Chuyên đề tốt nghiệp
3. Các phơng thức kinh doanh vận tải thủy nội địa.
3.1. Các phơng thức kinh doanh vận tải thủy nội địa:
Hiện nay, có một số hình thức phân loại đội tàu vận tải biển nh sau:
Nếu phân chia theo đối tợng vận chuyển thì các tàu vận tải biển chia
thành ba loại: Tàu hàng, tàu khách, tàu vừa chở hàng vừa chở khách.
Cách thức tổ chức khai thác các loại tàu mặc dù có những điểm chung nh-
ng vẫn có những điểm khác nhau.
Trong nội dung bài viết này, em chỉ đề cập đến tàu hàng.
Căn cứ vào cách thức tổ chức chuyến đi (hình thức tổ chức chạy tàu) của
các tàu vận tải biển mà ngời ta chia hoạt động của đội tàu vận tải biển thành hai
loại: Vận chuyển theo hình thức tàu chuyến (tramp) và vận chuyển theo hình
thức tàu chợ (liner).
Đặc trng cơ bản trong ngành vận tải biển hiện nay là ngoài những tuyến
vận tải thờng xuyên đợc tổ chức theo hình thức khai thác tàu chợ, do có những l-
ợng hàng hoá không lớn vẫn xuất hiện trong thị trờng vận tải, nên hình thức vận
tải tàu chuyến vẫn rất phù hợp với những nớc đang phát triển, kém phát triển,
đội tàu vận tải biển nhỏ bé, hệ thống cảng cha phát triển.
Căn cứ theo dạng vận chuyển, hoạt động của đội tàu vận tải biển đợc chia
thành:
Vận chuyển đờng biển riêng rẽ; vận chuyển đa phơng thức (vận tải biển
chỉ là một bộ phận trong dây chuyền vận chuyển từ kho tới kho trên cơ sở một
hợp đồng vận tải đơn nhất giữa ngời kinh doanh vận chuyển và ngời thuê vận
chuyển); vận chuyển biển pha sông; vận chuyển sà lan trên các tàu mẹ trên biển.
Các loại tàu tham gia vận chuyển bao gồm: tàu chở container; tàu dầu; tàu
chở hàng rời, đổ đống; tàu mẹ chở sà lan; tàu hàng khô, tổng hợp.
Với các hình thức phân loại đội tàu nh trên, trong hàng hải có hai hình
thức kinh doanh tàu: kinh doanh tàu chạy rỗng (tramp) và kinh doanh tàu chợ
(liner).
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
Tàu chạy rỗng hay còn gọi là tàu chạy không định kỳ (Irregular) là tàu
kinh doanh chuyên chở hàng hoá (chủ yếu là hàng khô có khối lợng lớn và hàng
lỏng) trên cơ sở hợp đồng thuê tàu. Nó phục vụ theo yêu cầu của ngời thuê tàu.
Tàu chợ còn gọi là tàu chạy định kỳ (Regular) là tàu kinh doanh thờng
xuyên trên một luồng nhất định, ghé vào các cảng nhất định và theo lịch trình đã
sắp xếp từ trớc. Hình thức này xuất hiện cuối thế kỷ XIX và đợc phát triển
nhanh chóng.
Qua hai phơng thức kinh doanh tàu chủ yếu ở trên, có các phơng thức
thuê tàu chủ yếu:
- Phơng thức thuê tàu chợ.
- Phơng thức thuê tàu chuyến.
- Phơng thức thuê tàu định hạn.
3.2. Phơng thức thuê tàu chợ.
Thuê tàu chợ còn gọi là lu cớc tàu chợ (Booking shipping space) là ngời
chủ thông qua ngời môi giới thuê tàu yêu cầu chủ tàu hoặc ngời chuyên chở
giành cho thuê một phần chiếc tàu chợ để chuyên chở hàng hoá từ cảng này đến
cảng khác. Mối quan hệ giữa ngời chủ hàng và ngời chuyên chở đợc điều chỉnh
bằng vận đơn đờng biển.
Vận đơn đờng biển là bằng chứng duy nhất xác nhận hợp đồng chuyên
chở đờng biển đã đợc ký kết, có chức năng:
- Là biên lai nhận hàng của ngời chuyên chở.
- Là chứng từ xác nhận quyền sở hữu hàng hoá ghi trong vận đơn.
Ngời cầm vận đơn hợp pháp có quyền sở hữu hàng hoá và đòi ngời
chuyên chở giao hàng cho mình. Do đó nó là: chứng từ có giá trị để mua bán,
chuyển nhợng, cầm cố . .
- Vận đơn là bằng chứng xác nhận hợp đồng chuyên chở đã ký kết.
* Đối tợng chuyên chở tàu chạy thờng xuyên bao gồm tất cả các loại
hàng: hàng lỏng, hàng khô có bao bì hay để trần, thành phẩm hoặc bán thành
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
phẩm và các mặt hàng nguyên liệu Các loại hàng trong tàu chạy th ờng xuyên
bao gồm các loại hàng lẻ, hàng đặc biệt đòi hỏi xếp dỡ bằng phơng pháp chuyên
môn.
Tàu chợ là loại tàu thờng cấu trúc nhiều tầng boong, nhiều hầm trọng tải
vừa phải, tốc độ tối thiểu là 14 hải lý/giờ. Đối với tuyến biển xa tốc độ tối thiểu
là 16 hải lý/giờ. Ngày nay thờng đạt tới 20 hải lý/giờ. Tàu thờng có thiết bị xếp
dỡ riêng trên tàu.
3.3. Phơng thức thuê tàu chuyến.
Thuê tàu chuyến (voyage charter) là chủ tàu (ship's owner) cho ngời thuê
tàu (charterer) thuê toà bộ hay một phần chiếc tàu chạy rỗng (tramp) để chuyên
chở hàng hoá từ một hay vài cảng đến một hay vài cảng khác.
Mối quan hệ giữa chủ tàu và ngời thuê tàu đợc điều chỉnh bằng một văn
bản gọi là hợp đồng thuê tàu (Voyage charter party) viết tắt là C/P.
* Đối tợng vận chuyển của tàu chuyến thờng là các loại hàng có khối l-
ợng lớn (hàng lỏng, hàng khô) thờng chở đầy tàu bao gồm các loại hàng nh
than, hàng ngũ cốc, quặng, sắt thép, phân bón, .
Trên 80% hàng hoá đợc vận chuyển bằng tàu chuyến, tập trung ở các mặt
hàng sau: Các loại quặng, hàng hạt, phân bón rời hoặc đóng bao, than và cốc, gỗ
các loại, đờng rời hay đóng bao.
- Đặc điểm của hợp đồng tàu chuyến là chủ hàng thờng thuê cả chuyến,
giá cả thơng lợng thông qua đại lý.
- Phơng tiện vận chuyển bao gồm các loại tàu một boong, miệng hầm lớn,
tàu chuyên dùng để vận chuyển các loại hàng thích hợp và các loại tàu vận
chuyển tổng hợp.
Cỡ tàu vận chuyển chiếm tỷ lệ nhiều nhất là cỡ tàu 1 vạn tấn đến 2 vạn
tấn. Tốc độ trung bình từ 14 - 16 hải lý/giờ. Thị trờng tàu chuyến thờng chia
thành khu vực, căn cứ theo phạm vi hoạt động của tàu.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
* Cách thuê tàu chuyến: Việc giao dịch thuê tàu chuyến, hai bên tự do
thơng lợng về cả giá cớc và điều kiện chuyên chở. Chủ tàu giữ quyền điều động
quản lý con tàu, thuỷ thủ và trả mọi chi phí kinh doanh, mọi rủi ro về kinh
doanh khai thác tàu. Ngời thuê tàu phải trả cớc theo khối lợng hàng chuyên chở
hoặc theo cớc thuê bao cả tàu. Ngoài ra có chịu chi phí bốc xếp hay không là do
hợp đồng quy định.
- Thuê tàu chuyến có các dạng sau:
+ Thuê tàu chuyến đơn (Single voyage)
+ Thuê tàu chuyến khứ hồi (Round voyage)
+ Thuê nhiều chuyến liên tục (Consecutive voyages). Phơng thức này đòi
hỏi hai bên phải quy định chặt chẽ trong hợp đồng.
+ Thuê bao trong một thời gian nhất định (general contract of
afreighetment) theo giá cớc hai bên thoả thuận. Thời gian thờng là thuê theo quý
hay năm.
+ Thuê theo hợp đồng định hạn (Time charter).
3.4. Phơng thức thuê tàu định hạn.
Thuê tàu định hạn là chủ tàu cho ngời thuê tàu thuê chiếc tàu để sử dụng
vào mục đích chuyên chở hàng hoá trong một thời gian nhất định. Hai bên cùng
nhau ký kết một văn bản gọi là hợp đồng thuê tàu định hạn (Time charter party).
Theo hợp đồng này chủ tàu có trách nhiệm chuyển giao quyền sử dụng chiếc tàu
thuê cho ngời thuê tàu và bảo đảm "khả năng đi biển" của chiếc tàu đó trong
suốt thời gian thuê tàu. Còn ngời thuê tàu có trách nhiệm trả tiền thuê và chịu
trách nhiệm về việc kinh doanh khai thác chiếc tàu thuê, sau khi hết thời hạn
thuê phải hoàn trả cho chủ tàu trong tình trạng kỹ thuật tốt tại cảng và trong thời
hạn đã quy định.
Theo khái niệm trên ta thấy trong thời gian thuê, quyền sở hữu chiếc tàu
vẫn thuộc về chủ tàu, nhng quyền sử dụng lại đợc chuyển sang ngời thuê tàu.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
Chính vì vậy, quyền lợi và nghĩa vụ của chủ tàu và ngời thuê tàu trong hợp đồng
thuê tàu định hạn có nhiều đặc điểm khác so với hợp đồng thuê tàu chuyến.
* Trong thực tế áp dụng hai hình thức thuê tàu định hạn:
- Thuê tàu định hạn phổ thông, tức là cho thuê tàu bao gồm cả sỹ quan
thuỷ thủ của tàu trong một thời gian nhất định.
Theo hình thức này lại chia ra:
+ Thuê thời hạn dài (Period time charter)
+ Thuê định hạn chuyến (Trip time charter)
+ Thuê định hạn chuyến khứ hồi (Round voyage time charter)
+ Thuê định hạn chuyến liên tục (Consecutive - voyage time charter).
- Thuê tàu định hạn trơn: là hình thức thuê tàu không có sỹ quan thuỷ thủ
(thậm chí không có trang thiết bị trên tàu). Hình thức này có tên là "Bare-boat
charter".
3.5. So sánh u nhợc điểm của các phơng thức thuê tàu.
- Về thủ tục cho thuê tàu:
+ Phơng thức thuê tàu chợ: thủ tục đơn giản, nhanh chóng vì ngời thuê tàu
không đợc tự do thoả thuận các điều kiện chuyên chở mà phải chấp nhận các
điều kiện có sẵn trong vận đơn và biểu cớc của chủ tàu.
+Phơng thức thuê tàu chuyến: Nghiệp vụ cho thuê tàu không nhanh
chóng, đơn giản nh tàu chợ. Việc ký kết hợp đồng khá phức tạp, chủ tàu và chủ
hàng trong quá trình đàm phán đều có những yêu cầu đòi hỏi khác nhau.
+ Phơng thức thuê tàu định hạn: Việc ký kết hợp đồng cũng phức tạp, đòi
hỏi phải có những ràng buộc chặt chẽ trong quá trình cho thuê tàu. Thông thờng,
kết cấu của hợp đồng cho thuê tàu định hạn là dài nhất và chi tiết nhất.
- Về giá cả cho thuê:
+ Phơng thức thuê tàu chợ: Giá cớc tính cho một đơn vị hàng hoá vận
chuyển thờng đợc rất cao và tơng đối ổn định trên thị trờng so với các hình thức
cho thuê khác.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
+ Phơng thức thuê tàu chuyến: Giá cho thuê biến động thờng xuyên và rất
mạnh do hình thức thuê tàu này thờng phải thông qua các đại lý, chịu phí dịch
vụ môi giới. Chủ tàu và ngời thuê tàu đợc tự do thơng lợng thoả thuận về cớc và
các các điều kiện đi kèm nhằm bảo vệ quyền lợi cả hai bên một cách thoả đáng.
+ Phơng thức thuê tàu định hạn: Tuỳ thuộc và mối quan hệ, uy tín và khả
năng đàm phán của chủ tàu với ngời thuê. Ngời thuê tàu thờng sử dụng phơng
thức thuê tàu định hạn khi cho rằng giá thuê tàu chợ ở thời điểm hiện tại hoặc
trong tơng lai là sẽ lên cao trong khi họ có nguồn hàng vận chuyển tơng đối ổn
định.
- Về thời gian vận chuyển:
+ Phơng thức thuê tàu chợ: Đặc trng quan trọng của hình thức tàu chợ là
tàu hoạt động cố định, chuyên tuyến giữa các cảng xác định; theo lịch vận hành
đợc công bố từ trớc
+ Phơng thức thuê tàu chuyến: Hàng hoá đợc chuyên chở nhanh chóng vì
tàu chạy chuyên tuyến không phải đỗ các cảng lẻ để lấy hàng.
+ Phơng thức thuê tàu định hạn: Thời gian vận chuyển phụ thuộc nhiều
vào cả chủ tàu và ngời thuê tàu.
- Về trình độ tổ chức quản lý và khai thác tàu:
+ Phơng thức thuê tàu chợ: là hình thức phát triển cao hơn và hoàn thiện
hơn của hình thức vận tải tàu chuyến.
+ Phơng thức thuê tàu chuyến: Linh hoạt, thích hợp với vận chuyển hàng
hoá không thờng xuyên và hàng hoá xuất nhập khẩu, tận dụng đợc hết trọng tải
của tàu lúc chở hàng trong từng chuyến đi có hàng. Nếu tổ chức tìm hàng tốt thì
hình thức khai thác tàu chuyến là hình thức khai thác có hiệu quả không kém gì
so với hình thức khai thác tàu chợ.
+ Phơng thức thuê tàu định hạn: Chủ tàu tạm thời cha phải quan tâm đến
việc tìm kiếm nguồn hàng hoá để chuyên chở, có mục đích kinh doanh cho thuê
tàu định hạn với t cách là chủ tàu thuần tuý.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
- Về phân chia chi phí giữa các phơng thức thuê tàu:
+ Hình thức thuê tàu chợ: Chủ tàu chịu mọi khoản chi phí từ khi nhận
hàng để vận chuyển cho đến khi trả hàng tại cảng cho chủ hàng theo lịch trình
vận hành công bố từ trớc.
+ Hình thức thuê tàu chuyến và tàu định hạn đợc phân chia nh sau:
Bảng 1
Phân chia chi phí giữa chủ tàu và ngời thuê
Loại chi phí Tàu chuyến
Tàu định hạn
phổ thông
Tàu định hạn
trơn (tàu trần)
- Lơng sỹ quan, thuỷ thủ,
bảo hiểm xã hội.
Chủ
Tàu
Chủ
Tàu
Ngời thuê
- Bảo hiểm tàu
Chủ yếu là chủ
tàu
- Chi phí về trách nhiệm
dân sự
Chủ yếu là chủ
tàu
- Khấu hao Chủ tàu
- Sửa chữa định kỳ, bảo
quản tàu
- Chi phí quản lý hành
chính
Chủ tàu và ngời
thuê
- Nhiên liệu Ngời thuê
- Dầu mỡ Chủ tàu
- Nớc trong nồi hơi
- Cảng phí
- Đại lý phí
- Chi phí xếp dỡ
Tuỳ theo điều
kiện trong hợp
đồng.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
Ngời
thuê
tàu
Ngời
thuê
tàu
- Các chi phí đặc biệt
khác (chi phí qua kênh
đào, eo biển, )
Chủ tàu
4. Phân loại vận tải thủy.
Có nhiều tiêu chí để phân loại vận tải thủy nhng thông thờng chúng ta
phân ra làm vận tải thủy quốc tế và vận tải thủy nội địa
Vận tải thủy quốc tế: là việc chuyên chở hàng hóa, hành khách bằng đờng
biển, đờng sông giữa hai nhiều quốc gia, tức là việc chuyên chở hàng hóa, hành
khách phải qua biên giới giữa hai quốc gia.
Có hai hình thức vận tải quốc tế: vận tải quốc tế trực tiếp là hình thức
chuyên chở đợc tiến hành trực tiếp giữa hai nớc. Còn vận tải quốc tế quá cảnh là
hình thức chuyên chở đợc tiến hành qua lãnh thổ của ít nhất một nớc thứ ba gọi
là nớc cho quá cảnh.
Sựu ra đời và phát triển của vận tải quốc tế gắn liền với sự phân công lao
động trong xã hội và trong quan hệ buôn bán giữa các nớc với nhau. Sự hình
thành và phát triển hệ thống vận tải từng nớc hoặc một nhóm nớc có ảnh hởng
rất lớn đến sự phát triển hệ thống vận tải trên phạm vi toàn thế giới.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
Vận tải thủy quốc tế chiếm tới 80% vận chuyển hàng hóa buôn bán quốc
tế. Vận tải thủy quốc tế đợc phát triển trên cơ sở phát triển sản xuất và trao đổi
hàng hoá. Ngợc lại hoàn thiện hệ thống vận tải quốc tế đặc biệt là vận tải bằng
đờng biển quốc tế giảm giá thành vận tải sẽ tạo điều kiện quan hệ buôn bán
quốc tế, đáp ứng nhu cầu đi lại tiêu dùng của mọi ngời của nhiều quốc gia khác
nhau. Thực tế đã chứng minh vận tải quốc tế bằng đờng thủy góp phần lớn vào
khuyến khích buôn bán giữa các nớc.
Vận tải thủy nội địa: là một hoạt động dịch vụ trong đó ngời cung cấp
dịch vụ (hay ngời vận chuyển) thực hiện các hàng hóa từ nơi này đến nơi khác
trong vùng nớc mà điểm đầu và điểm cuối của quá trình chuyên chở không đi ra
ngoài lãnh thổ của một quốc gia
Theo khái niệm trên thì vận tải thủy nội địa là việc ngời thuê tàu chở hàng
hóa trên các vùng biển, trên các sông ngòi trong phạm vi một quốc gia đó. Ngời
thuê chở và ngời chuyên chở không phải làm các thủ tục xuất nhập khẩu hay các
thủ tục quá cảnh. Thông thờng đồng tiền thanh toán trong vận tải thủy nội địa là
đồng nội tệ.
Hiện nay, trong vận tải thuỷ nội địa thờng chậm phát triển và chỉ chiếm
một tỷ lệ nhỏ trong vận chuyển hàng hóa, vì nó bị cạnh tranh quyết liệt bởi các
phơng thức vận tải khác có tốc độ nhanh hơn nh đờng sắt, đờng không, đờng
bộ.
Đối với một đất nớc có bờ biển dài từ bắc đến nam và hệ thống sông ngòi
dày đặc với nhiều con sông lớn nh sông Hồng, sông Mê Kông thì vận tải thủy
nội địa chiếm một vị trí nhất định không thể thiếu trong công cuộc xây dựng và
bảo vệ tổ quốc. Vì thế Đảng và Nhà nớc ta luôn quan tâm phát huy năng lực vận
tải thuỷ nội địa đồng thời đẩy mạnh phát triển đội tàu biển để vừa vận tải ven
biển và vận tải viễn dơng phục vụ cho công cuộc CNH HĐH nớc ta hiện nay.
Điều đáng mừng là hiện nay đội tàu trong nớc đã đáp ứng đợc phần nào thị phần
vận tải thủy nội địa góp phần lớn cho việc tiết kiệm ngoại tệ cho đất nớc.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Chuyên đề tốt nghiệp
II. Đặc điểm và các phơng thức gửi hàng khô, hàng bách hóa đa năng bằng
container trong vận tải thủy nội địa.
Tàu chở hàng bách hóa: là tàu chở các hàng hóa do công nghiệp sản xuất,
thờng là có bao bì và có giá trị cao. Loại tàu chở hàng này thờng có nhiều
boong, nhiều hầm, có cần cẩu riêng để xếp dỡ, tốc độ tơng đối cao.
Tàu chở hàng có khối lợng lớn: hàng khô có khối lợng lớn là nhữngloại
hàng ở thể rắn không có bao bì nh than, sắt thép, ngũ cốc, phân bón, xi măng,
thờng đợc chở bằng loại tàu riêng. Loại tàu này thờng là tàu một boong, có
nhiều hầm, trọng tải lớn, đợc trang bị cả máy bơm hút ẩm hàng rời, tốc độ chậm
Về container chở hàng có:
Nhúm 1: Container ch hng bỏch húa.
Nhúm ny bao gm cỏc container kớn cú ca mt u, container kớn
cú ca mt u v cỏc bờn, cú ca trờn núc, m cnh, m trờn núc - m
bờn cnh, m trờn núc - m bờn cnh - m u; nhng container cú hai na
(half-heigh container), nhng container cú l thụng hi
Nhúm 2: Container ch hng ri (Dry Bulk/Bulker freight container)
L loi container dựng ch hng ri (vớ d nh thúc ht, x phũng
bt, cỏc loi ht nh ). ụi khi loi container ny cú th c s dng
chuyờn ch hng húa cú ming trờn mỏi xp hng v cú ca container
d hng ra. Tin li ca kiu container ny l tit kim sc lao ng khi xp
hng vo v d hng ra, nhng nú cng cú im bt li l trng lng v
nng, s ca v np cú th gõy khú khn trong vic gi an ton v kớn nc
cho container vỡ nu np nhi hng vo nh quỏ thỡ s gõy khú khn trong vic
xp hng cú th t.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét