Tài liệu Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo pdf

Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

5
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
Thế giới hình tượng thơ Nguyễn Trọng Tạo khá phong phú, có thể là một
cái thực, một cái ảo, một bóng hay một hình, có thể cả đời hay cả mộng nhưng
tựu chung và nổi bật nhất qua sáng tác của anh tập trung ở hai hình tượng:
* Hình tượng nhân vật trữ tình
* Hình tượng thiên nhiên
2.1-Hình tượng nhân vật trữ tình
Khi Nguyễn Trọng Tạo đến, không biết vô tình hay hữu ý đã tạo ấn tượng
như một "con chim sơn ca" cất tiếng hót lảnh lót tự ru mình, ru đời. Nếu Nguyễn
Trọng Tạo ví Hoàng Phủ Ngọc Tường là "con chim yến thi sĩ" thì tôi xin được
mạo muội ví Nguyễn Trọng Tạo là một "con chim sơn ca" hát những khúc nhạc
tình sống động.
Nguyễn Trọng Tạo đã phơi bày lòng mình bằng việc ký hoạ nên hình ảnh
bản thân ở nhiều góc độ khác nhau. Có thể đó là những vần thơ được hoài thai
bằng những cảm xúc bề bộn giữa ý thức và vô thức, ảo và thực, yên lắng và
quẫy động…Có thể đó là "tôi", là "anh", là "gã", hay là "em", thậm chí là một
tiếng "ới ơi" nào đấy, đồng vọng không rõ. Thế giới nhân vật này không đi ra
trực tiếp từ sân khấu rạng rỡ ánh đèn mà từ đời thực, mạnh bạo và tự tin hơn
những gì chúng ta nghĩ.
2.1.1- Nổi bật và tiêu biểu cho hình ảnh nhân vật trữ tình trong thơ
Nguyễn Trọng Tạo chính là hình tượng tác giả dưới các cách xưng hô khác nhau
như "tôi", "ta", "anh"…Có khi là sự hoá thân, có khi là sự vay mượn một câu
chuyện nhưng phần lớn "cái tôi" trữ tình này tự bộc bạch những cảm xúc, suy tư
về tình yêu, cuộc đời, về con người, xã hội, về quá khứ, tương lai. "Cái tôi" là
một hình tượng điển hình của thơ mà chúng ta đã gặp nhiều trong văn học. Đó là
"cái tôi" trong Thơ mới:
Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
( Vội vàng – Xuân Diệu )
Hay là "cái tôi" trong thơ Cách Mạng:
Tôi là con người của vạn nhà
Là em của vạn kiếp phôi pha
( Từ ấy - Tố Hữu )
Hôm nay, chúng ta gặp ở đây một "cái tôi " không quá cũ mà cũng không
quá mới nhưng mang cái táo bạo, ngông cuồng cùng trữ tình, sâu lắng khác
người:
tôi trở lại cơ quan gặp nụ cười ẩm mốc
chuột quá nhiều chuột chẳng chịu giảm biên
(Tái diễn)
"Cái tôi" trong thơ Nguyễn Trọng Tạo có cái khó hiểu, có cái ngất
ngưỡng, có cái lưng chừng, khó tìm lối diễn đạt:


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

6
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
còn Rock Rap hay còn đêm cổ điển
điên cuồng ơi mơ mộng bỏ tôi đi
(Đêm cổ điển)
Nhiều lúc anh lặng lẽ đem bản thân mình ra làm đối tượng cho mình
chiêm cảm, thổn thức cùng nổi đau của bản thân, nhặt nhạnh từng mảnh mình
rơi vải. Anh không né tránh "cái tôi" thực của mình, tự tâm để nó bơi giữa dòng
nước ngược, thoải mái thốt lên những điều đang dày vò, cắn xé nó với những
cảm xúc lạ hay là những cảm xúc dồn nén, kìm kẹp giữa hai bờ trái tim nóng
hổi:
tôi về khép lại căn phòng
thấy trong lồng ngực như không có gì
(Gửi)
Nói "không có gì" mà lại như vỡ vụn, nát tan, sau mỗi lần như vậy "cái
tôi" dường như can đảm hơn:
trái tim đã bỏ tôi đi
ai mà nhặt được gửi về dùm tôi
(Gửi)
Trong nh
ững mối quan hệ, trong chiều sâu tâm tưởng, cách quan sát và
nhìn nhận của "cái tôi" về cuộc sống ngày càng thấu đáo hơn."Cái tôi" ấy biết
nói tiếng nói tha thiết với bạn bè:
bạn bè ơi, nếu mà không các bạn
những lúc lang thang ta về đâu
(Cõi nhớ)
"Cái tôi" nhẹ nhàng và tinh tế trong thể hiện sự chiêm nghiệm bản thân:
dẫu nhỏ nhoi tôi có một cái tên
trong li ti lá thẩm
khi ngập nước và khi ngập nắng
hoa li vàng mùa hạ chính là tôi
(Hoa li vàng )
"Cái tôi" ấy khi thì buồn thơ thẩn, "đi lang thang", khi thì muốn "lưu lại
cúi nhặt giữa mênh mông " một chiếc bóng mình, lại có khi say đắm, mê mải với
cuộc đời, khi thu mình "tạ từ da trắng áo hồng" để "về tháp cổ rêu phong một
đời" Một "cái tôi" tự cảm thấy "chẳng hiện đại bao nhiêu so với sự bảo thủ của
mình" nên bâng khuâng, mơ màng:
tôi thoát khỏi có vần không có
vần à ơi không à ơi hủ nút
không hủ nút
tôi tự do lơ lửng trời cao
(Bài thơ bị lỗi )
Hay là "cái tôi" tự lục vấn, tự phán xét mình:


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

7
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
Rồi có lúc ta buồn ta lục vấn chính ta
Rồi có lúc câu thơ thay đổi chủ nhà
(Điều bình thường lạ lẫm )
Đó còn là "cái tôi" nặng tình, nặng lòng với những điều xưa cũ, với hình
bóng quê nhà, với tâm thức và ký ức:
Tôi đi qua đêm dài đèn mờ vẫn đỏ
những tòa thiên nhiên vẫn còn bày đó
chợt nhớ lơ mơ hình bóng Thuý Kiều
(Phố đỏ )
Một "cái tôi" ngại ngần trước thời gian, trước con người, và trước chính
mình, ngại cả những điều bình thường nhất:
tôi giờ ngại cả bóng tôi
ý thơ chưa cạn, ngó lời đã khô
(Ngại xuân)
"Cái tôi" tự soi mình, tự soi vào chiếc bóng:
thế mà hắn suốt đời kề sát tôi
không xoá được tôi đành chào thua hắn
tôi đã chào thua khối người như chiếc bóng
(Bóng)
Dù ở góc độ, bình diện nào đi nữa, dù là niềm vui hay nỗi buồn, dù yêu
đời hay yêu người thì "cái tôi" trong thơ Nguyễn Trọng Tạo chính là sự phản
chiếu rõ nhất hình tượng tác giả, là cái tôi thiết tha chia sẻ và đồng cảm với con
người, cuộc đời. Anh tâm đắc xây dựng hình tượng nhân vật "tôi" một cách tự
nhiên, thoải mái mà không sáo rỗng và đồng bóng.
2.1.2- Một hình tượng nhân vật khác mà chúng ta gặp trên suốt chặng
đường thơ Trọng Tạo là cặp đôi nhân vật "anh và em". Anh đã thành công
trong thi pháp xây dựng nhân vật cặp đôi "anh và em" với tình yêu, và thông qua
tình yêu để thực hiện sự đồng điệu với cuộc sống, thể hiện quan niệm về thật -
giả, về tan - hợp, ra đi - trở về trong cuộc đời mỗi con người:
anh trót để ngôi sao bay khỏi cát
biếc xanh em, mãi chớp sáng vòm trời
điều Có thể đã hóa thành Không thể
biển bạc đầu nông nổi tuổi hai mươi
(Không đề )
"Anh" và "em" trong thơ Trọng Tạo là hai con người, hai thế giới, hai
hình tượng song song có sức hút mãnh liệt dành cho nhau. "Em" là miền yêu,
miền nhớ và cũng là miền đau, miền khắc khoải trong "anh". Dù là hai hình
tượng vốn dĩ rất cân bằng về tâm hồn và thể xác song dường như do thiên chức
và tâm lý của phái nam nên thơ anh thường là những dòng cảm xúc đơn phương,
chủ động bày tỏ với em, với kỷ niệm tình yêu:


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

8
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
thì ra tháng giêng nhớ em quá thể
anh thấy em về giữa miền mộng mị
và cái khung tranh chính là khung cửa
(Bức tranh giêng )
Nhân vật "em" thường hiện lên qua trí tưởng tượng, niềm mong nhớ hay
hoài niệm của nhân vật "anh". Có lẽ vì thế chăng mà "em" ở đây kiêu sa, ẩn hiện
khiến cho người đọc cũng như có cảm giác chới với, tiếc nuối tình yêu. Nhân vật
"anh" gắn chặt với một cõi nhớ, một cõi nhớ huyễn hoặc, mông lung, chới với,
cảm thấy nỗi nhớ mong cứ tích tắc gặm nhấm mình:
anh đứng anh ngồi anh thương anh nhớ
anh ra anh vào nao nao mắt mở
( Người đang yêu )
Hay là niềm hạnh phúc khi có "em" bên đời thì mùa đông bỗng có nắng
ấm, "lá chuối vườn thành bánh nếp thơm" và "anh" luôn tâm niệm một tình yêu
chân thành, cao thượng:
ta cầu nguyện cho những gì còn mất
trên con đường vô định của tình yêu
(Tình yêu qua)
"Anh" cảm thấy tiếc nuối khi "em" ra đi, khi sự biệt ly đến, tràn ngập
không gian là sự xa cách:
tôi và em đứng trước biệt ly
con chim xám bay về miền núi lạ
lèn đá lung lay nổi buồn muôn thưở
sau lưng ta hoang vắng nhón chân đi
(Chân trời)
Hình tượng nhân vật "anh và em" được tác giả đặc tả qua một phương tiện
chính: tình yêu và nổi nhớ với nhiều biện pháp đậm - nhạt, xa - gần khác nhau.
Nguy
ễn Trọng Tạo rất ít khi để nhân vật "em" lên tiếng dù em là nhân vật trung
tâm gợi cảm hứng cho thơ. "Em" trong thơ anh có khi là một "làn da", một "mái
tóc", hoặc là Người Tiên giáng trần hoặc là một "cô gái mười chín đôi mươi",
thậm chí là một "bà quả phụ trẻ"… Trải theo chiều dài của tình yêu, ở đây chủ
yếu là những tâm tình của "anh" và "em", thổ lộ cùng em niềm yêu, niềm tha
thiết, hay nỗi cô đơn, đau đớn… Hình như tâm hồn Nguyễn Trọng Tạo rất nhạy
cảm trong câu chuyện giữa "anh" và "em", dù là ở truyện, ở thơ hay ở
nhạc: "Lặng nghe người lính hát về loài hoa - mang tên người con gái rất dịu
hiền - anh đã yêu, anh đã hẹn, anh đã chờ - anh hẹn anh chờ anh thương màu
hoa ấy". (Bài hát 'Hoa cúc biển" - Sáng tác: Nguyễn Trọng Tạo )
Nhân vật "anh và em" hiện hữu trong thơ Trọng Tạo gắn với cảm xúc và
mạch thơ anh, đồng thời gắn chặt với một cõi tâm linh đó là "Cõi nhớ". Cõi
nhớ chính là sự hòa quyện đậm đặc giữa hoài niệm và cô đơn. Có thể thấy dù ở


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

9
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
bình diện nào, trong thực hay trong mộng thơ anh đều bị chi phối bởi "Cõi nhớ"-
một cõi tâm u hoài, mê mải và sóng sánh, bởi nếu:
không nơi để Nhớ - nghèo biết mấy
ta như sao lạc giữa ban ngày
(Cõi nhớ)
Hình tượng cặp đôi "anh và em" là một hình tượng kép rất quen mà chúng
ta đã gặp nhiều trong thơ ca, đặc biệt là Thơ mới. Nhưng theo tôi khi đánh giá
bình diện này ở Nguyễn Trọng Tạo thì không nên xếp hình thức đó vào một bậc
thềm nào nhất định. Bởi tất cả đều rất lung linh, sóng sánh vẻ hoang dại, có khi
mơ hồ:
cái đêm trăng ấy bỏ buồn
bỏ men thương nhớ bỏ hương ái tình
bỏ ta tỉnh dậy một mình
bỏ em lạc chốn bùng binh sương mờ
(Tặng mối tình cuối của Goethe)
Với thế giới hình tượng nhân vật trên đây, Nguyễn Trọng Tạo đã dành
phần lớn trữ lượng tâm hồn để xây dựng nên. Bởi thế nên mang cái tâm linh
thăm thẳm của hồn người, hình tượng nhân vật trữ tình trong thơ anh đã đem
theo tiếng lòng về một trời thế sự. Chúng ta đã bắt gặp qua đây những tâm sự về
tình yêu, tình quê, tình người và một cuộc sống hiện thực đạt đến mức sinh
động, cô đúc. Đồng thời chúng ta cũng ghi nhận sự quả cảm, chân thành của
người có "cái chớp mắt ngàn năm trôi" ấy.
2-2 Hình tượng thiên nhiên
Đối với con người thi sĩ phương Đông, thiên nhiên là "không gian sống -
không gian tư tưởng - không gian văn hoá", bởi thế nên nó có một vị trí đặc
biệt trong thơ ca. Với Nguyễn Trọng Tạo, thiên nhiên đã là một người bạn tâm
giao gắn bó nên anh luôn cố gắng xây đắp nên những hình tượng thiên nhiên
vừa hoang dại, vừa gần gũi, thân yêu. Thiên nhiên trong thơ anh tràn đầy màu
sắc và rộn ràng âm thanh - một hình tượng huyền ảo, dịu dàng và đầy tâm trạng
như một phần tác giả đã hoá thân vào đó.
Thông qua mối quan hệ biện chứng giữa cái đẹp của khách thể và tính
thẩm mỹ cảm xúc, thiên nhiên được tái tạo không chỉ mang tính nghệ thuật đơn
thuần mà còn thể hiện được thế giới quan của nhà thơ. Xét một cách tổng quan,
hình tượng thiên nhiên mà Nguyễn Trọng Tạo cảm nhận tập trung ở một số mô
típ hình ảnh tiêu biểu, trong đó nổi bật nhất là môtíp cây cỏ hoa lá, môtíp gió và
môtíp trăng. Thiên nhiên đã xuất hiện như một bến đỗ để tác giả tìm cho mình
chút bình an trong tâm tưởng:
trong giấc ngủ ta thấy ta lang thang xa vời
những xanh hồng xanh tím



Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

10
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
ôi thiên nhiên
(Mộng du)
2.2.1- Lướt một vòng qua các trang thơ Nguyễn Trọng Tạo, chúng ta có
thể dễ dàng bắt gặp ở bất cứ đâu một nhành cây, một ngọn cỏ hay một bông hoa.
Ba đối tượng đồng dạng này dường như là một biểu thức quen dùng khi anh diễn
đạt một cái gì rất xanh non, tươi thắm mà cũng dễ tàn úa, héo khô:
anh nhận cảm bầu trời qua sáu ngón
rùng mình mùa xuân tua tủa cỏ non
(Cái đẹp sáu ngón)
Nhà thơ cảm cái xanh, hồng, tím, đỏ của cây cỏ hoa lá bằng trái tim khác
người, cũng giống như "bàn tay sáu ngón" được xem là đẹp vậy. Nhưng trong
cách cảm đó, chúng ta lại luôn bắt gặp được cái xanh rung rinh, cái đỏ quyến rủ,
cái mơn mởn, mong manh:
cây bưởi đơm hoa cây cà kết quả
nụ tầm xuân gió đùa xanh nghiêng ngả
(Cổ tích thơ tình )
Xuân Diệu - người đặc biệt thành công trong việc nhân hoá thiên nhiên đã
viết những câu thơ đạt đến độ điêu luyện trong miêu tả:
Hơn một loài hoa đã rụng cành
Trong vườn sắc đỏ rủa màu xanh
Những luồng run rẩy rung rinh lá
Đôi nhánh khô gầy xương mong manh
(Đây mùa thu tới - Xuân Diệu)
Cái thời rực rỡ và huy hoàng ấy của Thơ mới vẫn còn lại trong chúng ta
bây giờ và mãi sau này. Vừa mới đây thôi, Nguyễn Trọng Tạo đã xuất hiện với
niềm cảm riêng mà vương vấn chút hương của thi nhân xưa:
thông xanh thông xanh thông xanh
lưng cỏ mọc xuyên trái tim sỏi đá
(Thiên An )
Thụy Khê đã từng nhận xét về Nguyễn Trọng Tạo rằng: "Thơ anh thản
nhiên nhẹ nhàng và dễ dàng như những hình tượng đã có sẵn trên cây, anh chỉ
việc rung cây là chúng rơi xuống thơ anh". Theo quan điểm đó chúng ta có thể
điềm nhiên mà nắm bắt cái hồn của cỏ cây hoa lá trong thơ anh:
chỉ còn cỏ mọc bên trời
một bông hoa nhỏ lặng rơi mưa dầm
(Chia )
Nguyễn Trọng Tạo có thể với tay ngắt một bông hoa, hái một chiếc lá hay
bứt một ngọn cỏ rồi tự nhiên đặt vào đó một chữ "tình". Giản đơn chúng trở
thành một câu thơ, một bài thơ hay nguồn thơ:
hoa li vàng mùa hạ đã xa xôi


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

11
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
đường nở trắng một màu hoa trứng cá
(Quy Nhơn không đề )
Nhà thơ muốn giữ hương sắc cây cỏ hoa lá thế nên anh đã quan sát chúng
tỉ mỉ và khi hoa rụng, thơ cũng như người có cái đau đớn, xót xa:
hoa rụng xuống lành nguyên trong cát
hoa rụng xuống vàng tươi trong biển nước
(Hoa li vàng )
Nhà thơ luôn muốn gắn cho thiên nhiên những linh hồn, anh trân trọng
chúng đến mức đặt cho chúng một cái tên viết hoa như tên người:
- tôi trở lại dòng sông bờ Cỏ Thi xanh mướt
(Tái diễn )
- giữ cho ta Cỏ với trời mây
(Cõi nhớ )
Lần theo dòng cảm xúc đó, chúng ta gặp một thế giới phong phú cây cỏ
hoa lá: hoa li vàng, hoa mai, hoa đào, hoa hồng; cây thông, cây bàng, cây
cam, cây khế; cỏ xanh, cỏ mượt, cỏ non…tràn ngập trong thơ Trọng Tạo
Hoa : - hoa li vàng cọ chân anh như nhắc
(Không đề)
- hoa Tết vườn chùa một cành mai
(Huế 2)
Cỏ :
- cỏ biếc xanh như cỏ đêm nào
(Cỏ xanh đêm trước )
- đêm gửi nhoè sương đôi bờ cỏ mượt
(Hương Sơn)
Ngoài ra còn thấy trong thơ anh những hiện tượng, những loại cây rất lạ:
-cây - mười - hai - cành chết rồi sao bóng râm còn mãi trong Thơ ?
(Sonnê không định trước)
- anh bay theo nhặt lại những lời ca
kết thành cây ánh sáng
(Cây ánh sáng )
- cây khế nở hoa cam
cây bàng nở hoa bưởi
(Tự vấn )
Trong những hình tượng này, "cỏ - hoa" chính là hình tượng nhân hóa đặc
biệt mà tác giả gửi vào đó bao tâm sự tha thiết về tình yêu. Cỏ mỏng manh, yếu
mềm; hoa kiêu sa, quyến rũ hơn trong thơ Nguyễn Trọng Tạo là có lý do riêng
của nó. "Hoa" chính là tình yêu, "cỏ" là nhân chứng của tình yêu:
thắm tươi và mê đắm
hoa ơi ta yêu nàng
(Hoa ơi ta yêu nàng )


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

12
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
"Cỏ - hoa" cũng như đau buồn, ngẩn ngơ khi tình yêu biệt ly:
- cỏ xanh niềm ngơ ngác
ta biệt em
lớ ngớ chẳng hẹn gì
(Cỏ và mưa)
- rồi chẳng biết kiếp này hay kiếp nữa
hồn hoa về trong mưa bão phù du
(Quỳnh hoa)
"Hoa" cũng cảm thấy một nổi nhớ vây quanh mình và lan tỏa trong không
gian tĩnh lặng, thêm bồi hồi, thêm khắc khoải:
không dưng hoa lý thơm buổi tối
chợt nhớ một người không nhớ tuổi
(Không dưng)
Cây - cỏ - hoa - lá còn mang theo bao tâm sự về cuộc sống, về sự tan vỡ
hay chia lìa, về sự cô đơn hay buồn chán của tác giả:
cây ơi đi tìm lá non
đừng buồn tìm mãi lá non không về
(Sônnê)
Hay là một lời từ biệt đầy lưu luyến và xốn xang:
từ biệt nhé ngọn cỏ rừng tâm tĩnh
ta bay theo mây trắng ngổn ngang trời
(Thiên An )
Ở Nguyễn Trọng Tạo, là hoa, là cỏ, là cây thật nhưng có khi đó là tâm
tưởng, là ảo mộng như trong: "Biến khúc giao thừa" tác giả viết: "Bài thơ viết
về loài hoa nhưng chẳng phải Đào Mai Lan Hồng Cúc. Chẳng phải Xuân hay
phải Thu. Và ta gọi đấy là Biến khúc ta. Những Biến Khúc Giao Thừa không lặp
lại".
Tôi cho rằng tất cả đều là những sáng tạo đáng trân trọng của Nguyễn
Trọng Tạo.
2.2.2- Hoàng Ngọc Hiến trên trang bìa của tập: "Đồng dao cho người
lớn"(Nguyễn Trọng Tạo) có viết: "Thơ Nguyễn Trọng Tạo là thơ của nhưng cái
chớp mắt nghìn năm trôi". Giữa mênh mông của văn học Việt Nam đương đại
thì "những cái chớp mắt" của Tạo tuy rất khiêm nhường nhưng cũng đem đến
những điều thú vị bất ngờ:
mà thuyền vẫn sông mà xanh vẫn cỏ
mà đời vẫn say mà hồn vẫn gió
(Đồng dao cho người lớn)
Cách diễn giải của nhà thơ mang tính lạ hoá, từ "vẫn" lặp lại gợi cái mênh
mang, dàn trải đáng yêu. Vì "hồn vẫn say" mà thơ nồng hơi tình, nồng hơi đời,
vì "hồn vẫn gió" nên thơ cứ bay mãi, bay mãi trong cõi nhân gian


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

13
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
"Gió" cũng là một hình tượng thiên nhiên được nhà thơ xây đắp bằng hồn,
bằng tình. Gió vô hình, vô thức, suốt đời bay không ai nắm bắt được mà Trọng
Tạo lại ôm được gió vào lòng rồi thầm thì những điều sâu kín. Nếu như hoa lá
cỏ cây là một thiên nhiên có thực thể, có hình hài, màu sắc, sự sống và cái chết
thì gió là gì? Nguyễn Trọng Tạo không trả lời về gió theo cách diễn giải của vật
lý là hình vuông hay hình tròn? Nên gió vô hình mà trở nên hữu ý:
cây thả xuống ta lá vàng
gió thả xuống ta mù sương
(Mộng du )
Anh cho gió đôi chân, cho gió cánh tay để gió chạy, gió ôm ấp con người,
cho gió hơi thở:
đường xe gió ú ớ mưa dài
mắt mình ngái ngủ như là mắt ai
(Người đang yêu)
Gió vào thơ mang theo linh hồn, vào thơ với bao đồng cảm, chia sẻ con
người trong cuộc sống, trong tình yêu:
tôi còn mắc nợ áo dài
một làn gió trắng một bài thơ hay
(Tôi còn mắc nợ áo dài )
Có khi gió mang nổi nhớ tha thiết về m
ột "mắt biếc", về một "mái tóc",
đem theo hoài niệm về một tình yêu đã qua:
gió mở cửa những gì hoang vắng cũ
tóc em bay xõa bóng đêm về
(Chân trời )
Nhà thơ cho "gió" hình hài, giọng nói riêng mà anh rất tỏ tường, am hiểu:
thầm thì đêm nghe gió nói
nàng là con của Diễm xưa
(Diễm xưa )
Cũng có khi "gió" là một khách thể vô tình, một yếu tố khách quan chứng
kiến cuộc sống của con người, không hề thay đổi bản chất của nó:
những ngọn gió chẳng hề mang tư tưởng
cũng dịu mùa hè thôi buốt mùa đông
(Cuộc sống )
Lại có khi chính nhà thơ hoá thân vào gió, tự cho mình là gió. Gió vui.
Gió buồn. Gió hạnh phúc.Và gió cô đơn. Đều có trong thơ Trọng Tạo:
ta là gió
thổi đến ngày kiệt sức
tự trời cao tan vào giọt mưa. Rơi…
(Thiên An)


Khãa luËn tèt nghiÖp 2006

14
Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trần Thị Hồng Hải
Gió trong tâm thức của Trọng Tạo cũng là một niềm vui bởi đơn giản nó
vuốt ve cho thơ, cho thơ những cảm hứng mới. Gió trong thơ Tạo rất lạ, rất mới,
khi lạnh lùng, khi dữ dội, khi dịu dàng. Gió có khi ở dạng màu sắc: "gió khi
hồng - khi tím - khi xanh lơ" (Cây ánh sáng ) hay là:
vẫn dòng sông thuở xa xôi
vẫn bờ đê gió xanh ngời trăng khuya
(Thơ tình người đứng tuổi)
Gió có khi được đếm bằng số lượng và được miêu tả bằng hành động:
có năm ngọn gió vuốt ve má nàng
có năm cánh sóng phập phồng mơn man
(Ru hoa )
Trạng thái hoạt động này của gió suy cho cùng chính là tâm hồn của
Nguyễn Trọng Tạo đang khát khao giao hòa với cảnh, với người. Xây dựng hình
tượng gió, anh đã thi vị hoá không gian vũ trụ, khiến cho nó trở nên gần gũi và
hòa nhập một cách lạ thường
2.2.3- Từ gió đến trời có bao xa, trời và mây thì ôm ấp hòa quyện, mà mây thì
lởn vởn quanh trăng, đùa nghịch, ú tìm. Thiên nhiên trong thơ Nguyễn Trọng
Tạo là những hiện tượng tương quan nhau, bởi thế từ cách cảm gió đến trăng có
là bao. Cũng như cỏ cây hoa lá, như gió, trăng là một môtíp thiên nhiên khá nổi
bật trong thơ Trọng Tạo. Trăng thông qua lăng kính của anh có vẻ đẹp thẳm sâu
của hồn người cảm nhận nó và rợn ngợp một màu buồn giăng mắc không gian:
buồn như trăng đã lên rằm
thương người như đã trăm năm. Tạ từ
(Tạ từ)
Nhưng trước hết với Nguyễn Trọng Tạo trăng là bạn, là anh em, là thi
hứng chan chứa:
bạn bè ở Huế đông vui lắm
túi đầy thơ đựng túi đầy trăng
(Bạn bè ở Huế )
Ta thấy phảng phất đâu đó trong câu thơ trên hình bóng Tản Đà - thi sĩ
giao thời giữa thơ cũ và thơ mới. Trước đây, Tản Đà đã từng nói một cách quả
quyết rằng:
Còn non, còn nước, còn trăng gió
Còn có thơ ca bán phố phường
(Khối tình con I- Tản Đà )
Trăng là bạn, là tình yêu nên nhiều khi trăng hạnh phúc khiến "biển xanh
hiền trăng thi sĩ lên ngôi" mà cũng có khi như nát theo tình, khổ vì tình, cùng
yêu, cùng đau với con người:
em lộng lẫy mộng mơ giờ nhàu nát bên đường

Xem chi tiết: Tài liệu Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo pdf