Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
2
- Quan h trong ni b doanh nghip, c th hin trong doanh nghip thanh toỏn tin
lng, tin cụng v thc hin cỏc khon tin thng, tin pht vi cụng nhõn viờn ca doanh
nghip; quan h thanh toỏn gia cỏc b phn trong doanh nghip, trong vic phõn phi li nhun
sau thu ca doanh nghip; vic phõn chia li tc cho cỏc c ụng, vic hỡnh thnh cỏc qu ca
doanh nghip
T nhng vn trờn cú th rỳt ra:
-
Ti chớnh doanh nghip l quỏ trỡnh to lp, phõn phi v s dng cỏc qu tin t phỏt sinh
trong quỏ trỡnh hot ng ca doanh nghip nhm gúp phn t ti cỏc mc tiờu ca doanh
nghip. Cỏc hot ng cú liờn quan n vic to lp, phõn phi v s dng cỏc qu tin t thuc
cỏc hot ng ti chớnh ca doanh nghip.
- Cỏc quan h kinh t phỏt sinh gn lin vi vic to lp, phõn phi v s d
ng cỏc qu tin
t ca doanh nghip hp thnh cỏc quan h ti chớnh ca doanh nghip. T chc tt cỏc mi quan
h ti chớnh trờn cng nhm t ti cỏc mc tiờu hot ng ca doanh nghip.
b. Qun tr ti chớnh ca doanh nghip.
Qun tr ti chớnh doanh nghip l vic la chn v a ra cỏc quyt nh ti chớnh, t chc
thc hin cỏc quyt nh ú nhm t c mc tiờu hot ng ti chớnh ca doanh nghip, ú l
ti a hoỏ li nhun, khụng ngng lm tng giỏ tr doanh nghip v kh nng cnh tranh ca
doanh nghip trờn th trng.
Qun tr ti chớnh cú quan h cht ch vi qun tr doanh nghi
p v gi v trớ quan trng
hng u trong qun tr doanh nghip. Hu ht mi quyt nh khỏc u da trờn nhng kt qu
rỳt ra t nhng ỏnh giỏ v mt ti chớnh trong qun tr ti chớnh doanh nghip.
Trong hot ng kinh doanh, hot ng u t ca doanh nghip, cú nhiu vn ti chớnh
ny sinh ũi hi cỏc nh qun lý phi a ra nhng quyt nh ti chớnh ỳng n v t
chc thc
hin cỏc quyt nh y mt cỏch kp thi v khoa hc, cú nh vy doanh nghip mi ng vng
v phỏt trin.
tn ti v phỏt trin trong hot ng kinh doanh thỡ cỏc hot ng ca doanh nghip phi
c t trờn c s v mt chin lc v mt chin thut, v mt chin lc, phi xỏc nh ra mc
tiờu kinh doanh, cỏc hot ụng di h
n nhm phỏt trin doanh nghip v chớnh sỏch ti chớnh ca
doanh nghip. Vớ d: vic quyt nh a ra th trng sn phm mi vo mt thi im no ú,
vic tham ra liờn doanh, vic s dng vn c phn ca cụng ty thay vỡ s dng ngun vn vay
ti tr cho hot ng kinh doanh, vic quyt nh phỏt hnh thờm c phiu huy ng vn gúp
u l nhng quyt nh cú tớnh chi
n lc.
V mt chin thut, phi xỏc nh cụng vic trong thi hn ngn nhng tỏc nghip th
phc v cho k hoch chin lc ca doanh nghip. Vớ d vic a ra nhng quyt nh thay th
mt ti sn c nh mi, vic la chn a im thuờ ca hng, vic xem xột gia i thuờ hay mua
mt cn nh, xem xột giỏ c c
a hng hoỏ lỳc mi bỏn ra thi im u v, vic h giỏ theo
mựa u l nhng quyt nh v mt chin thut.
Cỏc quyt nh v mt chin lc v chin thut c la chn ch yu da trờn c s phõn
tớch, cõn nhc v mt ti chớnh.
T nhng vn trờn cú th rỳt ra.
- Qun tr ti chớnh doanh nghip l mt b phn c
a qun tr doanh nghip thc hin nhng
ni dung c bn ca qun tr ti chớnh i vi cỏc quan h ti chớnh ny sinh trong hot ng sn
xut - kinh doanh nhm thc hin cỏc mc tiờu ca doanh nghip.
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
3
- Qun tr ti chớnh doanh nghip c hỡnh thnh nghiờn cu, phõn tớch v s lý cỏc mi
quan h ti chớnh trong doanh nghip, hỡnh thnh nhng cụng c qun lý ti chớnh v a ra
nhng quyt nh ti chớnh ỳng n v cú hiu qu.
1.1.2. Cỏc quyt nh ch yu ca qun tr ti chớnh doanh nghip.
a. Quyt nh u t
Quyt nh u t l nhng quyt nh liờn quan n: (1) tng giỏ tr ti sn v giỏ tr tng
b phn ti sn( Ti sn lu ng v ti sn c nh) cn cú v (2) mi quan h cõn i gia cỏc
b phn ti sn trong doanh nghip. C th cú th lit kờ mt s quyt nh v u t nh sau:
- Quyt nh u t ti sn l
u ng bao gm: quyt nh tn qu, quyt nh tn kho, quyt
nh chớnh sỏch bỏn chu hng hoỏ, quyt nh u t ti chớnh ngn hn.
- Quyt nh u t ti sn c nh bao gm: quyt nh mua sm ti sn c nh mi, quyt
nh thay th ti sn c nh c, quyt nh u t d ỏn, quyt nh u t ti chớnh di h
n.
- Quyt nh quan h c cu gia u t ti sn lu ng v ti sn c nh, bao gm: quyt
nh s dng ũn by hot ng, quyt nh im ho vn.
Quyt nh u t c xem l quyt nh quan trng nht trong cỏc quyt nh ti chớnh
doanh nghip vỡ nú to ra giỏ tr cho doanh nghip. Mt quyt nh u t
ỳng s gúp phn lm
gia tng giỏ tr ca doanh nghip, qua ú gia tng giỏ tr ti sn cho ch s hu. Ngc li, mt
quyt nh u t sai s lm tn tht giỏ tr doanh nghip, do ú s lm thit hi ti sn cho ch
doanh nghip.
b. Quyt nh v ngun ti tr
Quyt nh ngun ti tr gn lin vi quyt nh la chn loi ngun vn no cung cp cho
vic mua sm ti sn, nờn s dng vn ch s hu hay vn vay, nờn dựng vn vay ngn hn hay
di hn. Ngoi ra quyt nh v ngun vn cũn xem xột mi quan h gia li nhun li tỏi u
t v li nhun c phõn chia cho cỏc c ụng d
i hỡnh thc c tc. Tip theo nh qun tr phi
quyt nh lm th no huy ng c cỏc ngun vn ú. C th cú th lit kờ mt s quyt
nh v ngun vn nh sau:
- Quyt nh huy ng ngun vn ngn hn, bao gm: Quyt nh vay ngn hn hay quyt
nh s dng tớn dng thng mi, quyt nh vay ng
n hn ngõn hng hay s dng tớn phiu cụng
ty.
- Quyt nh huy ng ngun vn vay di hn, bao gm: quyt nh n di hn hay vn c
phn, quyt nh vay di hn ngõn hng hay phỏt hnh trỏi phiu cụng ty, quyt nh s dng vn
c phn ph thụng hay vn c phn u ói.
Trờn õy l nhng quyt nh liờn quan n ngun vn trong hot ng ca doanh nghip.
Cú
c mt quyt nh ỳng n l mt thỏch thc khụng nh i vi nhng ngi ra quyt
nh. iu ú dũi hi ngi ra quyt nh phi cú nhng hiu bit v vic s dng cỏc cụng c
phõn tớch trc khi ra quyt nh.
c. Quyt nh v phõn chia li nhun
Quyt nh v phõn chia li nhun hay cũn gi l chớnh sỏch c tc ca cụng ty (i vi
cụng ty c phn). Trong loi quyt nh ny giỏm c ti chớnh s phi la chn gia vic s dng
li nhun sau thu chia c tc hay l gi li tỏi u t. Ngoi ra giỏm c ti chớnh cn phi
quyt nh xem doanh nghip nờn theo chớnh sỏch c tc no v liu chớnh sỏch c tc cú tỏc
ng gỡ
n giỏ tr ca doanh nghip hay giỏ c phiu trờn th trng ca doanh nghip hay
khụng.
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
4
d. Cỏc quyt nh khỏc
Ngoi ba loi quyt nh trờn cũn cú nhiu quyt nh khỏc liờn quan n hot ng ca
doanh nghip nh quyt nh v hỡnh thc chuyn tin, quyt nh v phũng nga ri ro trong
hot ng kinh doanh, quyt nh v tin lng, quyt nh tin thng bng quyn chn.
1.1.3. Vai trũ ca qun tr ti chớnh doanh nghip.
Qun tr ti chớnh doanh nghip cú vai trũ to ln trong hot ng kinh doanh ca doanh
nghip. Trong hot ng kinh doanh hin nay, ti chớnh doanh nghip gi nhng vai trũ ch yu
sau:
- Huy ng m bo u v kp thi vn cho hot ng kinh doanh ca doanh nghip.
Trong quỏ trỡnh hot ng ca doanh nghip thng ny sinh cỏc nhu cu vn ngn hn v
di hn cho hot ng kinh doanh thng xuyờn ca doanh nghip cng nh cho u t
phỏt trin.
Vai trũ ca ti chớnh doanh nghip trc ht th hin ch xỏc nh ỳng n cỏc nhu cu v vn
cho hot ng kinh doanh ca doanh nghip trong thi k v tip ú phi la chn cỏc phng
phỏp v hỡnh thc thớch hp huy ng ngun vn t bờn trong v bờn ngoi ỏp ng kp thi cỏc
nhu cu vn cho hot ng ca doanh nghip. Ngy nay, cựng vi s phỏt trin ca n
n kinh t ó
ny sinh nhiu hỡnh thc mi cho phộp cỏc doanh nghip huy ng vn t bờn ngoi. Do vy, vai
trũ ca ti chớnh doanh nghip ngy cng quan trng hn trong vic ch ng la chn cỏc hỡnh
thc v phng phỏp huy ng vn m bo cho doanh nghip hot ng nhp nhng v liờn tc
vi chi phớ huy ng vn mc thp.
- T chc s dng vn tit kim v hiu qu.
Hi
u qu hot ng kinh doanh ca doanh nghip ph thuc rt ln vo vic t chc s
dng vn. Ti chớnh doanh nghip úng vai trũ quan trng trong vic ỏnh giỏ v la chn d ỏn
u t trờn c s phõn tớch kh nng sinh li v mc ri ro ca d ỏn t ú gúp phn chn ra
d ỏn u t ti u. Vic huy ng kp thi cỏc ngun v
n cú ý ngha rt quan trng doanh
nghip cú th chp c cỏc c hi kinh doanh. Mt khỏc, vic huy ng ti a s vn hin cú
vo hot ng kinh doanh cú th gim bt v trỏnh c nhng thit hi do ng vn gõy ra,
ng thi gim bt c nhu cu vay vn, t ú gim c cỏc khon tin tr lói vay.Vic hỡnh
thnh v s dng tt cỏc qu
ca doanh nghip, cựng vi vic s dng cỏc hỡnh thc thng, pht
vt cht hp lý s gúp phn quan trng thỳc y cỏn b cụng nhõn viờn gn lin vi doanh nghip
t ú nõng cao nng sut lao ng, gúp phn ci tin sn xut kinh doanh nõng cao hiu qu s
dng tin vn.
- Giỏm sỏt, kim tra cht ch cỏc mt hot ng sn xut kinh doanh ca doanh nghip.
Thụng qua cỏc hỡnh thc, chi tin t hng ngy, tỡnh hỡnh ti chớnh v thc hin cỏc ch tiờu
ti chớnh, ngi lónh o v cỏc nh qun lý doanh nghip cú th ỏnh gia khỏi quỏt v kim soỏt
c cỏc mt hot ng ca doanh nghip, phỏt hin c kp thi nhng tn ti vng mc trong
kinh doanh, t ú cú th a ra cỏc quyt nh iu chnh cỏc hot ng phự hp vi din bin
thc t kinh doanh
1.2. NI DUNG V CC NHN T NH HNG TI QUN TR TI CHNH
DOANH NGHIP
1.2.1. Ni dung qun tr ti chớnh doanh nghip.
Qun tr ti chớnh doanh nghip thng bao gm nhng ni dung ch yu sau:
- Tham gia ỏnh giỏ, la chn, cỏc d ỏn u t v k hoch kinh doanh.
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
5
Vic xõy dng v la chn cỏc d ỏn u t do nhiu b phn trong doanh nghip cựng hp
tỏc thc hin. Trờn gúc ti chớnh, iu ch yu cn phi xem xột l hiu qu ch yu ca ti
chớnh tc l xem xột, cõn nhc gia chi phớ b ra, nhng ri ro cú th gp phi v kh nng cú th
thu li nhun, kh nng thc hin d ỏn. Trong vic phõn tớch la chn,
ỏnh giỏ cỏc d ỏn ti u,
cỏc d ỏn cú mc sinh li cao, ngi qun tr ti chớnh l ngi xem xột vic s dng vn u t
nh th no; trờn c s tham gia ỏnh giỏ, la chn d ỏn u t, cn tỡm ra nh hng phỏt trin
doanh nghip, khi xem xột vic b vn thc hin d ỏn u t, cn chỳ ý ti vic tng cng tớnh
kh nng cnh tranh ca doanh nghi
p m bo t c hiu qu kinh t trc mt cng nh
lõu di.
- Xỏc nh nhu cu vn, t chc huy ng cỏc ngun vn ỏp ng cho hot ng ca
doanh nghip.
Mi hot ng ca doanh nghip ũi hi phi cú vn. Bc vo hot ng kinh doanh, qun
tr ti chớnh doanh nghip cn phi xỏc nh cỏc nhu cu vn c
p thit cho cỏc hot ng ca
doanh nghip trong k. Vn hot ng gm cú vn di hn v vn ngn hn, v iu quan trng
l phi t chc huy ng ngun vn m bo y cho cỏc nhu cu hot ng ca doanh
nghip. Vic t chc huy ng cỏc ngun vn nh hng rt ln n hiu qu hot
ng ca mt
doanh nghip. i n vic quyt nh la chn hỡnh thc v phng phỏp huy ng vn thớch
hp doanh nghip cn xem xột, cõn nhc trờn nhiu mt nh: kt cu vn, chi phớ cho vic s
dng cỏc ngun vn, nhng im li v bt li ca cỏc hỡnh thc huy ng vn.
- T chc s dng tt cỏc s v hi
n cú, qun lý cht ch cỏc khon thu, chi, m bo kh
nng thanh toỏn ca doanh nghip.
Qun tr ti chớnh doanh nghip phi tỡm ra cỏc bin phỏp gúp phn huy ng ti a cỏc s
vn hin cú vo hot ng kinh doanh, gii phúng cỏc ngun vn b ng. Theo dừi cht ch v
thc hin tt vic thu hi bỏn hng v cỏc khon thu khỏc, qun lý cht ch cỏc khon chi tiờu
phỏt sinh trong quỏ trỡnh hot ng ca doanh nghip. Tỡm cỏc bin phỏp l
p li s cõn bng gia
thu v chi bng tin m bo cho doanh nghip luụn cú kh nng thanh toỏn. Mt khỏc, cng
cn xỏc nh rừ cỏc khon chi phớ trong kinh doanh ca doanh nghip, cỏc khon thu m doanh
nghip phi np, xỏc nh cỏc khon chi phớ no l chi phớ cho hot ng kinh doanh v nhng chi
phớ thuc v cỏc hot ng khỏc. Nhng chi phớ vt quỏ nh mc quy nh hay nhng chi phớ
thuc v cỏc ngnh kinh phớ khỏc ti tr, khụng c tớnh l chi phớ hot ng kinh doanh.
- Thc hi
n tt vic phõn phi li nhun, trớch lp v s dng cỏc qu ca doanh nghip.
Thc hin vic phõn phi hp lý li nhun sau thu cng nh trớch lp v s dng tt cỏc
qu ca doanh nghip s gúp phn quan trng vo vic phỏt trin doanh nghip v ci thin i
sng ca cụng nhõn viờn chc. Li nhun l mc tiờu ca hot ng kinh doanh l mt ch tiờu m
doanh nghi
p phi c bit quan tõm vỡ nú liờn quan n s tn ti, phỏt trin m rng ca doanh
nghip. Khụng th núi doanh nghip hot ng kinh doanh tt hiu qu cao trong khi li nhun
hot ng li gim. doanh nghip cn cú phng phỏp ti u trong vic phõn chia li tc doanh
nghip. Trong vic xỏc nh t l v hỡnh thc cỏc qu ca doanh nghip nh: qu u t phỏt
trin, qu
d phũng ti chớnh, qu khen thng v qu phỳc li.
- m bo kim tra,kim soỏt thng xuyờn i vi tỡnh hỡnh hot ng ca doanh nghip
v thc hin tt vic phõn tớch ti chớnh.
Thụng qua tỡnh hỡnh thu chi tin t hng ngy, tỡnh hỡnh thc hin cỏc ch tiờu ti chớnh cho
phộp thng xuyờn kim tra, kim soỏt tỡnh hỡnh hot ng ca doanh nghip. Mt khỏc, nh k
cn phi tin hnh phõn tớch tỡnh hỡnh ti chớnh doanh nghip. Phõn tớch ti chớnh nhm ỏnh giỏ
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
6
im mnh v nhng im yu v tỡnh hỡnh ti chớnh v hot ng kinh doanh ca doanh nghip,
qua ú cú th giỳp cho lónh.o doanh nghip trong vic ỏnh giỏ tng quỏt tỡnh hỡnh hot ng
ca doanh nghip, nhng mt mnh v nhng im cũn hn ch trong hot ng kinh doanh nh
kh nng thanh toỏn, tỡnh hỡnh luõn chuyn vt t, tin vn, hiu qu hot ng kinh doanh, t ú
cú th
a ra nhng quyt nh ỳng n v sn xut v ti chớnh, xõy dng c mt k hoch
ti chớnh khoa hc, m bo mi ti sn tin vn v mi ngun ti chớnh ca doanh nghip c
s dng mt cỏch cú hiu qu nht.
- Thc hin tt vic k hoch hoỏ ti chớnh.
Cỏc hot ng ti chớnh ca doanh nghip cn c d kin trc thụng qua vic lp k
hoch ti chớnh. Thc hin tt vic lp k hoch ti chớnh l cụng c cn thit giỳp cho doanh
nghip cú th ch ng a ra cỏc gii phỏp kp thi khi cú s bin ng ca th trng. Quỏ trỡnh
thc hin k hoch ti chớnh cng l quỏ trỡnh ra quyt nh ti chớnh thớch hp nhm t ti cỏc
mc tiờu ca doanh nghip.
1.2.2. Nhng nhõn t ch yu nh hng ti qun tr ti chớnh doanh nghip.
Qun tr ti chớnh nhng doanh nghip khỏc nhau u cú nhng im khỏc nhau. s khỏc
nhau ú nh hng bi nhiu nhõn t nh: S khỏc bit v hỡnh thc phỏp lý t chc doanh
nghip, c im kinh t - k thut ca ngnh v mụi trng kinh doanh ca doanh nghip.
a. Hỡnh thc phỏp lý ca t chc doanh nghip.
Theo t chc phỏp lý ca doanh nghip hin hnh, nc ta hin cú cỏc loi hỡnh thc
doanh nghip ch yu sau:
- Doanh nghip nh nc
- Cụng ty c phn.
- Cụng ty trỏch nhim hu hn.
- Doanh nghip t nhõn.
- Doanh nghip cú vn u t nc ngoi.
Nhng c im riờng v hỡnh thc phỏp lý t chc doanh nghip gia cỏc doanh nghip
trờn cú nh hng n qun tr ti chớnh doanh nghip nh vic t
chc, huy ng vn, sn xut
kinh doanh, vic phõn phi li nhun.
b. c im kinh t k thut ca ngnh kinh doanh.
c im kinh t v k thut ca ngnh kinh doanh cú nh hng khụng nh ti qun tr ti
chớnh doanh nghip. Mi ngnh kinh doanh cú nhng c im v mt kinh t v k thut khỏc
nhau. Nhng nh hng ú th hin:
- nh hng ca tớnh cht ngnh kinh doanh:
nh hng ny th hin trong thnh phn v c cu vn kinh doanh ca doanh nghip, nh
hng ti quy mụ ca v
n sn xut kinh doanh, cng nh t l thớch ng hỡnh thnh v s dng
chỳng, do ú nh hng ti tc luõn chuyn vn (vn c nh v vn lu ng) nh hng ti
phng phỏp u t, th thc thanh toỏn chi tr.
-nh hng ca tớnh thi v v chu k sn xut kinh doanh:
Tớnh thi v v chu k sn xut cú nh hng tr
c ht n nhu cu vn s dng v doanh
thu tiờu th sn phm. Nhng doanh nghip sn xut cú chu k ngn thỡ nhu cu vn lu ng
gia cỏc thi k trong nm thng khụng cú bin ng ln, doanh nghip cng thng xuyờn thu
c tin bỏn hng, iu ú giỳp cho doanh nghip d dng m bo s cõn i gia thu v chi
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
7
bng tin; cng nh trong vic t chc m bo ngun vn cho nhu cu kinh doanh. Nhng doanh
nghip sn xut ra nhng loi sn phm cú chu k sn xut di, phi ng ra mt lng vn lu
ng tng i ln, doanh nghip hot ng trong ngnh sn xut cú tớnh cht thi v, thỡ nhu cu
vn lu ng gia cỏc quý trong nm thng cú s bi
n ng ln, tin thu v bỏn hng cng
khụng c u, tỡnh hỡnh thanh toỏn, chi tr, cng thng gp nhng khú khn. Cho nờn vic t
chc m bo ngun vn cng nh m bo s cõn i gia thu v chi bng tin ca doanh
nghip cng khú khn hn.
c. Mụi trng kinh doanh.
Bt c mt doanh nghip no cng hot ng trong mt mụi trng kinh doanh nht nh.
Mụi trng kinh doanh bao gm tt nhng iu kin bờn ngoi nh hng mi hot ng ca
doanh nghip. Mụi trng kinh doanh cú tỏc ng mnh m n mi hot ng ca doanh nghip
trong ú cú hot ng ti chớnh.
Di õy ch yu xem xột tỏc ng ca mụi trng kinh doanh n cỏc hot ng qu
n tr
ti chớnh doanh nghip.
- S n nh ca nn kinh t.
S n nh hay khụng n nh ca nn kinh t, ca th trng cú nh hng trc tip ti
mc doanh thu ca doanh nghip, t ú nh hng ti nhu cu v vn ca doanh nghip. Nhng
bin ng ca nn kinh t cú th gõy nờn nhng ri ro trong kinh doanh m cỏc nh qu
n tr ti
chớnh phi lng trc, nhng ri ro ú cú nh hng ti cỏc khon chi phớ v u t, chi phớ tr
lói hay tin thuờ nh xng, mỏy múc thit b hay ngun ti tr cho vic m rng sn xut hay
vic tng ti sn.
-nh hng v giỏ c th trng, lói sut v tin thu.
Giỏ c th trng, giỏ c sn phm m doanh nghip tiờu th cú nh h
ng ln ti doanh
thu, do ú cng cú nh hng ln ti kh nng tỡm kim li nhun. C cu ti chớnh ca doanh
nghip cng c phn nh nu cú s thay i v giỏ c. S tng, gim lói sut v giỏ c phiu
cng nh hng ti s chi phớ ti chớnh v s hp dn ca cỏc hỡnh thc ti tr khỏc nhau. Mc lói
sut cng l mt yu t
o lng kh nng huy ụng vn vay. S tng hay gim thu cng nh
hng trc tip ti tỡnh hỡnh kinh doanh, ti kh nng tip tc u t hay rỳt khi u t.
Tt c cỏc yu t trờn cú th c cỏc nh qun tr ti chớnh s dng phõn tớch cỏc hỡnh
thc ti tr v xỏc nh thi gian tỡm kim cỏc ngun vn trờn th trng ti chớnh.
- S c
nh tranh trờn th trng v s tin b k thut, cụng ngh.
S cnh tranh sn phm ang sn sut v cỏc sn phm tng lai gia cỏc doanh nghip cú
nh hng ln n kinh t, ti chớnh ca doanh nghip v cú liờn quan cht ch n kh nng ti
tr doanh nghip tn ti v tng trng trong mt nn kinh t luụn luụn bin i v ngi giỏm
c ti chớnh phi chu trỏch nhi
m v vic cho doanh nghip hot ng khi cn thit.
Cng tng t nh vy, s tin b k thut v cụng ngh ũi hi doanh nghip phi ra sc
ci tin k thut, qun lý, xem xột v ỏnh giỏ li ton b tỡnh hỡnh ti chớnh, kh nng thớch ng
vi th trng, t ú ra nhng chớnh sỏch thớch hp cho doanh nghip.
- Chớnh sỏch kinh t v ti chớnh ca nh nc i vi doanh nghi
p.
- S hot ng ca th trng ti chớnh v h thng cỏc t chc ti chớnh trung gian.
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
8
1.3. TH TRNG TI CHNH
1.3.1. Khỏi nim th trng ti chớnh.
Núi n th trng l núi n hng húa, tin t v cỏc loi th trng. Cỏc loi hng húa bỡnh
thng c lu thụng (mua bỏn) trờn th trng bỡnh thng, vớ d:
- Vt phm tiờu dựng c lu thụng trờn th trng hng tiờu dựng.
- Vt t thit b c lu thụng trờn th trng vt t thit b.
- Sc lao ng c lu thụng trờn th trng lao ng.
Thc tin ó khng nh r
ng, th trng ti chớnh l nhõn t khi u ca nn kinh t th
trng. Cựng vi tin v hot ng ngõn hng, hot ng ca th trng ti chớnh tỏc ng trc
tip v giỏn tip n li ớch ca mi cỏ nhõn, tc phỏt trin ca doanh nghip v n hiu qu
ca nn kinh t. Vy th trng ti chớnh l gỡ? Ti sao nú cú tỏc dng to ln nh vy?
Trong xó hi, xột bt k
mt thi im no ú, luụn xy ra ng thi hin tng:
- Cú nhng ngi cú vn tm thi nhn ri vỡ thu nhp ln hn chi tiờu. H mun lm sinh
sụi ny n ng vn d tha ca mỡnh nhng cú th cha cú c hi t u t hoc khụng mun t
b vn u t vỡ s ri ro. Nhng ngi d th
a vn cng cú th l h gia ỡnh, cỏ nhõn, doanh
nghip v chớnh ph. Trong ú h gia ỡnh v cỏ nhõn l nhng ngi cú vn d tha do tit kim
l nhiu nht. Doanh nghip cng cú vn d tha do thu nhp v chi phớ khụng khp hoc doanh
nghip tớch lu vn nhng cha cú k hoch s dng. Cũn chớnh ph cng cú lỳc tm thi tha
vn do thu nhp ln hn chi tiờu ca chớnh ph.
- Bờn c
nh nhng ngi cú vn tm thi d tha li xut hin nhng ngi cn vn do nhu
cu chi tiờu ln hn kh nng thu nhp ca h. Nhu cu vn chi tiờu ca s ngi ny cú th u
t vo sn xut kinh doanh hoc tiờu dựng khỏc. S ngi cn vn cng cú th l h gia ỡnh, cỏ
nhõn, doanh nghip v chớnh ph. Trong ú, doanh nghip l nhng ngi luụn luụn cn v
n do
nhu cu vn u t sn xut, kinh doanh ca h thng ln hn thu nhp. Chớnh ph cng cú lỳc
thiu vn u t vo d ỏn, chng trỡnh v k hoch ca mỡnh nhng ngun thu cha ỏp ng.
H gia ỡnh v cỏ nhõn cng cn vn lp doanh nghip t nhõn, sn xut cỏ th v mua sm
tiờu dựng khỏc nhng kh nng thu nhp cha ỏp
ng.
Hin tng núi trờn ũi hi phi iu hũa cung - cu vn ng vn c chuyn t ni
d tha sang ni cn vn. Nhng lm th no iu hũa c? Ngi cú vn d tha khụng
phi ngu nhiờn chuyn vn ca mỡnh cho ngi khỏc s dng, m mc ớch vic chuyn vn ca
h l to cho ng v
n ú phi ln hn, ngha l cú li tc v phi bo m an ton. iu ny ũi
hi ngi cn vn khi s dng vn phi tr cho ngi cú vn mt khon chi phớ. Chớnh chi phớ
ny gi l giỏ mua vn. Nh vy thc cht vic iu hũa cung - cu vn l vic t chc ra th
trng mua bỏn vn. Hng húa trờn th trng ny l "vn". Vic mua bỏn v
n khỏc vi vic
mua bỏn mt loi hng húa bỡnh thng. Mua bỏn hng húa trờn th trng bỡnh thng va mua
quyn s hu va mua quyn s dng hng húa ú; cũn mua bỏn hng húa - vn, ch mua bỏn
quyn s dng m thụi.
c thự ca vic mua bỏn vn núi trờn ó ũi hi th trng mua bỏn vn phi khỏc vi mt
loi th trng bỡnh thng mi bo m cho cung v cu vn gp nhau. Hay núi cỏch khỏc, do
tớnh c bit ca quỏ trỡnh mua bỏn vn ũi hi th trng - ni mua bỏn vn, phi cú th ch t
chc v hot ng trờn mt s nguyờn tc nht nh. Ni ú ngi ta gi l th trng ti chớnh.
Nh vy, th trng ti chớnh l th trng trong ú vn c chuyn t nhng ngi hin cú
vn d tha mun sinh li sang ngi cn vn theo nhng nguyờn tc nht nh ca th trng.
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
9
Cú th mụ t th trng ti chớnh theo s sau:
S 1.1: Cỏc khu vc ca th trng ti chớnh
Tớnh c bit ca th trng ti chớnh cũn th hin ch phn ln hng húa trờn th trng
ny c th hin thụng qua cỏc cụng c gi chung l cỏc giy t cú giỏ (hay chng khoỏn) nh:
tớn phiu, trỏi phiu, c phiu, thng phiu, cỏc chng ch ti
n gi v giy t cú giỏ khỏc. Cỏc
cụng c ú khụng phi l tin tht (tin mt) nhng cú giỏ tr nh tin mt
1.3.2. Cu trỳc ca th trng ti chớnh.
Di cỏc gúc nhỡn khỏc nhau, th trng ti chớnh c phõn thnh cỏc th trng b phn
khỏc nhau. Vic phõn loi ú cng ch l tng i, tu vo iu kin phỏt trin th trng ti
chớnh v tp quỏn mi quc gia. Vớ d, th trng ti chớnh M c cu trỳc bi th trng tin
t v th trng vn, nhng Phỏp, th trng ti chớnh v th trng tin t t
o nờn th trng
vn. nc ta hin nay, tuy th trng ti chớnh cha phỏt trin hon chnh nhng cu trỳc th
trng ti chớnh gn ging nh quan nim M.
a. Cn c theo phng thc vn ng ca lung ti chớnh.
Vi cn c ny, th trng ti chớnh c phõn chia thnh hai th trng b phn l: th
trng ti chớnh giỏn tip v th trng ti chớnh trc tip.
a1 Th trng ti chớnh giỏn tip.
Giỏn tip õy c hiu l ngi cú vn d tha cn cho vay khụng chuyn vn trc tip
n ngi cn vn phi i vay m chuyn qua mt ngi th ba. Ngi th ba ny cú chc nng
lm trung gian mụi gi
i gia ngi mun cho vay vn v ngi cn vay vn. Trờn th trng ti
chớnh, cỏc trung gian mụi gii ú c gi chung l cỏc trung gian ti chớnh. Vic lm mụi gii
trung gian gia ngi i vay vi ngi cho vay ca trung gian ti chớnh hon ton khụng phi l
mụi gii bng "nc bt" hng hoa hng, m h i vay vn ca ngi cn cho vay v tỡm
ngi cn vay cho vay li. Giỏ cho vay - bỏn vn ca trung gian ti chớnh bao gi cng cao hn
giỏ i vay - mua vn ca h
, bi l h cn phn chờnh lch gia chi phớ cho vay v i vay trang
tri chi phớ lm trung gian v cú li tc.
Nh vy, trong th trng ti chớnh giỏn tip, ngi cú vn cho trung gian ti chớnh vay v
ngi cn vn i vay ca trung gian ti chớnh, gia h khụng h quan tõm ln nhau. Ngi cú vn cho
trung gian ti chớnh vay ch quan tõm n mc lói thu c, uy tớn, kh nng hon tr ca trung gian
ti chớnh v tỡnh hỡnh n nh giỏ tr ng tin m h ó cho vay. Trong khi ú, ngi c
n vn phi i
vay ca trung gian ti chớnh thỡ quan tõm ti mc lói phi tr, s tin c vay, thi hn vay, th tc
Các trung
g
ian tài chính
Ngi cú vn d tha
- H gia ỡnh, cỏ nhõn
- Doanh nghip.
- Chớnh ph
- Ngi nc ngoi
Ngi cn vn
- Doanh nghip
- H gia ỡnh, cỏ nhõn.
- Chớnh ph
- Ngi nc ngoi
Vốn
V
ốn
V
ốn
Các thị trờng
tài chính
V
ốn
V
ốn
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
10
vay v iu kin vay vn,
Cỏc trung gian ti chớnh trờn th trng ti chớnh giỏn tip bao gm: ngõn hng thng mi, t
chc tớn dng, cụng ty ti chớnh v cỏc t chc ti chớnh phi ngõn hng khỏc; trong ú ngõn hng
thng mi úng vai trũ ch yu.
Nh s (1) núi trờn, ngi cho trung gian ti chớnh vay vn v ngi vay vn ca trung gian
ti chớnh cng cú th bao gm: h gia ỡnh v cỏ nhõn, doanh nghip, chớnh ph.
Thc tin ó rỳt ra rng, nhng ngi chuyn vn cho cỏc trung gian ti chớnh vay trờn th
trng ti chớnh giỏn ti
p thng l nhng ngi s mo him, mun sinh li ng vn ca mỡnh
nhng mun n chc nờn phi chp nhn li tc thp. H ch yu l nhng ngi khụng cú c hi
hoc khụng mun t u t, nh: nhng ngi hu trớ, cụng nhõn viờn chc, h gia ỡnh nh,
cỏc nc phỏt trin, phn ln dõn chỳng nu khụng mua c phi
u thỡ cú mt ti khon tin gi ti
ngõn hng.
a2. Th trng ti chớnh trc tip.
Khỏc vi th trng ti chớnh giỏn tip, trờn th trng ti chớnh trc tip, vn ca ngi cú
vn d tha c chuyn trc tip n ngi thiu vn u t. õy khụng cú s xut hin cỏc
trung gian ti chớnh, nhng vn chuyn c t ngi cú vn sang ngi c
n vn thỡ bn thõn
th trng phi úng vai trũ mụi gii, qun lý v hng phớ hoa hng.
Trờn th trng ti chớnh trc tip, ngi cú vn b tin ra mua cỏc loi chng khoỏn ca
ngi phỏt hnh - ngi huy ng vn, cú th l doanh nghip nh nc, cụng ty c phn v
chớnh ph. Doanh nghip nh nc phỏt hnh trỏi phiu cụng ty huy ng vn, ngi mua trỏi
phiu cụng ty ú l ngi u t trờn th trng ti chớnh trc tip. Cụng ty c
phn phỏt hnh c
phn, ngi mua c phiu ca cụng ty l u t trờn th trng ti chớnh trc tip. Tng t nh
vy, chớnh ph phỏt hnh trỏi phiu chớnh ph, vic mua trỏi phiu chớnh ph l u t trờn th
trng ti chớnh trc tip. Cng cn phõn tớch rừ rng, vic mua trỏi phiu cụng ty, trỏi phiu
chớnh ph nh núi trờn ca mt ngi no ú, thc cht l u t giỏn tip, nhng v
phng
din vn ng ca lung ti chớnh thỡ vn li c chuyn trc tip t ngi cú vn sang ngi
cn vn. Vỡ vy, nú l hot ng trờn th trng ti chớnh trc tip.
Th trng ti chớnh trc tip l ni doanh nghip v chớnh ph phỏt hnh trỏi phiu
huy ng vn. Tuy vy, th phn ln ca th trng ti chớnh trc tip chớnh l ni
cỏc cụng ty
c phn phỏt hnh c phiu huy ng vn ch s hu. Nhng ngi mun cú thu nhp n nh v
ớt ri ro thng b vn d tha mua trỏi phiu chớnh ph v trỏi phiu cụng ty. Ngc li,
nhng ngi chp nhn ri ro v mong ch mc li tc ln thng b vn mua c phiu.
b. Cn c theo thi hn thanh toỏn ca cụng c ti chớnh.
Theo cỏch phõn chia ny, th trng ti chớnh c cu trỳc bi th trng tin t v th
trng vn. Hin i vi nc ta, s phõn chia ny cha thc rừ rng v cha th ch ra õu l
khu vc chuyờn mụn húa ca th trng tin t, õu l khu vc chuyờn mụn húa ca th trng
vn. Vớ d: cho vay trung v di hn ang thuc khu vc th trng tin t.
b1. Th trng tin t:
Th trng tin t l th trng trong ú bao gm cỏc giao dch mua bỏn cỏc cụng c ti
chớnh cú thi hn thanh toỏn (ỏo hn) t 12 thỏng tr xung. Theo thụng l quc t, cỏc cụng c
trờn th trng tin t cú thi hn thanh toỏn di 12 thỏng.
Th trng tin t bao gm 4 th trng b phn ch yu: th trng tớn dng ngn hn; th
trng hi oỏi (vng v ngo
i t); th trng liờn ngõn hng; th trng m. Trong ú th trng tớn
Chng I: Tng quan v qun tr ti chớnh doanh nghip
11
dng ngn hn v th trng hi oỏi cú quan h trc tip n hot ng huy ng vn v s dng
vn ca doanh nghip. Ch th ca th trng tớn dng ngn hn l cỏc trung gian ti chớnh, nhng
ngi cho trung gian ti chớnh vay l nhng ngi i vay vn ca trung gian ti chớnh. Cỏc trung
gian ti chớnh l ni cung cp cho doanh nghip nhng khon tớn dng ngn hn di cỏc hỡnh thc
cho vay, chit khu, cm c
. V cỏc trung gian ti chớnh l ni doanh nghip gi vn tm thi
nhn ri, cung cp cỏc dch v thanh toỏn, ngõn qu cho doanh nghip. Ch th ca th trng hi
oỏi l ngi c phộp kinh doanh ngoi t, vng bc (trong ú ch yu l ngõn hng thng mi),
cỏc doanh nghip tham gia giao dch hi oỏi, ngõn hng trung ng tham gia th trng thc
hin chớnh sỏch tin t v cỏc cỏ nhõn c phộp giao dch hi oỏi cú nhu cu. Cỏc doanh nghip
cú th m ti khon tin gi ngoi t ti ngõn hng thng mi thc hin giao dch thanh toỏn,
mua bỏn ngoi t phc v mc ớch kinh doanh.
S 1.2: Mụ t c cu th trng ti chớnh phõn loi theo thi hn thanh toỏn
b2. Th trng vn:
Th trng vn l th trng trong ú bao gm cỏc giao dch mua bỏn cỏc cụng c ti chớnh
cú thi hn thanh toỏn trờn mt nm.
Th
trng vn cú 4 th trng b phn l: th trng chng khoỏn; th trng tớn dng
trung v di hn, th trng cho thuờ ti chớnh v th trng cm c bt ng sn.
Cụng c ca th trng vn ch yu l: c phiu; trỏi phiu; hp ng cho thuờ, cho vay
v cm c trung v di hn; cỏc chng khoỏn trung v di hn khỏc.
Trong khu vc th trng vn, th trng chng khoỏn úng vai trũ ch
yu. Cha cú th trng
chng khoỏn, ngi ta cha cú khỏi nim th trng vn.
Bờn cnh th trng chng khoỏn, th trng cho thuờ ti chớnh cng ngy cng cú th phn
quan trng. nc ta th trng tớn dng trung v di hn ang hot ng chung vi khu vc th
trng tin t. i vi th trng cm c bt ng sn cha hot ng m
nh vỡ lut s hu bt
ng sn ca nc ta cha hon thin. Ni dung chng ny ch gii thiu mt s nột c bn ca
th trng chng khoỏn.
c. Cn c theo cỏch thc huy ng vn.
Trờn th trng ti chớnh, doanh nghip cú th huy ng vn u t sn xut, kinh doanh t
cỏc ngun khỏc nhau v di cỏc hỡnh thc khỏc nhau, nhng tng hp li ch cú hai cỏch sau:
- Nhn n vi ngi cú vn cho vay di hỡnh thc mt hp ng tho thun, theo ú sau
mt thi hn ngi nhn n phi tr vn gc v chu thanh toỏn tin lói u n hng thỏng hoc
nm, ti
n lói ú thanh toỏn bng cỏch no ú hai bờn tho thun. Chng hn tin lói cú th tr
Thị trờng tiền t
ệ
Thị trờng ti chính Thị trờng vốn
Thị trờng
tín dụng ngắn
h
Thị trờng
mở
Thị trờng
hối đoái
Thị trờng liên
ngân hng
T.trờng tín dụng
trung v di hạn
Thị trờng
chứng khoán
Thị trờng cho
thuê ti chính
T. trờng cầm cố
bất động sản
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét