nghiệp phổ thông cơ sở thất nghiệp chiếm 4,93%; tốt nghiệp phổ
thông trung học chiếm 11,27%; tốt nghiệp trung học chuyên nghiệp chiếm
2,53% và tốt nghiệp cao đẳng, đại học chiếm 2,25%.
Nh vậy, trình độ văn hoá của ngời lao động càng cao thì khả năng tìm
kiếm việc làm càng cao.
Là nớc nông nghiệp đang phát triển, nớc ta gần 80% lực lợng lao động
tập trung ở nông nghiệp. Thất nghiệp mang tính thời vụ, bán thất nghiệp là
phổ biến. Thiếu việc làm ở nông thôn do nguồn lao động ngày một tăng nhanh
trong lúc đó diện tích canh tác chỉ có hạn làm cho tỷ lệ diện tích theo đầu ngời
càng giảm. Năng suất lao động hiện còn thấp. Tình trạnh thiếu việc làm đầy
đủ còn phổ biến. Quỹ thời gian làm việc trong năm mới sử dụng đợc hơn 2/3
năm 1998, tỷ lệ thời gian là đợc sử dụng ở khu vực nông thôn nói chung đã đ-
ợc nâng cao hơn sơ với năm 1997. Tính chung cả nớc, tỷ lệ này đã tăng từ
72,1% đến 72,9%. Năm 1998, số ngời hoạt động kinh tế thờng xuyên thiếu
việc làm ở nông thôn đã giảm từ 27,65% của năm 1997 xuống còn 25,47%
(26,24%).
13
* Bảng: Mức tăng nguồn lao động nông nghiệp so với khối lợng công
việc gieo trồng qua các năm (đơn vị tính: nghìn ngời, nghìn ha %).
1985 1986 1987 1988
1. Ngời lao động nông nghiệp 18.808 19.787.8 20.246.4 20.890.7
- Tỷ lệ tăng hàng năm % 5,3 2,3 3,2
2. Diện tích gieo trồng 8.556.8 8.606.1 8.641.1 8.883.5
- Tỷ lệ tăng hàng năm % 0,6 0,4 2,8
Nguồn: PTS Nguyễn Quang Hiển: Thị trờng lao động: Thực trạng và
giải pháp. Nhà xuất bản thống kê, Hà nội 1991.
Theo tính toán của bộ lao động - Thơng binh xã hội, thời gian thiếu việc
làm của lao động nông thôn cả nớc trong một năm, nếu quy ra lao động lên tới
6- 7 triệu ngời không có việc làm. Đây là sự lãng phí về nguồn lực rất lớn ảnh
hởng tới nhiều mặt của đời sồng kinh tế - xã hội. Mặt khác năng suất lao động
ở các ngành nghề ở nớc ta thấp, số việc làm có hiệu quả thấp là chủ yếu, tính
bình quân năm 1993, một lao động công nghiệp làm ra 6.943.760 đồng GDP
và một lao động nông nghiệp làm ra 1.571.300 đồng GDP.
Năng suất lao động ở nớc ta quá thấp còn thể hiện ở tỷ trọng của lao
động trong nông nghiệp còn quá cao.
* Bảng: Lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân, đến
1/7/1994 (nghìn ngời).
Tổng số Công Xây Nông Lâm Thơng Ngành
14
sẽ cao hơn so với tỷ lệ tăng dân số. Một vài năm trở lại đây, lực lợng lao động
đã tăng 3,43 - 3,5% mỗi năm so với mức tăng dân số là 2,2 - 2,4%.
Bảng số ngời TN theo độ tuổi
(Đơn vị: ngời)
Tuổi Số lợng Tỷ lệ số với
tổng số N%
Tỷ lệ so với dố ngời
cùng độ tuổi%
Số lợng Tỷ lệ so với
tổng số TN%
Tỷ lệ so với số
ngời tuổi%
TS 1350035 100,0 4,17 661664 100,0 9,1
16-19 652261 48,3 12,43 283460 12,8 25,5
20-24 376951 27,9 6,74 198037 29,9 16,4
25-29 167640 12,4 3,06 94386 14,3 7,5
30-39 114655 8,5 1,47 64595 9,8 3,3
40-49 27432 2,0 0,66 15467 2,3 1,5
50-hết 11093 0,8 0,35 5719 0,9 0,8
TLĐ
Nguồn: PTS Nguyễn Quan Hiển: Thị trờng lao động. Thực trạng và giải
pháp. Nhà xuất bản thống kê, Hà Nội 1996, trang 67.
1.3: Tác động thất nghiệp và việc làm.
Số ngời tăng thêm trong lực lợng lao động hàng năm và số ngời đợc giải
quyết việc làm hàng năm.
Trong những năm gần đây, nhờ đờng lối đổi mới của Đảng mà nhiều
lao động đã và đang đợc thu hút vào các ngành nghề, các lĩnh vực, ở mỗi địa
5
bàn, trong nhiều thành phần kinh tế trên phạm vi quốc gia và từng bớc hoà
nhập vào cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, do điểm xuất phát thấp nên Việt Nam
vẫn là nớc nghèo, còn thiếu việc làm hoặc việc làm không ổn định việc chăm
lo giải quyết việc làm đã trở thành nhiệm vụ cơ bản và cấp bách đòi hỏi các
ngành các cấp, mối gia đình và toàn xã hội phải quan tâm. Từ cơ cấu dân số,
ta thấy số ngời dới 15 tuổi chiếm 40% trong khi đó tỷ lệ gia tăng tự nhiên cao
(2,2%) vì vậy, nẩy sinh một vấn đề là một lao động bình quân phải nuôi dỡng
nhiều ngời. Nếu lao động không có việc hoặc số ngày công trong năm thấp, số
giờ làm việc trong 1 ngày, năng suất lao động 1giờ làm việc kém thì mỗi gia
đình và toàn xã hội sẽ rất khó khăn.
Hiện nay, nguồn lao động hàng năm tăng 3,2 - 3,5%, năm 2001 là
2,7%/năm. Bối cảnh kinh tế xã hội sinh ra nhiều mâu thuẫn giữa khả năng tạo
việc làm còn hạn chế trong khi đó nhu cầu giải quyết việc làm ngày càng tăng,
tất yếu dẫn đến tình hình một bộ phận lao động cha có việc làm nhất là đối với
thanh niên ở thành thị, khu công nghiệp, khu tập trung, vùng ven biển. Tổng
điều tra dân số ngày 01/04/1989 cho thấy hiện có khoảng 1,7 triệu ngời không
có việc làm. Ngời lao động nớc ta có đặc điểm:
- 80% sống ở nông thôn
- 70% đang làm trong lĩnh vực nhà nớc
- 14% sống lao động làm việc trong khu vực nhà nớc
- 10% trong lao động tiểu thủ công nghiệp
- 90% lao động thủ công.
Năng xuất lao động và hiệu quả làm việc rất thấp dẫn đến tình trạng
thiếu việc làm rất phổ biến và nghiêm trọng. ở nông thôn 1/3 quỹ thời gian
lao động cha đợc sử dụng tốt bằng 5 triệu ngời lao động. Trong khu vực nhà n-
ớc, số lao động không có nhu cầu sử dụng lên tới 25 - 30% có nơi lên tới 40 -
6
50%. Đây là điều làm cho đời sống kinh tế xã hội khó khăn của đất nớc ta
những năm 1986 - 1991.
Với tốc độ phát triển dân số và lao động nh hiện nay hàng năm chúng ta
phải tạo ra hơn 1 triệu chỗ làm việc mới cho số ngời bớc vào độ tuổi lao động,
1,7 triệu ngời cha có việc làm, hàng chục cán bộ, bộ đội phục viên, xuất ngũ,
học sinh
Những số liệu dới đây sự giúp ta hiểu rõ hơn:
Nhịp độ tăng bình quân hàng năm.
1987-1991 1992-1996 1997-2001
Tốc độ tăng dân số (%) 2,15 2,1 1,8
Tốc độ tăng nguồn LĐ (%) 3,05 2,75 2,55
Về số lợng tuyệt đối 1985 1991 1996 2001
Tổng dân số vào tuổi LĐ 30,3 35,6 16,7 46,1
(Triệu ngời)%so với dân số 19,2 50,2 53,3 55
Mức tăng bình quân (ngàn ngời) 900 1060 1023 1090
Số thanh niên vào tuổi lao động và số lao động tăng thêm trong 5 năm
1992 - 1996 và 1992 - 2005.
5 năm 1992-1996 15 năm 1992 - 2005
Số TN
vào
Số LĐ tăng thêm Số TN vào Số LĐ tăng thêm
tuổi LD Số l-
ợng
Nhịp độ
tăng
BQ
tuổi LĐ Số l-
ợng
Nhịp độ
tăng BQ
7
Cả nớc
7562 5150 2,75 23550 15700 2,45
Miền núi và
Trung Du Bắc
Bộ
1197 720 2,55 3800 2460 2,55
Đồng Bằng
Sông Hồng
1480 960 2,45 4730 3000 2,30
Khu 4 cũ duyên
hải Trung Bộ
870 580 3,00 2600 1760 2,70
Đông nam bộ
1915 1510 3,35 5762 5762 2,70
Tây nguyên
240 160 2,35 850 420 2,95
Theo thống kê 1996 dân số nớc ta khoảng 74 triệu ngời, số ngời trong
độ tuổi lao động là 38 triệu chiếm 53% dân số, tốc độ tăng dân số là 2,2%,
mỗi năm có khoảng 0,9-1 triệu ngời đợc tiếp nhận và giải quyết việc làm.
Theo tính toán của tổ chức lao động quốc tế (ILO) với tốc độ tăng
nguồn lao động trên 3% nh hiện nay ở Việt nam thì dù cho hệ số co dãn về
việc làm có thể tăng từ mức 0,25 lên 0,33, trong vài năm tới cũng cần có mức
tăng GDP trên 10%/ năm mới có thể ổn định đợc tình hình việc làm ở mức
hiện tại. Vì vậy, dự báo sau năm 2001 nớc ta vẫn sẽ trong tình trạnh d thừa lao
động. Sự lệch pha giữa cung và cầu về lao động là một hiện tợng đáng chú ý
trong quan hệ cung cầu lao động ở nớc ta hiện nay. Trong khi nguồn cung về
lao động của ta chủ yếu là lao động phổ thông, lao động nhàn rỗi trong nông
nghiệp, bộ đội xuất ngũ, công nhân giảm biến chế thì cần về lao động lại
đang đòi hỏi chủ yếu lao động lành nghề, lao động có trình độ, chuyên môn
kỹ thuật cao, các nhà quản lý am hiểu cơ chế thị trờng Chính sự khác biệt
này làm cho quan hệ cung cầu về lao động vốn đã mất cân đối lại càng gay gắt
hơn trớc yêu cầu công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc.
Trong toàn bộ nền kinh tế, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo hiện nay còn
rất thấp, khoảng 4 triệu ngời, chỉ chiếm 10,5% lực lợng lao động. Điều này
8
cho thấy lực lợng lao động hiện nay cha có thể đáp ứng nhu cầu phát triển
kinh tế xã hội trong giai đoạn này. Trong số lao động đã qua đào tạo cơ cấu
trình độ và ngành nghề còn nhiều bất cập trớc yêu cầu của quá trình công
nghiệp hoá hiện đại hoá Số ngời có trình độ trên đại học chỉ chiếm khoảng
1,2% trong tổng số ngời có trình độ đại học. Về cơ cấu ngành nghề, lao động
đã qua đào tạo đợc tập trung chủ yếu ở các cơ quan nghiên cứu, các đơn vị
hành chính sự nghiệp và ngành giáo dục, lĩnh vực sản xuất vật chất có tỷ lệ lao
động đã qua đào tạo còn thấp, đặc biệt trong nông nghiệp, ngành sản suất lớn
nhất cũng chỉ 9,15% lao động đợc đào tạo. Có vùng nh Tây Nguyên chỉ có
3,51% nhiều lĩnh vực rất thiếu những cán bộ giỏi, cán bộ quản lý, cán bộ am
hiểm công nghệ cao Điều đó đã đẫn đến một thực trạng hiện nay là: Trong
khi có hàng triệu ngời không tìm đợc việc làm, thì ở một số ngành nghề và rất
nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh thiếu lao động kỹ thuật, lao động có nghề
nghiệp và trình độ phù hợp với yêu cầu của công nghệ sản xuất.
2/ Thực trạng, nguyên nhân, giải pháp.
2.1: Thực trạng thất nhiệp ở Việt Nam
Việt nam là một trong những nớc kinh tế đang phát triển, quy mô dân
số và mật độ dân c tơng đối lớn so với các nớc trên thế giới và tốc độ phát
triển nhanh, trong lúc đó việc mở rộng và phát triển kinh tế, giải quyết việc
làm gặp nhiều hạn chế, nh thiếu vốn sản xuất, lao động phân bổ cha hợp lý, tài
nguyên khác cha đợc khai thác hợp lý Càng làm cho chênh lệch giữa cung và
cầu về lao động rất lớn, gây ra sức ép về vấn đề giải quyết việc làm trong toàn
quốc.
Tính bình quân từ 1976 - 1980 mỗi năm tăng 75 - 80 vạn lao động từ
1981 - 1985 mỗi năm 60-90 vạn lao động và từ năm 1986 - 1991 mỗi năm là
1,06 triệu lao động. Từ năm 1996 đến năm 2001 tăng 1,2 triệu lao động. Bảng
9
dới đây cho ta thấy mối quan hệ giữa sự gia tăng dân số và nguồn lao động.
Do điều kiện kinh tế xã hội điều kiện tự nhiên tài nguyên và trình độ phát triển
kinh tế khác nhau giữa các vùng đất nớc, nguồn lao động ở các vùng đó có
mức tăng và tỉ lệ khác nhau.
Bảng Mối quan hệ dân số và nguồn lao động :
(Đơn vị tính : triệu ngời )
Năm Dân số
Số ngời trong độ
tuổi lao động
% trong dân số
Tốc độ tăng
nguồn lao động
1978 49 21,1 45 3,5
1980 54 25,5 47 3,8
1985 60 30 50 3,2
1991 67 35,4 52,8 2,9
1996 71 40,1 54,2 2,3
2001 81 45,1 55,6 2,2
Nguồn : Thông tin thị trờng lao động. Tập tham luận trung tâm thông
tin khoa học và lao động xã hội.
Quan hệ cung - cầu trên thị trờng lao động ngày càng căng thẳng, thất
nghiệp và nhu cầu việc làm đang trở thành sức ép nặng nề cho nền kinh tế.
Số ngời thất nghiệp là số chênh lệch giữa toàn bộ lực lợng lao động và
số ngời có việc làm. Tỉ lệ thất nghiệp đợc tính bằng tỉ số giữa ngời thất nghiệp
với lực lợng lao động. Thất nghiệp ở Việt Nam mang những nét đặc trng riêng.
Khi nền kinh tế chuyển sang nền kinh tế thị trờng, khởi điểm từ năm 1986 đến
nay, tỉ lệ ngời thất nghiệp tăng lên. Theo số liệu bảng tổng điều tra dân số năm
1989 thì ngời lao động ở lứa tuổi 16- 19 chiếm 48,3%, lứa tuổi từ 16-24 tuổi
chiếm 71,2%. Năm 1995, số ngời thất nghiệp toàn phần trong độ tuổi cả nớc
đã lên tới con số 2,6 triệu và năm 1996 là 2,5 triệu ngời. Tỉ lệ ngời thất nghiệp
10
hữu hình ở các đô thị chiếm từ 9 - 12% nguồn nhân lực trong đó 85%ở lứa
tuổi thanh niên và đại bộ phận cha có nghề. Đây là những tỉ lệ vợt quá giới
hạn để đảm bảo an toàn xã hội.
Từ 1991 đến nay, nớc ta đạt mức tăng trởng kinh tế khá, tổng sản phẩm
quốc nội (GDP) thời kỳ 1992 - 1996 tăng bình quân 7,9%/năm, lạm phát đợc
ngăn chặn lại, duy trì ở mức 1 con số, năm 1997 lạm phát là 4,5%/năm và năm
1998 là 3,6%/năm. Sức mua của đồng tiền đã đợc tăng lên, giá cả ổn định.
Từ năm 1998 là năm tình trạng thất nghiệp ở các thành phố tăng mạnh
hơn so với các vùng lãnh thổ.
11
Bảng: Tỉ lệ thất nghiệp của dân số trong độ tuổi lao động, hoạt động
kinh tế ở thành phố và các khu vực lãnh thổ.
( đơn vị: % )
Năm
Tỉ lệ TN
1995 1997 1998
Cả nớc 6.08 5,88 6,01
Hà Nội 7,62 7,71 8,56
Hải Phòng 7,87 8,11 8,09
Đà Nẵng 5,81 5,53 5,42
TPHCM 6,39 5,68 6,13
Miền núi trung du Bắc Bộ 6,85 6,42 6,34
Đồng bằng Sông Hồng 7,46 7,57 7,56
Bắc Trung Bộ 6,60 6,96 6,69
Duyên hải miền Trung 4,97 5,57 5,42
Tây Nguyên 2,79 4,24 4,99
Đông Nam Bộ 6,35 5,43 5,81
Nguồn: Thời báo kinh tế Việt nam. Kinh tế Việt nam và thế giới 97 - 98
trang 23.
Số ngời thất nghiệp ở các đô thị chiếm tỷ lệ cao hơn thất nghiệp ở nông
thôn - Năm 1989 tỷ lệ thất nghiệp ở thành phố là 13,2% và nông thôn là 4%
thì tới năm 1996 đã có sự thay đổi: ở thành phố con số này là 8% và ở nông
thôn là 4,8%. Trong mấy năm qua, tỷ lệ thất nghiệp cao ở lứa tuổi thanh niên
(từ 15 đến 30 tuổi), chiếm 85% tổng số ngời thất nghiệp và tăng dần.
12
Năm 1989 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 1,2 triệu ngời.
Năm 1991 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 1,4 triệu ngời.
Năm 1993 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 2 triệu ngời.
Năm 1994 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 2,3 triệu ngời.
Năm 1995 số ngời thất nghiệp ở lứa tuổi này là 2,21 triệu ngời.
Lao động thất nghiệp cao ở nhóm ngời có trình độ văn hoá thấp, trong
nhóm ngời cha tốt nghiệp phổ thông cơ sở. Lao động thất nghiệp chiếm
6,12%; số tốt nghiệp phổ thông cơ sở thất nghiệp chiếm 4,93%; tốt nghiệp phổ
thông trung học chiếm 11,27%; tốt nghiệp trung học chuyên nghiệp chiếm
2,53% và tốt nghiệp cao đẳng, đại học chiếm 2,25%.
Nh vậy, trình độ văn hoá của ngời lao động càng cao thì khả năng tìm
kiếm việc làm càng cao.
Là nớc nông nghiệp đang phát triển, nớc ta gần 80% lực lợng lao động
tập trung ở nông nghiệp. Thất nghiệp mang tính thời vụ, bán thất nghiệp là
phổ biến. Thiếu việc làm ở nông thôn do nguồn lao động ngày một tăng nhanh
trong lúc đó diện tích canh tác chỉ có hạn làm cho tỷ lệ diện tích theo đầu ngời
càng giảm. Năng suất lao động hiện còn thấp. Tình trạnh thiếu việc làm đầy
đủ còn phổ biến. Quỹ thời gian làm việc trong năm mới sử dụng đợc hơn 2/3
năm 1998, tỷ lệ thời gian là đợc sử dụng ở khu vực nông thôn nói chung đã đ-
ợc nâng cao hơn sơ với năm 1997. Tính chung cả nớc, tỷ lệ này đã tăng từ
72,1% đến 72,9%. Năm 1998, số ngời hoạt động kinh tế thờng xuyên thiếu
việc làm ở nông thôn đã giảm từ 27,65% của năm 1997 xuống còn 25,47%
(26,24%).
13
* Bảng: Mức tăng nguồn lao động nông nghiệp so với khối lợng công
việc gieo trồng qua các năm (đơn vị tính: nghìn ngời, nghìn ha %).
1985 1986 1987 1988
1. Ngời lao động nông nghiệp 18.808 19.787.8 20.246.4 20.890.7
- Tỷ lệ tăng hàng năm % 5,3 2,3 3,2
2. Diện tích gieo trồng 8.556.8 8.606.1 8.641.1 8.883.5
- Tỷ lệ tăng hàng năm % 0,6 0,4 2,8
Nguồn: PTS Nguyễn Quang Hiển: Thị trờng lao động: Thực trạng và
giải pháp. Nhà xuất bản thống kê, Hà nội 1991.
Theo tính toán của bộ lao động - Thơng binh xã hội, thời gian thiếu việc
làm của lao động nông thôn cả nớc trong một năm, nếu quy ra lao động lên tới
6- 7 triệu ngời không có việc làm. Đây là sự lãng phí về nguồn lực rất lớn ảnh
hởng tới nhiều mặt của đời sồng kinh tế - xã hội. Mặt khác năng suất lao động
ở các ngành nghề ở nớc ta thấp, số việc làm có hiệu quả thấp là chủ yếu, tính
bình quân năm 1993, một lao động công nghiệp làm ra 6.943.760 đồng GDP
và một lao động nông nghiệp làm ra 1.571.300 đồng GDP.
Năng suất lao động ở nớc ta quá thấp còn thể hiện ở tỷ trọng của lao
động trong nông nghiệp còn quá cao.
* Bảng: Lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân, đến
1/7/1994 (nghìn ngời).
Tổng số Công Xây Nông Lâm Thơng Ngành
14
Quản lý bệnh nhân.doc
xẽ bò lỗi, nhưng với cơ sở dữ liệu msdb thì khac. Msdb chính là SQL Agent lưu trữ
tất cả các tác vụ xảy ra trong SQL Server.
- Cơ sở dữ liệu Tempdb: Là một trong những cơ sở dữ liệu chính trong
SQL Server. Cơ sở dữ liệu này cho phép người dùng tạo những ứng dụng tham
khảo hay thực tập trước khi bạn bắt đầu với cơ sở dữ liệu thực. Ngoài ra chúng
còn giúp thực hiện những thao tác về cơ sở dữ liệu mỗi khi SQL Server khởi động.
- Cơ sở dữ liệu pubs: Chứa hầu hết nội dung về hướng dẫn, trợ giúp và
sách tham khảo về SQL Server.
- Cơ sở dữ liệu Northwind: Cũng giống như cơ sở dữ liệu pubs, đây là cơ
sở dữ liệu mẫu cho người dùng tham khảo, hoặc các lập trình viên Visual Basic
hay Access dùng để truy cập dữ liệu SQL Server. Cơ sở dữ liệu này được cài đặt
như một phần của SQL Server, nếu cần dùng cấu trúc của hai cơ sở dữ liệu này
bạn có thể sử dụng hai file kòch bản script mang tên inspub.sql, và insnwnd.sql.
- Tập tin chuyển tác log: Tập tin chứa đựng những hoạt động, hay cả
những chuyển tác của cơ sở dữ liệu theo thời gian. Thông thường khi cần tìm hiểu
sự cố xảy ra với cơ sở dữ liệu, người dùng chỉ cần tham khảo tập tin log xẽ biết
được nguyên nhân.
I.2.3. Giới thiệu về đối tượng của cơ sở dữ liệu
- Bảng-Table
Trong cơ sở dữ liệu, bản (table) là phần chính của chúng. Do bảng là đối
tượng lưu trữ dữ liệu thực, khi cần giao tiếp với cơ sở dữ liệu khác bảng là đối
tượng căn bản nhất trong bất kỳ loại cơ sở dữ liệu nào, chúng được coi như một
miền dữ liệu.
Mỗi bảng được đònh nghóa nhiều trường, mỗi trường (field còn gọi là column
name) ứng với mỗi loại kiểu dữ liệu. Dữ liệu nhập vào có thể chấp nhận hặc từ
chối tuỳ thuộc vào nguyên tắc ràng buộc dữ liệu hoặc loại dữ liệu tương thích do
hệ thống hay người dùng đònh nghóa.
Khi đònh nghóa bảng cơ sở dữ liệu bạn cần quan tâm đến các yếu tố sau:
+ Key: Trường đó có khoá hay không (primary Key)
+ ID: Trường có thuộc tính Indentity hay không
+ Column name: Tên của trường (cột)
+ Data type: Loại dữ liệu cho trường tương ứng.
+ Size: Kích thước trường dữ liệu
+ Allow null: Cho phép giá trò rỗng lưu trong trường hay không
+ Default: Giá trò mặc nhiên cho trường
+ Identity: Nếu bạn sử dụng một trường có giá trò tự động như autonumber
trong acces, trường nay Not Null và Identity: Yes(On)
+ Identity Seed: Nếu trường (cột) này là Identity, cần số bắt đầu là 1 hoặc
2, …
+ Identity Increament: Số nhảy cho mỗi lần tăng
- Chỉ mục – Indexs
Đối tượng chỉ mục (Indexs) chỉ tồn tại trong bảng hay khung nhìn (View).
Chỉ mục có ảnh hưởng đến tốc độ truy cập số liệu, nhất là khi cần tìm kiếm thông
tin trên bảng. Chỉ mục giúp tăng tốc cho việc tìm kiếm.
+ Clustered: Ứng với loại chỉ mục này một bảng chỉ có một chỉ mục, và số
liệu được sắp xếp theo trang
+ Non-Clustered: Ứng với loại chỉ mục này có một bảng có thể có nhiều
chỉ mục và số liệu được săp xếp theo trường dữ liệu mà bạn trỏ đến
- Bẫy lỗi-Triggers
Là đối tượng chỉ tồn tại trong bảng, cụ thể là một đoạn mã và tự đông thực
hiện khi một hành động nào đó xảy ra đối với dữ liệu trong bảng như Insert,
Update, Delete. Trigger có thể bẫy rất nhiều tình huống như copy dữ liệu, xoá dữ
liệu, cập nhật dữ liệu, kiểm tra dữ liệu theo một tiêu chuẩn nào đó.
- Ràng buộc- Constraints
Constraints là một đối tượng, nó là một phần nhỏ trong bảng, chúng ràng
buộc dữ liệu trong bảng hoặc các bảng khác phải tuân theo một quy tắc nào đó.
- Diagram-Lược đồ quan hệ
Khi xây dựng cơ sở dữ liệu cho ứng dung hay thương mại điện tử, thường
đều phải dựa trên trình phân tích thiết kế hệ thống. Sau những bước phân tích và
thiết kế, bạn sẽ thiết lập quan hệ dữ liệu giữa các thực thể ERD(Entity
relationship diagram)
- Khung nhìn-View
View là khung nhìn (hay bảng ảo) của bảng. Cũng giống như bảng nhưng
View không thể chứa dữ liệu, bản thân view có thể tạo thêm trường mới dựa vào
những phép toán biểu thức của SQL Server. View còn có thể kết nối nhiều bảng
lại với nhau theo quan hệ nhất đònh cùng với những tiêu chuẩn, nhằm tạo ra một
bảng dữ liệu với yêu cầu người dùng.
- Thủ tục nội-Stored Procedure
Stored Procedure còn gọi là Spocs, tiếp tục phát triển như một phần SQL
trên cơ sở dữ liệu. Stored Procedure cho phép khai báo biến, nhận tham số cũng
như thực thi các phát biểu có điều kiện. Stored Procdure có các ưu điểm lớn sau:
+ Kế thừa tất cả các phát biểu của SQL, và là một đối tượng xử lí số liệu
hiệu quả nhất khi dùng SQL Server.
+ Tiết kiệm thời gian thực thi trên dữ liệu.
+ Có thể goi Stored procedure theo cách gọi thủ tục hay hàm trong ngôn
ngữ lập trình truyền thốn, đồng thời sử dụng lại khi có yêu cầu.
- Sử dụng kiểu dữ liệu Cursor (Cursor typy)
Khi dùng cơ sở dữ liệu SQL Server, nếu có nhu cầu tính toán trên bảng số
liệu, chuyển tác thực hiện trên từng mẩu tin, ta nên nghó đến kiểu dữ liệu mang
tên Cursor.
I.2.3. Kiểu dữ liệu-Data type
Bất kỳ trường nào trong bảng (Table) của cơ sở dữ liệu đều phải co kiểu dữ
liệu. Một số kiểu dữ liệu SQL Server cho phép đònh nghóa chiều dài của kiểu trong
khi một số kiểu khác thì không
Cũng như những ngôn ngữ lập trình khác SQL Server cung cấp đầy đủ kiểu
dữ liệu cần thiết, như: kiểu số nguyên (Binary, Int, TinyInt, …), kiểu số thực
(Float), kiểu tiền tệ (Money, SmallMoaney,…) kiểu chuỗi (char, nChar, VarChar,
Text,…), và nhiều kiểu dư liệu khác.
Ngoài ra SQL Server còn cho phép chuyển đổi qua lại giữa các kiểu dữ
liệu, tuy nhiên điều này cũng có một số hạn chế đối với một số kiểu dữ liệu. Ví
dụ: kiểu binary không thể nhận chuyển đổi sự chuyển đổi từ dữ liệu kiểu float hay
real…
I.2.4. Các phát biểu cơ bản của T-SQL
- Cú pháp tổng quát của lệnh Select
SELECT <danh sách các cột>
FROM <danh sách bảng>
[WHERE <các điều kiện ràng buộc>]
[GROUP BY <tên cột hay biểu thức sử dụng cột trong SELECT>]
[HAVING <điều kiện bắt buộc dựa trên GROUP by>]
[ORDER BY <danh sách cột>]
Trong đó tất cả những phát biểu nằm trong cặp dấu [] thì có thể có hoặc có
thể không có.
Ví dụ:
+ Để lấy tất cả các bệnh nhân trong bảng tblBenhNhan ta dùng câu truy
vấn sau:
SELECT *
FROM tblBenhNhan
Trong câu lệnh này thiếu vắng tất cả các phát biểu sau FROM trên
+ Để chọn ra tất cả các bệnh nhân trong bảng tblBenhNhan với Tên bệnh
nhân là Nguyễn Văn A ta làm như sau.
SELECT *
FROM tblBenhNhan
WHERE tblBenhNhan.TenBenhNhan=’Ngyuên Van A’
Vậy câu lệnh SELECT dùng để chỉ ra trường (cột) dữ liệu cần lấy, FROM
để chỉ ra nơi chứa dữ liệu (hay bảng cần truy vấn), WHERE chỉ ra điều kiện lấy dữ
liệu.
ORDER BY dùng để hiển thò kết quả truy vấn theo tiêu chuẩn của người
dùng. Nếu thiếu tham số này thì việc sắp xếp xẽ theo thứ tự ALPHABET.
Ngoài những câu lệnh truy vấn trên trong SQL Server còn cung cấp một số
hàm cũng như những biểu thức tính toán …
- Để thêm dữ liệu vào bảng (Table) ta dùng câu lệnh truy vấn sau:
INSERT INTO <Tên Bảng> (danh sách cột)
VALUES (danh sách giá trò)
Ví dụ:
Để chèn dữ liệu vào bảng tblTinh ta có câu lệnh truy vấn sau:
INSERT INTO tblTinh (MaTinh, TenTinh)
VALUES(‘001’, ‘Khánh Hoa’ø)
- Để sửa dữ liệu trong một bảng đã có sẵn ta sử dụng câu lệnh truy vấn
UPDATE cú pháp như sau:
UPDATE FROM <Tên bảng>
SET <tên cột>=<giá trò>
WHERE <Điều kiện>
Ví dụ: ta muốn thay đổi tên tỉnh có mã số (‘001’) thành Đà Lạt ta làm như
sau:
UPDATE FROM tblTinh
SET tblTinh.TenTinh=’Đà Lạt’
WHERE tblTinh.MaTinh=’001’
- Để xoá dữ liệu trong một bảng ta dùng câu lẹnh truy vấn DELETE cú
pháp như sau:
DELETE FROM <Tên bảng>
WHERE <điều kiện>
Ví dụ: Để xóa tỉnh có tên tỉnh là Khánh Hoà ta làm như sau
DELETE FROM tblTinh
WHERE tblTinh.TenTinh=’Khánh Hoà’
Hoặc có mã tỉnh =001
DELETE FROM tblTinh
WHERE tblTinh.MaTinh=’001’
Ngoài ra trong SQL Server có những phát biểu cho phép kết nối nhiều bản
với nhau (JOIN, INNER JOIN, LEFT JOIN, RIGHT JOIN, FULL JOIN, CROSS
JOIN).
Ví dụ: để lấy đòa chỉ của bệnh nhân ta cần xác đònh xã, huyện, tỉnh. Vậy để
lấy về đòa chỉ của bệnh nhân có rất nhiều cách song cách nào là nhanh nhất dỡ
phải viết lệnh nhiều mà hiệu quả lại cao. Việc này được thực hiện nhờ tạo một
View kết nối table tblTinh, tblHuyen, tblXa câu truy vấn như sau:
CREATE VIEW dbo.vwDiaChi
AS
SELECT dbo.tblTINH.TenTinh,dbo.tblHUYEN.TenHuyen,
dbo.tblXA.TenXa, dbo.tblXA.Maxa
FROM dbo.tblHUYEN INNER JOIN
dbo.tblTINH ON dbo.tblHUYEN.MaTinh = dbo.tblTINH.MaTinh
INNER JOIN
dbo.tblXA ON dbo.tblHUYEN.MaHuyen = dbo.tblXA.MaHuyen
Khí đã có view đòa chỉ rồi ta chỉ cần gọi câu truy vấn sau là xẽ có thông tin
cần thiết về đòa chỉ bệnh nhân.
SELECT TenTinh,TenHuyen,TenXa
FROM vwDiaChi
WHERE MaXa= @MaXa @MaXa là một biến được đưa vào để chọn ra
xã cần tìm.
view trên ta kết nối ba table bằng lệnh INNER JOIN để lấy ra các trường
tên tinh, tên huyên, tên xã, và mã xã.
I.2.5. Khái niệm về đối tượng trong SQL và cách tạo các đối tượng trong SQL
Server.
1. Tạo cơ sở dữ liệu – CREATE DATABASE
Để tạo cơ sở dữ liệu trong SQL Server ta dùng cú pháp sau
CREATE DATABASE <Database_name>
[ON [PRIMARY] (
[Name=<’Logical file name’>,]
FileName=<’FileName’>
[,SIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
[,MAXSIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
FILEGROWTH=<NO ò Kylobyte|Percentage>]
)]
(LOG ON
(
Name=<’Logical file name’>]
FileName=<’File Name’>
[,SIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
[,MAXSIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
FILEGROWTH=<NO ò Kylobyte|Percentage>]
)]
[COLLATE <Collation>]
[For Load|For ttch]
Trong đó:
- ON: Đònh nghóa nơi chứa dữ liệu và không gian chứa tập tin log
- NAME: Đònh nghóa tên cơ sở dữ liệu
- FILENAME: Tên tập tin cơ sở dữ liệu trên đóa cứn, Lưu ý khi tạo cơ sở
dữ liệu ta đặt tập tin ở vò trí nào thì không thể di chuyển một cách thủ
công được.
- SIZE: Cho biết dụng lượng cơ sở dữ liệu khi tạo chúng. Thông thường là
1MB
- MAXSIZE: Dung lượng lớn nhất, khi dung lượng cơ sở dữ liệu tăng đến
mức Maxsize thì dừng lại.
- FILEGROWTH: Dung lượng khởi tạo cùng dung lượng tối đa trong quá
trình thêm dữ liệu vào cơ sở dữ liệu.
- LOG ON: Cho phép quản lí chuyển tác xảy ra trong quá trình sử dụng cơ
sở dữ liệu của SQL Server. Thông thường chúng chiếm khoảng 25%
dung lượng tập tin dữ liệu.
Việc tạo một cơ sở dữ liệu bằng mã lệnh không phải là khó, song SQL
Server cho phép tạo cơ sở dữ liệu băng giao diện đồ hoạ. Để tạo cơ sở dữ liệu ta
dùng trình SQL Server Enterprise Manager. màn hình tạo cơ sở dữ liệu bằng
Enterprise Manager như sau:
Sau khi chúng ta Click vào New Database thì màn hinh tạo cơ sở dữ liệu
hiện ra khi đó ta chỉ việc nhập đầy đủ các thông tin yêu cầu như: đường dẫn nơi để
tập tin cơ sở dữ liệu, dung lượng tập tin,…
2. Tạo bảng – CREATE TABLE
tạo bảng trong cơ sở dữ liệu cũng giống như tạo các đối tượng khác trong
SQL Server. Cú pháp đầy đủ để tạo bảng như sau:
CREATE TABLE [Dataabase_name.[owner].table_name
(<column name><data type>
[[DEFAULT<constant expression>]
[[IDENTITY (seed, increament) [NOT FỎ REPLICATION]]]]
[ROWGUIDCOL]
[NULL|NOT NULL]
[<column constraint>]
[Column_name as computed_columns_expression
………
)
ON{<filegroup>|DEFAULT]
- Tên cột – Column Name: Tên cột cũng giống như tên bảng và tên cơ sở
dữ liệu không có khoảng trăng, không bắt đầu bằng chữ số và các ký tự
đặc biệt…, tuy nhiên nên đặt tên ngắn gọn gợi nhớ
- Kiểu dữ liệu – Data type: Khi xây dựng cơ sở dữ liệu tất cả các trường
trong bảng cần phải có kiểu dữ liệu cụ thể. Vấn đề quan trọng là chọn
kiểu dữ liệu nào cho phù hợp với dữ liệu mà người dùng xẽ nhập vào,
- Giá trò mặc nhiên – Default: Gán giá trò mặc nhiên cho các cột khi
không có dữ liệu.
- IDENTITY: Đây là giá trò cực kỳ quan trọng trong SQL Server. Khi
chúng ta muốn một cột có giá trò tự động tăng. Ta nên đònh nghóa như
Identity.
- NULL/NOT NULL: là trạng thái của một cột có cho phép nhập giá trò
null hay không.
- Ràng buộc – Column constrain: Kiểm tra dữ liệu khi dữ liệu mới được
đưa vào cột hoặc dữ liệu bò thay đổi.
- Ràng buộc bảng dữ liệu – TABLE CONSTRAINTS: Ràng buộc bảng
cũng giống như ràng buộc cột trong bảng, là kiểm soát dữ liệu nhập vào
bảng theo một quy luật đònh sẵn.
Song cũng có thể tạo bảng bằng giao diện dồ hoạ như với cơ sở dữ liệu.
Trong khi xây dựng bảng cần chú ý đến các trường khoá.
3.Tạo view
View là bảng ảo và cũng như với bảng view cũng có thể tạo được bằng mã
lệnh cung như giao diện đồ hoạ.
View cho phép kết nối nhiều bảng với nhau để hiển thò thông tin.
4. Thủ tục được lưu và hàm (Stored Procedure hay sp, Function)
a. Thủ tục được lưu (Stored Procedure)
Stored Procedure là một phần cực kỳ quan trọng trong cơ sở dữ liệu SQL
Server. Nếu biết SQL Server mà không biết Stored Procedure là một thiếu sót rất
lớn. Cú pháp để tạo một Stored Procedure như sau:
CREATE PROCEDURE | PRO<Procedure name>
[<Parameters name><data type>[VARYING]
[=<default value>][OUT PUT][,
[<Parameters name><data type>[VARYING]
[=<default value>][OUT PUT][,
………………………
………………………
[WITH
RECOMPILE | ENCRIPTION | RECOMPILE, ENCRIPTION]
[FOR REPLICATION]
AS
<code>
GO
Đó là cú pháp đầy đủ để tạo một Stored Procedure song ta có thể tạo Stored
Procedure rất đơn giản bằng giao diện đồ hoạ (Enterprise Manager) của SQL
Server
Ví dụ tạo một Stored Procedure đơn giản:
USE BENHNHAN
GO
Create proc Sp_NhapXa
@MaXa nchar(9),
@TenXa char(30),
@MaHuyen nchar(6)
AS
Insert Into tblXa
(
MaXa, TenXa,MaHuyen
)
Values
(
@MaXa,@TenXa,@MaHuyen
)
GO
trên ta tạo một Stored Procedure dùng để nhập một xã mới vào bảng Xã
(tblXa). Khi đã có Stored Procedure này rồi ta chỉ cần gọi tên hàm và tham số
kèm theo mỗi khi nhập một xã mới vào table xã.
b.Tạo hàm (Function)
Tương tự như Stored Procedure hàm cũng có thể tạo bằng giao diện dồ hoạ
cũng như mã lệnh song giá trò trả về của hàm đa dạng hơn chúng có thể trả về là
một bảng.
Ví dụ: Tạo hàm tìm kiếm bênh nhân theo tỉnh, hàm này trả về một bảng
chứa thông tin về bệnh nhân trong tỉnh.
CREATE FUNCTION udf_TimBenhNhanTheoTinh
(@TenTinh Char(30))
RETURNS Table
AS
Return
Select *
From tblBenhNhan
Where tblBenhNhan.MaXa in thuoc xa
(Select MaXa
From tblXa
Where tblXa.MaHuyen in thuoc huyen
(Select MaHuyen
From tblHuyen Where tblHuyen.MaTinh in thuoc tinh
( Select MaTinh
From tblTinh
Where tblTinh.TenTinh=@TenTinh)))
I.3. TỔNG QUAN VỀ VISUAL BASIC VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU TRONG VISUAL
BASIC
Visual Basic Chứa một số phương tiện giúp cho việc áp dụng kỹ thuật
hướng đối tượng trong việc truy cập dữ liệu. Trong Visual Basic có rất nhiều
phương pháp truy cập dữ liệu như: ADO, ADODB, DAO,… nói chung các đối tượng
này có những thuộc thuộc tính tương đối giống nhau. Trong báo cáo này chúng tôi
chủ yếu đi sâu vào đối tượng ADO đây cũng là công cụ được dùng trong chương
trình.
I.3.1. ADO là gì ?
ADO (ActiveX Data Object hay đối tượng dữ liệu ActiveX). Ta có thể hình
dung rằng ADO là một mô hình làm giảm kích thước của mô hình RDO (Đối tượng
dữ liệu từ xa). Mô hình đối tượng dữ liệu ActiveX rất gọn. Nó được thiết kế để cho
phép lập trình viên lấy được một tập các Record từ nguồn dữ liệu một cách nhanh
nhất nếu có thể. Tốc độ và tính đơn giản là một trong các mục tiêu cốt lõi của
ADO, mô hình này được thiết kế để cho phép tạo ra một đối tượng Recordset mà
không cần phải di chuyển qua các đối tượng trung gian khác trong quá trình lập
trình. Thực tế chỉ có ba đối tượng cốt lõi trong mô hình:
- Connection: Đại diện kết nối thực sự
- Command: Được sử dụng để thực thi các query dựa vào kết nối dữ liệu.
- Recordset: Đại diện cho một tập các Record được chọn query thông qua
đối tượng Command.
Đối tượng Connection chứa một tập các đối tượng con gọi là các đối tượng
Errors đối tượng này giữ lại bất kỳ một thông tin lỗi nào có liên quan đến kết nối.
Đối tương Command có một tập các đối tượng con là Paramenters để giữ bất cứ
tham số nào có thể thay thế cho query. Recordset cũng có một tập các đối tượng
con Properties để lưu các thông tin chi tiết về đối tượng.
I.3.2. Các thuộc tính đặc biệt của ADO
Mô hình ADO có một số thuộc tính mà các mô hinh cơ sở dữ liệu khác như
DAO và RDO không có. Các thuộc tính này điều khiển cách thức tạo ra dataset và
quyền hạn truy cập trong một kết nối dữ liệu. Có bảy thuộc tính như sau:
- Connection string (Chuỗi kết nối)
- Command Text (Văn bản câu lệnh)
- Command Type (Kiểu câu lệnh)
- Cursor location (Đònh vò con trỏ)
- Cursor Type (Kiểu con trỏ)
- Look type (kiểu con trỏ)
- Mode type (Kiểu chế độ làm việc)
Ví dụ: Để tạo kết nối đến cơ sở dữ liệu SQL Server vơi tên cơ sở dữ liệu là:
BENHNHAN ta làm như sau:
Public Sub OpenConnection()
' Tạo kết nối đến nguồn dữ liệu
Set cn = New ADODB.Connection
cn.Provider = "SQLOLEDB.1;"
Connection
Command
Parameter
Recorset
Fields
Error
Sơ đồ mô hình ActiveX Data Object
tất cả các tác vụ xảy ra trong SQL Server.
- Cơ sở dữ liệu Tempdb: Là một trong những cơ sở dữ liệu chính trong
SQL Server. Cơ sở dữ liệu này cho phép người dùng tạo những ứng dụng tham
khảo hay thực tập trước khi bạn bắt đầu với cơ sở dữ liệu thực. Ngoài ra chúng
còn giúp thực hiện những thao tác về cơ sở dữ liệu mỗi khi SQL Server khởi động.
- Cơ sở dữ liệu pubs: Chứa hầu hết nội dung về hướng dẫn, trợ giúp và
sách tham khảo về SQL Server.
- Cơ sở dữ liệu Northwind: Cũng giống như cơ sở dữ liệu pubs, đây là cơ
sở dữ liệu mẫu cho người dùng tham khảo, hoặc các lập trình viên Visual Basic
hay Access dùng để truy cập dữ liệu SQL Server. Cơ sở dữ liệu này được cài đặt
như một phần của SQL Server, nếu cần dùng cấu trúc của hai cơ sở dữ liệu này
bạn có thể sử dụng hai file kòch bản script mang tên inspub.sql, và insnwnd.sql.
- Tập tin chuyển tác log: Tập tin chứa đựng những hoạt động, hay cả
những chuyển tác của cơ sở dữ liệu theo thời gian. Thông thường khi cần tìm hiểu
sự cố xảy ra với cơ sở dữ liệu, người dùng chỉ cần tham khảo tập tin log xẽ biết
được nguyên nhân.
I.2.3. Giới thiệu về đối tượng của cơ sở dữ liệu
- Bảng-Table
Trong cơ sở dữ liệu, bản (table) là phần chính của chúng. Do bảng là đối
tượng lưu trữ dữ liệu thực, khi cần giao tiếp với cơ sở dữ liệu khác bảng là đối
tượng căn bản nhất trong bất kỳ loại cơ sở dữ liệu nào, chúng được coi như một
miền dữ liệu.
Mỗi bảng được đònh nghóa nhiều trường, mỗi trường (field còn gọi là column
name) ứng với mỗi loại kiểu dữ liệu. Dữ liệu nhập vào có thể chấp nhận hặc từ
chối tuỳ thuộc vào nguyên tắc ràng buộc dữ liệu hoặc loại dữ liệu tương thích do
hệ thống hay người dùng đònh nghóa.
Khi đònh nghóa bảng cơ sở dữ liệu bạn cần quan tâm đến các yếu tố sau:
+ Key: Trường đó có khoá hay không (primary Key)
+ ID: Trường có thuộc tính Indentity hay không
+ Column name: Tên của trường (cột)
+ Data type: Loại dữ liệu cho trường tương ứng.
+ Size: Kích thước trường dữ liệu
+ Allow null: Cho phép giá trò rỗng lưu trong trường hay không
+ Default: Giá trò mặc nhiên cho trường
+ Identity: Nếu bạn sử dụng một trường có giá trò tự động như autonumber
trong acces, trường nay Not Null và Identity: Yes(On)
+ Identity Seed: Nếu trường (cột) này là Identity, cần số bắt đầu là 1 hoặc
2, …
+ Identity Increament: Số nhảy cho mỗi lần tăng
- Chỉ mục – Indexs
Đối tượng chỉ mục (Indexs) chỉ tồn tại trong bảng hay khung nhìn (View).
Chỉ mục có ảnh hưởng đến tốc độ truy cập số liệu, nhất là khi cần tìm kiếm thông
tin trên bảng. Chỉ mục giúp tăng tốc cho việc tìm kiếm.
+ Clustered: Ứng với loại chỉ mục này một bảng chỉ có một chỉ mục, và số
liệu được sắp xếp theo trang
+ Non-Clustered: Ứng với loại chỉ mục này có một bảng có thể có nhiều
chỉ mục và số liệu được săp xếp theo trường dữ liệu mà bạn trỏ đến
- Bẫy lỗi-Triggers
Là đối tượng chỉ tồn tại trong bảng, cụ thể là một đoạn mã và tự đông thực
hiện khi một hành động nào đó xảy ra đối với dữ liệu trong bảng như Insert,
Update, Delete. Trigger có thể bẫy rất nhiều tình huống như copy dữ liệu, xoá dữ
liệu, cập nhật dữ liệu, kiểm tra dữ liệu theo một tiêu chuẩn nào đó.
- Ràng buộc- Constraints
Constraints là một đối tượng, nó là một phần nhỏ trong bảng, chúng ràng
buộc dữ liệu trong bảng hoặc các bảng khác phải tuân theo một quy tắc nào đó.
- Diagram-Lược đồ quan hệ
Khi xây dựng cơ sở dữ liệu cho ứng dung hay thương mại điện tử, thường
đều phải dựa trên trình phân tích thiết kế hệ thống. Sau những bước phân tích và
thiết kế, bạn sẽ thiết lập quan hệ dữ liệu giữa các thực thể ERD(Entity
relationship diagram)
- Khung nhìn-View
View là khung nhìn (hay bảng ảo) của bảng. Cũng giống như bảng nhưng
View không thể chứa dữ liệu, bản thân view có thể tạo thêm trường mới dựa vào
những phép toán biểu thức của SQL Server. View còn có thể kết nối nhiều bảng
lại với nhau theo quan hệ nhất đònh cùng với những tiêu chuẩn, nhằm tạo ra một
bảng dữ liệu với yêu cầu người dùng.
- Thủ tục nội-Stored Procedure
Stored Procedure còn gọi là Spocs, tiếp tục phát triển như một phần SQL
trên cơ sở dữ liệu. Stored Procedure cho phép khai báo biến, nhận tham số cũng
như thực thi các phát biểu có điều kiện. Stored Procdure có các ưu điểm lớn sau:
+ Kế thừa tất cả các phát biểu của SQL, và là một đối tượng xử lí số liệu
hiệu quả nhất khi dùng SQL Server.
+ Tiết kiệm thời gian thực thi trên dữ liệu.
+ Có thể goi Stored procedure theo cách gọi thủ tục hay hàm trong ngôn
ngữ lập trình truyền thốn, đồng thời sử dụng lại khi có yêu cầu.
- Sử dụng kiểu dữ liệu Cursor (Cursor typy)
Khi dùng cơ sở dữ liệu SQL Server, nếu có nhu cầu tính toán trên bảng số
liệu, chuyển tác thực hiện trên từng mẩu tin, ta nên nghó đến kiểu dữ liệu mang
tên Cursor.
I.2.3. Kiểu dữ liệu-Data type
Bất kỳ trường nào trong bảng (Table) của cơ sở dữ liệu đều phải co kiểu dữ
liệu. Một số kiểu dữ liệu SQL Server cho phép đònh nghóa chiều dài của kiểu trong
khi một số kiểu khác thì không
Cũng như những ngôn ngữ lập trình khác SQL Server cung cấp đầy đủ kiểu
dữ liệu cần thiết, như: kiểu số nguyên (Binary, Int, TinyInt, …), kiểu số thực
(Float), kiểu tiền tệ (Money, SmallMoaney,…) kiểu chuỗi (char, nChar, VarChar,
Text,…), và nhiều kiểu dư liệu khác.
Ngoài ra SQL Server còn cho phép chuyển đổi qua lại giữa các kiểu dữ
liệu, tuy nhiên điều này cũng có một số hạn chế đối với một số kiểu dữ liệu. Ví
dụ: kiểu binary không thể nhận chuyển đổi sự chuyển đổi từ dữ liệu kiểu float hay
real…
I.2.4. Các phát biểu cơ bản của T-SQL
- Cú pháp tổng quát của lệnh Select
SELECT <danh sách các cột>
FROM <danh sách bảng>
[WHERE <các điều kiện ràng buộc>]
[GROUP BY <tên cột hay biểu thức sử dụng cột trong SELECT>]
[HAVING <điều kiện bắt buộc dựa trên GROUP by>]
[ORDER BY <danh sách cột>]
Trong đó tất cả những phát biểu nằm trong cặp dấu [] thì có thể có hoặc có
thể không có.
Ví dụ:
+ Để lấy tất cả các bệnh nhân trong bảng tblBenhNhan ta dùng câu truy
vấn sau:
SELECT *
FROM tblBenhNhan
Trong câu lệnh này thiếu vắng tất cả các phát biểu sau FROM trên
+ Để chọn ra tất cả các bệnh nhân trong bảng tblBenhNhan với Tên bệnh
nhân là Nguyễn Văn A ta làm như sau.
SELECT *
FROM tblBenhNhan
WHERE tblBenhNhan.TenBenhNhan=’Ngyuên Van A’
Vậy câu lệnh SELECT dùng để chỉ ra trường (cột) dữ liệu cần lấy, FROM
để chỉ ra nơi chứa dữ liệu (hay bảng cần truy vấn), WHERE chỉ ra điều kiện lấy dữ
liệu.
ORDER BY dùng để hiển thò kết quả truy vấn theo tiêu chuẩn của người
dùng. Nếu thiếu tham số này thì việc sắp xếp xẽ theo thứ tự ALPHABET.
Ngoài những câu lệnh truy vấn trên trong SQL Server còn cung cấp một số
hàm cũng như những biểu thức tính toán …
- Để thêm dữ liệu vào bảng (Table) ta dùng câu lệnh truy vấn sau:
INSERT INTO <Tên Bảng> (danh sách cột)
VALUES (danh sách giá trò)
Ví dụ:
Để chèn dữ liệu vào bảng tblTinh ta có câu lệnh truy vấn sau:
INSERT INTO tblTinh (MaTinh, TenTinh)
VALUES(‘001’, ‘Khánh Hoa’ø)
- Để sửa dữ liệu trong một bảng đã có sẵn ta sử dụng câu lệnh truy vấn
UPDATE cú pháp như sau:
UPDATE FROM <Tên bảng>
SET <tên cột>=<giá trò>
WHERE <Điều kiện>
Ví dụ: ta muốn thay đổi tên tỉnh có mã số (‘001’) thành Đà Lạt ta làm như
sau:
UPDATE FROM tblTinh
SET tblTinh.TenTinh=’Đà Lạt’
WHERE tblTinh.MaTinh=’001’
- Để xoá dữ liệu trong một bảng ta dùng câu lẹnh truy vấn DELETE cú
pháp như sau:
DELETE FROM <Tên bảng>
WHERE <điều kiện>
Ví dụ: Để xóa tỉnh có tên tỉnh là Khánh Hoà ta làm như sau
DELETE FROM tblTinh
WHERE tblTinh.TenTinh=’Khánh Hoà’
Hoặc có mã tỉnh =001
DELETE FROM tblTinh
WHERE tblTinh.MaTinh=’001’
Ngoài ra trong SQL Server có những phát biểu cho phép kết nối nhiều bản
với nhau (JOIN, INNER JOIN, LEFT JOIN, RIGHT JOIN, FULL JOIN, CROSS
JOIN).
Ví dụ: để lấy đòa chỉ của bệnh nhân ta cần xác đònh xã, huyện, tỉnh. Vậy để
lấy về đòa chỉ của bệnh nhân có rất nhiều cách song cách nào là nhanh nhất dỡ
phải viết lệnh nhiều mà hiệu quả lại cao. Việc này được thực hiện nhờ tạo một
View kết nối table tblTinh, tblHuyen, tblXa câu truy vấn như sau:
CREATE VIEW dbo.vwDiaChi
AS
SELECT dbo.tblTINH.TenTinh,dbo.tblHUYEN.TenHuyen,
dbo.tblXA.TenXa, dbo.tblXA.Maxa
FROM dbo.tblHUYEN INNER JOIN
dbo.tblTINH ON dbo.tblHUYEN.MaTinh = dbo.tblTINH.MaTinh
INNER JOIN
dbo.tblXA ON dbo.tblHUYEN.MaHuyen = dbo.tblXA.MaHuyen
Khí đã có view đòa chỉ rồi ta chỉ cần gọi câu truy vấn sau là xẽ có thông tin
cần thiết về đòa chỉ bệnh nhân.
SELECT TenTinh,TenHuyen,TenXa
FROM vwDiaChi
WHERE MaXa= @MaXa @MaXa là một biến được đưa vào để chọn ra
xã cần tìm.
view trên ta kết nối ba table bằng lệnh INNER JOIN để lấy ra các trường
tên tinh, tên huyên, tên xã, và mã xã.
I.2.5. Khái niệm về đối tượng trong SQL và cách tạo các đối tượng trong SQL
Server.
1. Tạo cơ sở dữ liệu – CREATE DATABASE
Để tạo cơ sở dữ liệu trong SQL Server ta dùng cú pháp sau
CREATE DATABASE <Database_name>
[ON [PRIMARY] (
[Name=<’Logical file name’>,]
FileName=<’FileName’>
[,SIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
[,MAXSIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
FILEGROWTH=<NO ò Kylobyte|Percentage>]
)]
(LOG ON
(
Name=<’Logical file name’>]
FileName=<’File Name’>
[,SIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
[,MAXSIZE=<Size in Megabyte or KiloByte]
FILEGROWTH=<NO ò Kylobyte|Percentage>]
)]
[COLLATE <Collation>]
[For Load|For ttch]
Trong đó:
- ON: Đònh nghóa nơi chứa dữ liệu và không gian chứa tập tin log
- NAME: Đònh nghóa tên cơ sở dữ liệu
- FILENAME: Tên tập tin cơ sở dữ liệu trên đóa cứn, Lưu ý khi tạo cơ sở
dữ liệu ta đặt tập tin ở vò trí nào thì không thể di chuyển một cách thủ
công được.
- SIZE: Cho biết dụng lượng cơ sở dữ liệu khi tạo chúng. Thông thường là
1MB
- MAXSIZE: Dung lượng lớn nhất, khi dung lượng cơ sở dữ liệu tăng đến
mức Maxsize thì dừng lại.
- FILEGROWTH: Dung lượng khởi tạo cùng dung lượng tối đa trong quá
trình thêm dữ liệu vào cơ sở dữ liệu.
- LOG ON: Cho phép quản lí chuyển tác xảy ra trong quá trình sử dụng cơ
sở dữ liệu của SQL Server. Thông thường chúng chiếm khoảng 25%
dung lượng tập tin dữ liệu.
Việc tạo một cơ sở dữ liệu bằng mã lệnh không phải là khó, song SQL
Server cho phép tạo cơ sở dữ liệu băng giao diện đồ hoạ. Để tạo cơ sở dữ liệu ta
dùng trình SQL Server Enterprise Manager. màn hình tạo cơ sở dữ liệu bằng
Enterprise Manager như sau:
Sau khi chúng ta Click vào New Database thì màn hinh tạo cơ sở dữ liệu
hiện ra khi đó ta chỉ việc nhập đầy đủ các thông tin yêu cầu như: đường dẫn nơi để
tập tin cơ sở dữ liệu, dung lượng tập tin,…
2. Tạo bảng – CREATE TABLE
tạo bảng trong cơ sở dữ liệu cũng giống như tạo các đối tượng khác trong
SQL Server. Cú pháp đầy đủ để tạo bảng như sau:
CREATE TABLE [Dataabase_name.[owner].table_name
(<column name><data type>
[[DEFAULT<constant expression>]
[[IDENTITY (seed, increament) [NOT FỎ REPLICATION]]]]
[ROWGUIDCOL]
[NULL|NOT NULL]
[<column constraint>]
[Column_name as computed_columns_expression
………
)
ON{<filegroup>|DEFAULT]
- Tên cột – Column Name: Tên cột cũng giống như tên bảng và tên cơ sở
dữ liệu không có khoảng trăng, không bắt đầu bằng chữ số và các ký tự
đặc biệt…, tuy nhiên nên đặt tên ngắn gọn gợi nhớ
- Kiểu dữ liệu – Data type: Khi xây dựng cơ sở dữ liệu tất cả các trường
trong bảng cần phải có kiểu dữ liệu cụ thể. Vấn đề quan trọng là chọn
kiểu dữ liệu nào cho phù hợp với dữ liệu mà người dùng xẽ nhập vào,
- Giá trò mặc nhiên – Default: Gán giá trò mặc nhiên cho các cột khi
không có dữ liệu.
- IDENTITY: Đây là giá trò cực kỳ quan trọng trong SQL Server. Khi
chúng ta muốn một cột có giá trò tự động tăng. Ta nên đònh nghóa như
Identity.
- NULL/NOT NULL: là trạng thái của một cột có cho phép nhập giá trò
null hay không.
- Ràng buộc – Column constrain: Kiểm tra dữ liệu khi dữ liệu mới được
đưa vào cột hoặc dữ liệu bò thay đổi.
- Ràng buộc bảng dữ liệu – TABLE CONSTRAINTS: Ràng buộc bảng
cũng giống như ràng buộc cột trong bảng, là kiểm soát dữ liệu nhập vào
bảng theo một quy luật đònh sẵn.
Song cũng có thể tạo bảng bằng giao diện dồ hoạ như với cơ sở dữ liệu.
Trong khi xây dựng bảng cần chú ý đến các trường khoá.
3.Tạo view
View là bảng ảo và cũng như với bảng view cũng có thể tạo được bằng mã
lệnh cung như giao diện đồ hoạ.
View cho phép kết nối nhiều bảng với nhau để hiển thò thông tin.
4. Thủ tục được lưu và hàm (Stored Procedure hay sp, Function)
a. Thủ tục được lưu (Stored Procedure)
Stored Procedure là một phần cực kỳ quan trọng trong cơ sở dữ liệu SQL
Server. Nếu biết SQL Server mà không biết Stored Procedure là một thiếu sót rất
lớn. Cú pháp để tạo một Stored Procedure như sau:
CREATE PROCEDURE | PRO<Procedure name>
[<Parameters name><data type>[VARYING]
[=<default value>][OUT PUT][,
[<Parameters name><data type>[VARYING]
[=<default value>][OUT PUT][,
………………………
………………………
[WITH
RECOMPILE | ENCRIPTION | RECOMPILE, ENCRIPTION]
[FOR REPLICATION]
AS
<code>
GO
Đó là cú pháp đầy đủ để tạo một Stored Procedure song ta có thể tạo Stored
Procedure rất đơn giản bằng giao diện đồ hoạ (Enterprise Manager) của SQL
Server
Ví dụ tạo một Stored Procedure đơn giản:
USE BENHNHAN
GO
Create proc Sp_NhapXa
@MaXa nchar(9),
@TenXa char(30),
@MaHuyen nchar(6)
AS
Insert Into tblXa
(
MaXa, TenXa,MaHuyen
)
Values
(
@MaXa,@TenXa,@MaHuyen
)
GO
trên ta tạo một Stored Procedure dùng để nhập một xã mới vào bảng Xã
(tblXa). Khi đã có Stored Procedure này rồi ta chỉ cần gọi tên hàm và tham số
kèm theo mỗi khi nhập một xã mới vào table xã.
b.Tạo hàm (Function)
Tương tự như Stored Procedure hàm cũng có thể tạo bằng giao diện dồ hoạ
cũng như mã lệnh song giá trò trả về của hàm đa dạng hơn chúng có thể trả về là
một bảng.
Ví dụ: Tạo hàm tìm kiếm bênh nhân theo tỉnh, hàm này trả về một bảng
chứa thông tin về bệnh nhân trong tỉnh.
CREATE FUNCTION udf_TimBenhNhanTheoTinh
(@TenTinh Char(30))
RETURNS Table
AS
Return
Select *
From tblBenhNhan
Where tblBenhNhan.MaXa in thuoc xa
(Select MaXa
From tblXa
Where tblXa.MaHuyen in thuoc huyen
(Select MaHuyen
From tblHuyen Where tblHuyen.MaTinh in thuoc tinh
( Select MaTinh
From tblTinh
Where tblTinh.TenTinh=@TenTinh)))
I.3. TỔNG QUAN VỀ VISUAL BASIC VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU TRONG VISUAL
BASIC
Visual Basic Chứa một số phương tiện giúp cho việc áp dụng kỹ thuật
hướng đối tượng trong việc truy cập dữ liệu. Trong Visual Basic có rất nhiều
phương pháp truy cập dữ liệu như: ADO, ADODB, DAO,… nói chung các đối tượng
này có những thuộc thuộc tính tương đối giống nhau. Trong báo cáo này chúng tôi
chủ yếu đi sâu vào đối tượng ADO đây cũng là công cụ được dùng trong chương
trình.
I.3.1. ADO là gì ?
ADO (ActiveX Data Object hay đối tượng dữ liệu ActiveX). Ta có thể hình
dung rằng ADO là một mô hình làm giảm kích thước của mô hình RDO (Đối tượng
dữ liệu từ xa). Mô hình đối tượng dữ liệu ActiveX rất gọn. Nó được thiết kế để cho
phép lập trình viên lấy được một tập các Record từ nguồn dữ liệu một cách nhanh
nhất nếu có thể. Tốc độ và tính đơn giản là một trong các mục tiêu cốt lõi của
ADO, mô hình này được thiết kế để cho phép tạo ra một đối tượng Recordset mà
không cần phải di chuyển qua các đối tượng trung gian khác trong quá trình lập
trình. Thực tế chỉ có ba đối tượng cốt lõi trong mô hình:
- Connection: Đại diện kết nối thực sự
- Command: Được sử dụng để thực thi các query dựa vào kết nối dữ liệu.
- Recordset: Đại diện cho một tập các Record được chọn query thông qua
đối tượng Command.
Đối tượng Connection chứa một tập các đối tượng con gọi là các đối tượng
Errors đối tượng này giữ lại bất kỳ một thông tin lỗi nào có liên quan đến kết nối.
Đối tương Command có một tập các đối tượng con là Paramenters để giữ bất cứ
tham số nào có thể thay thế cho query. Recordset cũng có một tập các đối tượng
con Properties để lưu các thông tin chi tiết về đối tượng.
I.3.2. Các thuộc tính đặc biệt của ADO
Mô hình ADO có một số thuộc tính mà các mô hinh cơ sở dữ liệu khác như
DAO và RDO không có. Các thuộc tính này điều khiển cách thức tạo ra dataset và
quyền hạn truy cập trong một kết nối dữ liệu. Có bảy thuộc tính như sau:
- Connection string (Chuỗi kết nối)
- Command Text (Văn bản câu lệnh)
- Command Type (Kiểu câu lệnh)
- Cursor location (Đònh vò con trỏ)
- Cursor Type (Kiểu con trỏ)
- Look type (kiểu con trỏ)
- Mode type (Kiểu chế độ làm việc)
Ví dụ: Để tạo kết nối đến cơ sở dữ liệu SQL Server vơi tên cơ sở dữ liệu là:
BENHNHAN ta làm như sau:
Public Sub OpenConnection()
' Tạo kết nối đến nguồn dữ liệu
Set cn = New ADODB.Connection
cn.Provider = "SQLOLEDB.1;"
Connection
Command
Parameter
Recorset
Fields
Error
Sơ đồ mô hình ActiveX Data Object
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)